Bốt Hàng Đậu là khối tháp tròn mái chóp nón đứng ở nút giao đầu phố Hàng Đậu, chỗ phố cổ Hà Nội chạm vào khu Quán Thánh và Phan Đình Phùng. Khách thích kiến trúc cũ hay hỏi tôi hai điều: dừng xe ở đâu để ngắm, và đứng góc nào để chụp mà không chắn dòng xe. Bài này trả lời từng việc theo kinh nghiệm chạy xe qua đây gần như hằng ngày.
Bốt Hàng Đậu nằm ở đâu và vì sao đáng ghé
Tháp nằm ở nút giao sáu ngả của các phố Hàng Đậu, Hàng Than, Hàng Lược, Hàng Giấy, Quán Thánh và Phan Đình Phùng. Đây là chỗ giáp ranh giữa phố cổ Hoàn Kiếm và khu Ba Đình, nên mỗi nguồn ghi địa giới hành chính một kiểu.
Theo các tài liệu phổ biến, người Pháp xây tháp năm 1894 để chứa nước cấp cho khu phố cổ, cùng thời với nhà máy nước Yên Phụ. Công trình hình trụ tròn, đường kính khoảng 19 m, cao tương đương ba tầng nhà. Mái chóp nón có cột thu lôi ở giữa, bên trong là bể chứa bằng thép đặt trên các bức tường đá, còn hàng cửa sổ tầng dưới đã bị bịt kín từ lâu. Người Hà Nội quen gọi là “bốt”, có cách giải thích rằng thời Pháp nơi này có lính canh giữ.
Điều nên biết trước: tháp có rào bao quanh và phần lớn thời gian không mở cho khách vào. Bên trong từng đón khách dịp Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2023. Muốn vào trong, hãy theo dõi tin sự kiện trước khi đi; ngày thường cứ xác định là ngắm từ bên ngoài.
Đường đến tháp nước Hàng Đậu bằng xe máy
Từ phía Long Biên sang
Khách thuê xe ở tiệm tôi bên Bồ Đề có đường đi gần như thẳng:
- Từ Nguyễn Văn Cừ chạy lên cầu Long Biên. Trên cầu xe máy đi bên trái, giữ làn, tuyệt đối không dừng giữa cầu để chụp.
- Xuống cầu phía Hoàn Kiếm là khu Trần Nhật Duật và đầu phố Hàng Đậu.
- Đi theo Hàng Đậu thêm một quãng ngắn là tới nút giao có tháp nước.
Ngại cầu cũ hẹp thì đi cầu Chương Dương, xuống cầu theo Trần Nhật Duật lên phía bắc rồi vào Hàng Đậu.
Từ Hồ Gươm hoặc trong phố cổ
Từ phía bắc Hồ Gươm có thể đi trục Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Đường lên chợ Đồng Xuân rồi ra Hàng Đậu. Phố cổ nhiều phố một chiều, tối cuối tuần có tuyến thành phố đi bộ, nên người chưa quen đi vòng ven sông qua Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật.
Từ Ba Đình hoặc Hồ Tây
Từ khu Lăng Bác hay Hồ Tây, chạy theo Phan Đình Phùng hoặc Quán Thánh về phía đông là ra thẳng tháp. Phan Đình Phùng rợp cây, đi qua Cửa Bắc và nhà thờ Cửa Bắc, là lối đẹp nhất để thấy tháp từ xa. Nhìn biển báo chiều đi trước khi rẽ.
Chỗ dừng xe quanh vườn hoa Hàng Đậu
Nút giao sáu ngả lúc nào cũng đông, nhất là giờ tan tầm khi dòng xe từ cầu Long Biên và Yên Phụ đổ về. Nguyên tắc số một: không dừng xe sát mép nút giao hay trên đảo giao thông để chụp nhanh. Cách làm tôi hay chỉ cho khách:
- Qua hẳn nút giao rồi mới tìm chỗ. Đi chậm vào một phố nhánh như đầu Phan Đình Phùng, Hàng Than hoặc Quán Thánh, ra khỏi vùng xe rẽ.
- Tìm điểm trông giữ xe có người trông, có vé. Quanh vườn hoa Hàng Đậu và các phố lân cận thường có chỗ giữ xe; hỏi giá trước, cất vé kỹ. Không có người trông, không có vé thì đừng để xe.
- Không dựng xe chắn cửa hàng, cửa nhà dân hay lối lên vỉa hè. Đầu Hàng Than nhiều cửa hàng bánh cốm, khách dừng mua liên tục.
- Khóa cổ, rút chìa, mang theo đồ có giá trị. Mũ bảo hiểm cất cốp hoặc khóa vào xe.
Một ví dụ tôi gặp: hai bạn trẻ đi chung chiếc Vision từ Long Biên sang, dừng sát mép nút giao phía Hàng Đậu định chụp vội và bị xe sau bấm còi liên tục vì chắn hướng rẽ. Lần sau hai bạn gửi xe ở điểm có vé đầu Phan Đình Phùng, đi bộ ngược lại và chụp thong thả hơn hẳn.
Góc chụp tháp nước không cản dòng xe
Tháp đứng tách khỏi dãy nhà nên nhìn phía nào cũng ra dáng. Mấy góc tôi thấy ổn, đều đứng trên vỉa hè:
- Vỉa hè đầu Phan Đình Phùng: thấy trọn thân tháp trên nền trời, hợp ảnh ngang có cả nhịp phố.
- Phía vườn hoa: cây xanh làm tiền cảnh, che bớt dây điện và biển hiệu, ảnh dịu hơn.
- Đầu phố Hàng Đậu nhìn ngược về: thấy tháp cạnh dãy nhà cũ, hợp với ai thích sự tương phản giữa công trình thời Pháp và nhà ống.
Khi chụp, giữ mấy điều sau:
- Đứng sát mép trong vỉa hè, không lùi xuống lòng đường để lấy góc rộng; chuyển sang ống góc rộng hoặc chụp dọc.
- Không dựng chân máy chắn lối đi bộ, không trèo rào để lấy góc lạ.
- Nắng xiên buổi sáng sớm và cuối chiều làm bề mặt tường nổi khối, xe cũng thưa hơn giờ cao điểm.
Muốn tìm thêm những điểm vắng người lúc bình minh, xem bài Hà Nội trước 8 giờ sáng bằng xe máy.
Chọn giờ và mùa để ghé bốt Hàng Đậu
- Sáng ngày thường, trước giờ đi làm: nút giao còn thoáng, dễ tìm chỗ gửi.
- Chiều tan tầm: xe từ cầu Long Biên và Yên Phụ dồn về, không nên dừng chụp lúc này.
- Mùa thu: cây trên Phan Đình Phùng đổi màu, chạy chậm từ Ba Đình về tháp rất đẹp; cung đường này có trong bài mùa thu Hà Nội bằng xe máy.
- Cận Tết: phố Hàng Lược ngay cạnh có chợ hoa truyền thống, khu này rất đông, nên gửi xe xa hơn rồi đi bộ.
Tiệm tôi mở cửa từ 09:00, nên ai muốn chụp tháp lúc sáng sớm thì nhận xe từ chiều hôm trước cho chủ động.
Ghép tháp nước với vài điểm gần
Dễ nối tháp nước thành một buổi đi chậm:
- Chùa Hòe Nhai trên phố Hàng Than: chạy thêm một đoạn ngắn, chi tiết trong bài chùa Hòe Nhai ở phố Hàng Than.
- Đi bộ vào phố cổ: gửi xe một chỗ rồi đi bộ sang chợ Đồng Xuân; xem bài dạo phố cổ, đỗ xe ngoài rìa rồi đi bộ.
- Theo Phan Đình Phùng về Ba Đình: Cửa Bắc, nhà thờ Cửa Bắc, xa hơn là khu Lăng Bác.
Thuê xe ở Long Biên để dạo phố
Tiệm Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00, qua cầu Long Biên là gần như tới tháp nước. Đi phố đông và hay phải dắt xe, tôi gợi ý Honda Vision 200.000 đ một ngày; quen xe số thì Honda Wave 150.000 đ một ngày. Tiền cọc và việc có kèm mũ bảo hiểm hay không, bạn xác nhận trực tiếp khi gọi 0942 467 674.
Còn nhiều công trình cũ và góc phố đáng ghé trong mục Điểm đến Hà Nội; muốn lên lịch cả ngày, xem chuyên mục du lịch Hà Nội bằng xe máy.