Khách thuê xe ở tiệm hay hỏi tôi một chỗ vừa có chùa yên tĩnh để lễ, vừa có sông núi để ngắm, mà đi về trong ngày không quá mệt. Tôi thường gợi ý cung Kẽm Trống chùa Địa Tạng Phi Lai ở Thanh Liêm: xuôi quốc lộ 1 chừng bảy, tám mươi cây số, sáng lễ chùa, đầu chiều ngắm khúc sông Đáy kẹp giữa hai dãy núi đá. Bài này sắp thứ tự hai điểm, giờ xuất phát, chỗ dừng xe và đường về để khỏi dính tắc ở cửa ngõ phía nam Hà Nội.
Hai điểm này ở đâu và vì sao nên ghép chung
Chùa Địa Tạng Phi Lai, người địa phương quen gọi là chùa Đùng, nằm tựa lưng vào dãy núi Phi Lai ở phía tây Thanh Liêm. Chùa có gốc cổ, về sau được dựng lại theo lối rất riêng: khung gỗ để mộc, sân trải sỏi trắng, dọc đường vào trồng sen, súng hoặc cúc tùy mùa. Không gian dịu mắt, hợp người muốn lễ chùa trong yên lặng hơn là chen hội.
Kẽm Trống là khúc sông Đáy chảy lọt giữa hai bên núi, được công nhận là danh thắng quốc gia từ năm 1962. Cái tên quen với nhiều người qua bài thơ cùng tên của Hồ Xuân Hương, mở đầu bằng câu “Hai bên thì núi, giữa thì sông”. Bờ bên này là đất Thanh Liêm cũ, bờ bên kia đã sang phía Gia Viễn, gần chùa Địch Lộng.
Hai điểm cách nhau không xa nên ghép trong một ngày là vừa: một chặng tĩnh, một chặng ngắm cảnh. Lưu ý tên gọi: từ giữa năm 2025 Hà Nam đã nhập vào Ninh Bình, bản đồ mới ghi chùa thuộc xã Thanh Bình, Kẽm Trống ở phía xã Thanh Lâm. Cứ gõ “chùa Địa Tạng Phi Lai” hoặc “Kẽm Trống” là ra đúng chỗ.
Đường đi từ Hà Nội: bám quốc lộ 1 cũ
Xe máy không được chạy vào cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ, nên cả đi lẫn về đều theo quốc lộ 1 cũ. Từ phía Long Biên, qua cầu Vĩnh Tuy hoặc cầu Chương Dương, ra Giải Phóng rồi xuôi Văn Điển, Thường Tín, Phú Xuyên, Đồng Văn và tới Phủ Lý. Đường rộng nhưng xe tải chạy dày, nên đi làn bên phải và đừng lách vào giữa hai xe lớn.
Qua Phủ Lý, tiếp tục bám quốc lộ 1 về hướng Ninh Bình rồi để bản đồ dẫn rẽ vào chùa. Đoạn cuối là đường làng bê tông, hay gặp xe công nông; giảm tốc khi qua cổng làng, chợ và trường học.
Về thời gian, tính khoảng hai tiếng đến hai tiếng rưỡi cho chiều đi nếu có một lần nghỉ uống nước ở Phú Xuyên hoặc Đồng Văn. Ai chưa quen ước lượng có thể xem cách tính giờ chạy xe ra tỉnh có cả giờ nghỉ.
Lịch trình Kẽm Trống chùa Địa Tạng Phi Lai trong một ngày
Thứ tự tôi khuyên là chùa trước, Kẽm Trống sau. Buổi sáng chùa vắng, sân sỏi chưa hắt nắng; gần trưa nền sỏi khá chói. Kẽm Trống là cảnh sông núi, đến muộn hơn vẫn đẹp, và từ đó quay ra quốc lộ 1 cũng thuận.
Lịch gợi ý cho một ngày thứ Bảy hoặc Chủ nhật:
- 6:30 rời Hà Nội, ăn sáng nhanh trước khi ra khỏi thành phố.
- Khoảng 8:30 đến 9:00 tới chùa, dành chừng hai tiếng đi hết các khu.
- 11:00 rời chùa, ăn trưa ở quán cơm ven đường hoặc vòng về Phủ Lý ăn cho chắc.
- 13:00 tới khu Kẽm Trống, đi bộ dọc bờ sông, ngồi nghỉ và chụp ảnh chừng một tiếng rưỡi.
- 15:00 lên đường về, nghỉ một lần giữa đường, vào nội thành trước khi trời tối.
Ví dụ: người ở Cầu Giấy mất thêm khá lâu xuyên thành phố so với người ở Hoàng Mai, nên lấy giờ ra tới Giải Phóng làm mốc, không phải giờ rời nhà. Nếu muốn ngủ lại một đêm, đi tiếp xuống Gia Viễn và ghép với khu Vân Long, vì Kẽm Trống nằm ngay sát vùng này.
Chỗ dừng xe ở chùa: gửi đâu, mặc gì
Xe máy thường để ở khu gần cổng theo chỉ dẫn của người trông hoặc nhà chùa. Cứ hỏi trước, không dựng xe chắn lối đi, không đỗ trên cỏ và không chạy xe vào sân sỏi. Có vé gửi xe thì giữ cẩn thận.
Trang phục kín đáo, giày đế bằng cho sân sỏi. Trong chùa nói nhỏ, đi đúng lối gạch, tránh chụp ảnh lúc đang có buổi lễ hay khóa tu. Tòa Tam bảo, nhà thờ Tổ và lối đi men hồ sen là những chỗ đáng dừng lâu. Ngày rằm, mùng một khách đông hơn hẳn; muốn yên tĩnh thì chọn ngày thường.
Ngắm Kẽm Trống: dừng xe ở đâu cho an toàn
Kẽm Trống không đông đúc và quy củ như các khu du lịch lớn ở Ninh Bình, nên đừng trông chờ bãi xe rộng. Chỗ dừng thường là ven đường, chân đê hoặc sân nhà dân gần bờ sông. Nguyên tắc của tôi: chỉ dừng ở chỗ lề rộng, nhìn rõ hai đầu, dựng chân chống giữa và khóa cổ. Không đỗ ở khúc cua hay trên mặt đê hẹp. Thấy nhà dân có sân trước thì hỏi xin gửi một lát cho yên tâm.
Phần đáng xem là khúc sông Đáy uốn giữa núi Rùa, núi Cổ Động phía bờ này và dãy núi phía Gia Viễn bên kia. Phía tả ngạn còn một nhánh sông đào dài gần hai cây số ôm lấy chân núi. Dân gian kể vua Minh Mệnh nghe bài thơ của Hồ Xuân Hương nên không chịu đi thuyền qua Kẽm Trống mà bắt dân đào sông mới cho thuyền ngự. Đó là truyền thuyết, nhưng đứng trước thế núi thì hiểu vì sao bài thơ được nhớ lâu.
Muốn ra giữa sông thì hỏi người dân địa phương xem hôm đó có đò hay thuyền đưa khách không, và chỉ xuống thuyền khi có áo phao. Trong núi có nhiều hang, có hang chỉ là kẽ đá hẹp, lối lên trơn trượt, không nên vào một mình, nhất là sau mưa.
Chọn xe và chuẩn bị cho chặng gần hai trăm cây số
Cả đi lẫn về gần hai trăm cây số, phần lớn là quốc lộ phẳng. Xe ga như Honda Vision hay Air Blade chạy đường dài thoải mái, cốp đựng vừa áo mưa. Xe số như Honda Wave nhẹ, ăn ít xăng. Trước khi đi kiểm tra lốp, phanh, đèn; đổ thêm xăng ở Phủ Lý trước khi vào đường làng.
Nếu thuê xe ở tiệm chúng tôi tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, lưu ý tiệm mở cửa 09:00–21:00, nên muốn xuất phát lúc 6:30 thì nhận xe từ chiều hôm trước. Giá ngày xem trên bảng giá: Honda Vision 200.000 đ, Honda Wave 150.000 đ. Mức cọc xác nhận trực tiếp; giấy tờ cần mang và việc có kèm mũ bảo hiểm hay không thì hỏi cửa hàng khi đặt xe qua số 0942 467 674.
Đường về và giờ vào nội thành
Chiều Chủ nhật, quốc lộ 1 hướng về Hà Nội đông dần từ khoảng 16:00, đoạn Văn Điển vào Giải Phóng hay ùn nhất. Rời Kẽm Trống lúc 15:00 thường giúp vào nội thành trước lúc cao điểm nặng. Gặp mưa hoặc mệt thì nghỉ ở Phủ Lý rồi mới chạy tiếp. Mẹo chọn giờ có thêm ở bài chiều Chủ nhật về Hà Nội bằng xe máy.
Các tuyến đi về trong ngày tương tự được gom ở chuyên mục cung đường cuối tuần, còn toàn bộ gợi ý lộ trình nằm ở trang cung đường.