Bích Câu đạo quán nằm ở số 14 phố Cát Linh, Đống Đa, chỉ cách Văn Miếu một quãng xe máy ngắn. Vậy mà nhiều người đi qua phố này hàng chục lần vẫn không biết sau cánh cổng có bốn trụ biểu kia là di tích gắn với chuyện người trần gặp tiên. Khách thích truyền thuyết hay hỏi tôi ba việc: từ Văn Miếu sang thế nào, để xe ở đâu, vào trong nên xem gì. Bài này trả lời lần lượt.
Bích Câu đạo quán nằm ở đâu trên phố Cát Linh
Địa chỉ thường được ghi là số 14 phố Cát Linh, trước thuộc phường Cát Linh, quận Đống Đa. Đạo quán ở đoạn đầu phố, phía gần Văn Miếu – Quốc Tử Giám, trên khu gò mà tư liệu cũ gọi là gò Kim Quy, có nơi ghi gò Quy Đôi. Tên Bích Câu được giải thích là ngòi nước biếc, gợi lại dòng nước từng chảy qua vùng này.
Nhận diện từ ngoài phố: cổng nghi môn có bốn trụ biểu, chính giữa là cuốn thư đắp bốn chữ “Bích Câu đạo quán”. Qua cổng là khoảng sân, phía trong là tòa tiền tế và hậu cung, bên cạnh có khu thờ Mẫu. Nhà mặt phố hai bên san sát, cổng không quá nổi bật, nên đi chậm và nhìn số nhà để khỏi lướt qua.
Theo các tài liệu phổ biến, đạo quán có từ khoảng cuối thế kỷ XV, thời vua Lê Thánh Tông, và đã qua nhiều lần tu sửa, trong đó có lần dân làng góp công dựng lại năm 1953 và đợt trùng tu năm 2011. Năm 1990, nơi này được xếp hạng di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia. Người dân quanh đây còn gọi là đình Bích Câu hay đình Tú Uyên.
Đường đến Bích Câu đạo quán từ Văn Miếu
Nhiều khách đi Văn Miếu buổi sáng rồi sang Bích Câu, vì hai nơi rất gần nhau. Cách đi tôi hay chỉ:
- Lấy xe ở chỗ đã gửi khi thăm Văn Miếu, đi về phía phố Tôn Đức Thắng ở mặt tây của khu di tích.
- Theo Tôn Đức Thắng chạy lên phía bắc tới nút giao với Nguyễn Thái Học.
- Rẽ vào phố Cát Linh, hướng ra xa phía Hồ Gươm. Bích Câu nằm ngay đoạn đầu phố, chỉ một quãng ngắn sau nút giao, nên vừa vào phố là bắt đầu để ý số nhà.
Tôn Đức Thắng có dải phân cách và xe chạy khá nhanh, nên đi làn bên phải, bật xi nhan sớm và giảm tốc trước nút giao. Nếu chỗ rẽ có biển cấm vào giờ đó, đi tiếp và quay đầu ở nơi cho phép. Khu quanh Văn Miếu có vài phố một chiều, cứ nhìn biển ở đầu phố trước khi vào.
Một ví dụ tôi gặp: nhóm bạn trẻ thăm Văn Miếu xong, thấy trên bản đồ Bích Câu gần quá nên chạy ngược chiều một đoạn phố cho nhanh. Đoạn ấy xe đông, vừa nguy hiểm vừa bị nhắc nhở. Chạy vòng theo Tôn Đức Thắng chỉ mất thêm vài phút mà nhẹ đầu hơn nhiều.
Từ phía Long Biên sang
Khách thuê xe ở tiệm tôi bên Bồ Đề thường qua cầu Chương Dương hoặc cầu Long Biên, đi về phía Hồ Gươm rồi theo bản đồ về khu Văn Miếu. Giờ cao điểm, tính thêm thời gian cho đoạn qua cầu.
Dừng xe ở Bích Câu Cát Linh
Phố Cát Linh đông, vỉa hè không rộng, nhiều nhà mặt phố buôn bán. Cách để xe gọn mà không phiền ai:
- Tới cổng, tắt máy, dắt xe sát lề rồi hỏi người trông coi xem khách có được để xe trong khuôn viên không. Ngày thường có thể được hướng dẫn chỗ để; ngày lễ thường kín sớm.
- Không có chỗ thì tìm điểm trông giữ xe có người trông, có vé ở các phố lân cận. Hỏi giá trước, cất vé kỹ.
- Không dựng xe chắn cổng di tích, cửa hàng hay lối đi bộ. Cổng nghi môn là lối ra vào chính, chắn ở đó là chắn cả người đi lễ.
- Khóa cổ, rút chìa, mang theo đồ có giá trị. Mũ bảo hiểm cất cốp hoặc khóa vào xe.
Tích Tú Uyên – Giáng Kiều gắn với đạo quán
Câu chuyện được nhiều người biết qua truyện thơ Nôm “Bích Câu kỳ ngộ”. Tóm theo bản kể phổ biến:
- Tú Uyên là nho sinh ở vùng Bích Câu thời Lê Thánh Tông. Đi hội chùa, chàng nhặt được chiếc lá đỏ đề thơ, gặp một thiếu nữ xinh đẹp rồi mất dấu nàng.
- Thương nhớ đến sinh bệnh, chàng mua được bức tranh tố nữ ở chợ Cầu Đông, thấy người trong tranh giống hệt cô gái hôm hội nên treo trong nhà, ngày ngày trò chuyện.
- Đi học về, chàng lại thấy cơm canh dọn sẵn. Rình xem, chàng bắt gặp cô gái bước ra từ tranh, nhận mình là tiên Giáng Kiều, vì duyên tiền định mà xuống trần.
- Hai người thành vợ chồng, có con là Châu Nhi. Tú Uyên sa vào rượu chè, nàng bỏ đi; chàng hối hận, nàng quay lại, cuối cùng cả nhà tu tiên đắc đạo.
Các bản kể khác nhau ở nhiều chi tiết, tên nàng tiên cũng có bản ghi là Giáng Hương. Theo mô tả của tư liệu, trong hậu cung có tượng tiên ông Tú Uyên ở giữa, hai bên là tiên bà Giáng Kiều và tiên con Châu Nhi. Nắm tích trước khi đến, bạn sẽ nhìn ba pho tượng này với con mắt khác hẳn.
Đạo quán vốn thờ theo Đạo giáo, về sau có thêm chùa và điện Mẫu trong cùng khuôn viên. Người trông coi thường sẵn lòng kể thêm nếu bạn hỏi nhỏ nhẹ, vào lúc vắng khách.
Vào thăm: giờ đi và cách cư xử
- Giờ đi: đạo quán thường mở cửa ban ngày, giờ cụ thể có thể thay đổi; đến buổi sáng hoặc đầu giờ chiều và hỏi người trông coi.
- Trang phục: mặc kín vai và gối, tháo mũ bảo hiểm, nói nhỏ, không sờ vào tượng và đồ thờ.
- Chụp ảnh: hỏi trước khi chụp trong điện; cổng nghi môn và mái tiền tế nhìn từ sân là góc đẹp.
- Ca trù: nhà khách từng là nơi biểu diễn của giáo phường ca trù; muốn nghe thì hỏi lịch trước.
Theo các bài viết về di tích, trong năm có vài kỳ lễ theo âm lịch, trong đó ngày 12 tháng 8 âm lịch được nhắc là lễ lớn nhất; đầu xuân cũng có lễ hội với dâng hương, viết thư pháp. Những ngày này đông, nên đến sớm và gửi xe xa hơn một chút.
Ghép Bích Câu với Văn Miếu và vài điểm gần
Bích Câu nhỏ, xem kỹ cũng chỉ chừng nửa giờ, nên ghép thêm điểm khác cho trọn buổi:
- Văn Miếu – Quốc Tử Giám buổi sáng, sang Bích Câu trước trưa khi trời còn mát.
- Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam trên phố Nguyễn Thái Học, rất gần Văn Miếu; thêm gợi ý ở bài ghé bảo tàng trong trung tâm Hà Nội bằng xe máy.
- Khu Cột Cờ buổi chiều, dừng xe theo hướng dẫn trong bài vườn hoa Lênin và Đài tưởng niệm Bắc Sơn.
- Muốn nối thành cả ngày, tham khảo một ngày ở nội đô Hà Nội bằng xe máy.
Thuê xe ở Long Biên để đi di tích nội thành
Tiệm Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00. Đi phố đông và hay phải dắt xe vào lề, tôi gợi ý Honda Vision 200.000 đ một ngày; quen xe số thì Honda Wave 150.000 đ một ngày. Tiền cọc và việc có kèm mũ bảo hiểm hay không, bạn xác nhận trực tiếp khi gọi 0942 467 674.
Còn nhiều di tích và góc phố đáng ghé trong mục Điểm đến Hà Nội; muốn lên lịch dài hơn, xem chuyên mục du lịch Hà Nội bằng xe máy.