Mùa thu sang đông, sương mù buổi sáng chạy xe là thứ nhiều người Hà Nội gặp mỗi tuần: tầm nhìn co lại còn vài chục mét, đèn xe dường như bị nuốt, và mọi khoảng cách quen thuộc trên đường đều trở nên khó đo. Chạy xe trong sương mù khác với chạy mưa: đường khô, phanh ăn tốt, nhưng mắt và tai phải làm việc nhiều hơn thường lệ vì mọi tín hiệu đều đến muộn. Bài này đi theo thứ tự chuẩn bị: trước khi xuất phát, trên đường, và các thói quen giúp giảm rủi ro cả mùa.
Trước khi xuất phát: lau đèn, kiểm tra gương và kính
Sương mù lộ rõ mọi điểm yếu của xe: đèn mờ, gương dính nước, mặt nón che khuất. Trước khi đi, lau sạch đèn trước đèn sau và đèn phanh — lớp hơi ướt mỏng trên chụp đèn đủ làm ánh sáng tản đi và người sau khó thấy phanh của bạn. Gương hai bên cũng lau như vậy — gương ướt sương cho hình ảnh mờ, mà quyết định đổi làn trong sương dựa vào gương mờ là đánh cược. Mặt kính nón nên mở hé hoặc lau chống sương nếu có màn che.
Về đèn: trong sương mù, đèn chiếu gần và đèn định vị luôn hữu ích hơn đèn chiếu xa — tia xa bị sương phản ngược lại, gây chói cho chính người lái. Nếu xe có chế độ đèn chiếu thấp thì bật chế độ đó từ đầu. Đèn hậu và đèn phanh là tín hiệu chính cho người phía sau trong sương, nên kiểm tra chúng hoạt động trước chuyến sớm — một bóng đèn phanh cháy cộng thêm sương dày là công thức tai nạn dây chuyền.
Chạy xe trong sương mù: tốc độ theo tầm nhìn, không theo thói quen
Nguyên tắc số một khi chạy xe trong sương mù: tốc độ phải theo tầm nhìn thực tế, không theo mức đường quen. Tầm nhìn còn ba mươi mét thì tốc độ phải ở mức phanh được trong ba mươi mét, tính cả đường ướt sương trơn nhẹ. Đi chậm hơn dòng xe quanh mình không phải xấu hổ — xe máy trong sương vốn không nên chạy theo nhịp của ô tô, vì ô tô có đèn to và vỏ thép, còn bạn chỉ có nón và gió.
Giữ khoảng cách với xe phía trước dài hơn thường lệ, gấp đôi nếu sương dày, và canh xe đó làm mốc tầm nhìn: khi đuôi xe trước biến mất trong sương, tức là bạn đang bám quá gần. Không bám sát đèn hậu của người khác làm điểm neo — thói quen đó khiến mọi phanh gấp của xe trước thành phanh gấp dây chuyền cho cả hàng xe sau. Khi vượt, chỉ vượt khi thấy rõ đường phía trước và dòng ngược chiều thật vắng; sương che đoạn đối diện nhiều hơn đoạn bạn nhìn thấy.
Chuyển làn trong sương cũng cần báo sớm hơn: ra tín hiệu trước, giữ làn mới ổn định rồi mới tăng ga. Người khác thấy bạn muộn trong sương, nên mọi tín hiệu phải có dư một nhịp. Và một điều ít ai nói: giảm tiếng ồn — mở hé kính nón, nghe tiếng xe quanh mình. Tai trong sương mù gần như đáng tin như mắt.
Sương mù ở Hà Nội: chỗ nào dày, giờ nào nặng
Sương mù ở Hà Nội không đều: các đoạn ven sông Hồng, trũng quanh hồ Tây và các tuyến đường mới mở quanh vùng ngoại thành thường dày hơn hẳn mặt phố trung tâm đông nhà. Giờ nặng nhất là khoảng năm sáu giờ sáng đến bảy rưỡi, khi trời chưa lên hẳn và sương chưa tan; sau đó nắng lên thì sương rút nhanh. Ai đi sớm trong mùa sương nên tính thêm thời gian cho tốc độ chậm, thay vì cố giữ lịch giờ thường và tăng ga bù.
Các điểm cần để ý riêng: cầu vượt và đường cao hơn mặt sương — leo lên cầu thường xuyên là lao từ sương mù ra trời trong veo, rồi lại lao vào sương khi xuống; đoạn giao giữa cây xanh hai bên và đoạn ven đồng ruộng sương đặc nhất. Nếu tầm nhìn xuống dưới mười mét, cách xử lý an toàn nhất là dừng ở điểm rộng ven đường, bật đèn định vị, và đợi sương mỏng đi — mười phút đợi luôn rẻ hơn một phanh gấp trong trắng.
Cuối cùng, giữ nón kính sạch và áo màng sẵn: sương sớm thường đi kèm lướt mưa nhỏ, và mặt kính ướt cộng sương là tầm nhìn tệ nhất. Các chủ đề thời tiết và đường sá khác — mưa lớn, đường ngập, trời lạnh — được gom trong trang thời tiết và đường sá, chủ đề kỹ năng khác nằm trong mục kỹ năng, còn kinh nghiệm đi phố nói chung xem thêm ở kinh nghiệm.
Thói quen cả mùa sương cho người đi sớm đều đặn
Ai đi sớm đều đặn cả mùa nên xây cho mình một bộ kiểm tra nhanh trước mỗi chuyến: lau đèn, lau gương, kiểm tra đèn hậu và phanh, và xem dự báo sương tối hôm trước. Bộ kiểm tra ấy chỉ mất vài phút nhưng biến sương từ yếu tố bất ngờ thành yếu tố đã liệu trước. Người thuê xe máy đi buổi sáng cũng nên hỏi chủ xe về đèn của xe mình khi nhận: xe nào đèn định vị yếu, chụp đèn mờ, thì trong sương sớm cần đi chậm hơn hẳn xe đèn tốt — cùng một tầm nhìn, hai mức an toàn khác nhau.
Về lộ trình, mùa sương là lúc các tuyến quen tỏ ra giá trị: biết trước chỗ nào trũng, chỗ nào giao lớn, chỗ nào thường đông giờ đó, thì bạn giảm được lượng quyết định phải đưa ra trong điều kiện nhìn kém. Mỗi quyết định bớt đi là một rủi ro bớt đi — nguyên tắc đó đúng với sương mù, và cũng đúng với gần như mọi điều kiện đường khó.