Làng dát vàng Kiêu Kỵ xe máy đi thế nào là câu cho ai muốn xem một nghề thủ công hiếm hoi còn giữ được nhịp xưa: làng nằm ở xã Kiêu Kỵ, Gia Lâm, nơi nổi tiếng với nghề dát vàng bạc quỳ phục vụ hàng chục đời. Từ Long Biên sang là chặng ngắn qua cầu Đuống, hợp cho một buổi sáng hoặc một xế chiều rảnh. Bài viết xếp đường vào làng, những gì xem được ở đó, cách chạy trong ngõ nhỏ và các điểm ghép thêm; gợi ý quanh khu phía đông nằm ở chuyên mục Long Biên và chuyên mục du lịch.
Làng dát vàng Kiêu Kỵ xe máy: đường vào làng
Từ khu Long Biên, chạy qua cầu Đuống, theo trục quốc lộ 5 một đoạn ngắn rồi rẽ theo biển dẫn vào xã Kiêu Kỵ, đường liên xã thẳng và êm, hai bên là xưởng và nhà cửa kín đáo. Đến đầu làng nên gửi xe ở vài bãi nhỏ ven đường rồi đi bộ vào, vì ngõ trong làng hẹp và nhiều khúc rẽ gấp, xe máy vào sâu lúc đông giờ lại ra khó.
Người từ nội đô qua cầu Vĩnh Tuy hoặc cầu Long Biên nhập về trục quốc lộ 5 như trên, tổng chặng chừng bốn mươi phút từ khu Hồ Gươm nếu không kẹt. Khung sáng sớm đường vắng, xe tải chở hàng ít, là đoạn dễ chạy nhất trong ngày cho người mới quen đường. Biển báo rẽ vào làng đặt ngay sau dải xưởng lớn ven trục nên ai lần đầu dễ chạy quá; mốc dễ nhớ là cụm cây cổ thụ và bến nước đầu làng. Chậm lại từ khúc này, ngõ vào nằm sát sau khúc cua nhẹ.
Xem được gì ở làng nghề dát vàng
Điểm quyến rũ của Kiêu Kỵ là được nghe tiếng búa dát quỳ vọng ra từ các xưởng sau cánh cổng gỗ: nghệ nhân ngồi trước khay gỗ, từng miếng vàng lá mỏng được dập và dát đi dát lại qua nhiều lượt. Du khách thường được đứng xem ngoài hiên xưởng, ai hỏi khéo thì được nghe kể về các công đoạn, từ nấu quỳ, rèn khuôn đến dát lá. Nghề dát vàng bạc ở Kiêu Kỵ truyền lại qua các đời thợ trong gia tộc từ rất sớm; nhiều xưởng nay vẫn giữ đúng quy trình cũ, chỉ thay vài khâu bằng máy cho kịp hàng. Hỏi chuyện nghề lúc xưởng rảnh thường được nghe so sánh giữa cách dát tay xưa và cách dập máy nay.
Buổi sáng từ tám giờ là lúc các xưởng dồn tiếng búa dồn dập nhất, hàng khuôn bạc chuyển qua lại giữa các cổng. Ai mê ảnh nên canh đúng khung này: nắng xiên qua mái ngói, lò nấu quỳ dậy khói nhẹ, từng khay vàng lá được phơi trên tấm gỗ. Chiều về làng lặng hơn, vài xưởng còn mở cửa cho khách đến trễ, tiếng búa tắt dần từ lúc hoàng hôn.
Chụp ảnh xưởng nên xin phép trước, né tầm quay thẳng vào mặt nghệ nhân đang tập trung; ánh nắng ngoài hiên đủ đẹp mà không cần thêm đèn. Khu xưởng có lò nấu quỳ nóng, giữ trẻ ngoài khoảng rào an toàn và không tự ý chạm vào các khay đang phơi.
Không khí làm việc dồn vào buổi sáng, các xưởng im ắng hơn sau giờ nghỉ trưa, nên ai muốn xem trọn nhịp nghề thì tới trước mười giờ. Buổi chiều muộn làng vãn người, hợp cho ai chỉ muốn dạo ngõ, chụp ảnh mái ngói và các biển hiệu làng nghề cũ. Cuối tuần khách đông hơn ngày thường, các xưởng vẫn làm việc bình thường nhưng sẽ ít thời gian chuyện trò, nên ai muốn nghe kể nghề hãy chọn sáng giữa tuần.
Quà mang về thường là các món bạc nhỏ hoặc tem vàng quà tặng làm tại làng; nên hỏi giá trước nhiều quầy, chọn món đựng hộp kín để khỏi rơi vãi trên chặng xe máy về. Bảo quản quà bằng túi vải mềm, để riêng trong cốp, tránh va đập với các đồ cứng khác. Ai mua món bạc đeo nên hỏi luôn cách giữ bóng, các quầy thường hướng dẫn lau bằng khăn mềm; món tem vàng để trong hộp riêng, mặt lên trên, tránh gấp cạnh.
Chạy xe trong đường làng nhỏ cần lưu ý
Ngõ Kiêu Kỵ hẹp, mặt bê tông nhưng có đoạn mấp mô, chạy nhanh dễ trượt bánh lúc trời mưa. Về số thấp, bấm còi nhẹ trước khúc rẽ kín nhà, để ý gà và trẻ nhỏ chạy tung tăng sau các khúc tường. Gửi xe ở đầu làng không chỉ dễ ra về mà còn đỡ lo lộn xộn khi các xưởng bốc dỡ hàng giữa ngõ. Ai đã vào sâu tới giữa làng gặp ngõ cụt thì quay đầu tại các sân rộng trước nhà văn hóa, đoạn giữa làng có dải sân phơi, để ý mép bờ khi đánh lái.
Mùa mưa một số ngõ đọng nước, nên đi giày cao cổ hoặc mang theo dép để đổi; trong lúc đứng xem xưởng, xe gửi ngoài bãi nên đậy kín bằng áo mưa gấp, bụi vàng và bụi quỳ không bám vào ốp xe nhưng mưa bất chợt hay đến quanh xế chiều.
Ghép thêm quanh Gia Lâm
Cùng buổi nên ghép làng gốm Bát Tràng gần đó, nơi xem lò nung và mua đồ gốm về làm quà; đường đi và chỗ gửi xe đã kể trong bài làng gốm Bát Tràng từ Long Biên: đường đi và gửi xe. Ai muốn vẽ trọn một ngày làng nghề thì tham khảo tiếp các làng nghề gần Hà Nội chạy xe nửa ngày để xếp cữ sáng Kiêu Kỵ, chiều Bát Tràng. Về hướng Long Biên nếu còn dư giờ, chạy men theo đê ven sông ngắm dải nước rộng lúc chiều, khép lại buổi đi bằng một vòng qua chân cầu; cách chạy đoạn ven sông đã kể trong bài đường ven sông từ Long Biên chạy buổi sáng.
Tóm lại, gửi xe đầu làng, đi bộ nghe tiếng búa, chọn quà ở quầy hỏi giá trước và ghép thêm một làng nghề gần đó là đủ nhịp cho một buổi tới Kiêu Kỵ bằng xe máy mà không cần vội.