Nói tới hang động gần Hà Nội, phần lớn khách thuê xe ở tiệm nghĩ ngay tới chùa Hương hay Tràng An. Ít ai biết bên bờ sông Đáy ở Kim Bảng có năm hang nối liền nhau trong lòng một ngọn núi đá vôi. Từ Hà Nội đi Ngũ Động Thi Sơn xe máy chừng hai tiếng, đường dễ, ngày thường ít khách, hợp người thích tự soi đèn ngắm thạch nhũ. Bài này ghi lại đường đi, cách xem năm hang cho an toàn và những điểm nên ghép thêm để đủ một ngày.
Ngũ Động Thi Sơn và đền Trúc: nên biết gì trước
Ngũ Động Thi Sơn nằm trong khu di tích đền Trúc, thôn Quyển Sơn, xã Thi Sơn, huyện Kim Bảng cũ. Sau đợt sắp xếp hành chính năm 2025, Hà Nam nhập vào Ninh Bình và khu này nay thuộc phường Lý Thường Kiệt. Bản đồ trên điện thoại có thể hiện tên cũ hoặc mới, cứ tìm “đền Trúc Thi Sơn” là ra đúng chỗ. Đền và hệ thống hang được công nhận di tích lịch sử, thắng cảnh từ năm 1994.
Đền Trúc nằm dưới chân núi, mặt nhìn ra sông Đáy, thờ Lý Thường Kiệt. Tương truyền khi đoàn thuyền của ông đi qua đây, gió lớn cuốn lá cờ lên đỉnh núi, ông dừng lại làm lễ tế trời đất; từ đó núi mang tên Quyển Sơn hay Cuốn Sơn, dân quanh vùng quen gọi là núi Cấm. Dịp đầu xuân làng mở hội, có hát dậm Quyển Sơn, lối hát thờ do các cô gái trong làng trình diễn.
Năm hang nằm liền nhau trong lòng núi Cấm, nối thành một động liên hoàn. Cửa vào ở trên cao nhìn xuống sông, cửa ra ở phía bên kia vách núi, nên trong hang thường thoáng chứ không ngột ngạt. Thời kháng chiến chống Pháp, hệ thống hang từng là nơi bộ đội đóng quân và cất giữ vũ khí.
Đường đi Ngũ Động Thi Sơn xe máy từ Hà Nội
Tổng quãng đường một chiều khoảng sáu, bảy chục cây số tùy điểm xuất phát. Có hai hướng chính:
- Quốc lộ 1 cũ qua Phủ Lý: hợp người ở Long Biên, Hoàng Mai, Hai Bà Trưng. Ra Giải Phóng, xuôi Văn Điển, Thường Tín, Phú Xuyên tới Phủ Lý, rồi rẽ theo đường đi Kim Bảng và để bản đồ dẫn tới đền Trúc. Đường rộng nhưng xe tải chạy dày, đi làn bên phải và đừng lách giữa hai xe lớn.
- Quốc lộ 21B qua Thanh Oai, Ứng Hòa: hợp người ở Hà Đông, Thanh Xuân, Cầu Giấy. Tuyến này nối Hà Đông xuống Kim Bảng và Phủ Lý, đường hẹp hơn, qua nhiều thị trấn và chợ, có thể gặp đoạn đang thi công mở rộng nên chạy chậm.
Xe máy không được vào cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ, nên đừng đi theo gợi ý tuyến nhanh nhất của ứng dụng nếu nó dẫn lên cao tốc. Một cách hay là đi một tuyến, về tuyến kia để đổi cảnh, theo kiểu ghép vòng tròn cho chuyến cuối tuần.
Đoạn cuối vào đền Trúc là đường ven sông và đường làng, có thể gặp xe chở vật liệu vì quanh vùng nhiều núi đá. Giảm tốc ở các khúc cua sát chân núi và chỗ có đá dăm rơi trên mặt đường.
Gửi xe và lên cửa hang
Xe máy thường gửi ở khu sân gần cổng đền theo chỉ dẫn của người trông. Hỏi trước chỗ để, giữ vé gửi xe nếu có, không dựng xe chắn lối vào đền hay ven đường hẹp. Mũ bảo hiểm có thể treo xe hoặc mang theo, nhưng đừng để đồ giá trị trong cốp quá lâu.
Lên hang phải leo bậc đá từ chân núi, vì cửa vào nằm cao trên vách. Đường lên có đoạn dốc, sau mưa khá trơn. Người lớn tuổi nên đi chậm, nghỉ giữa chừng; trẻ nhỏ cần người lớn nắm tay suốt đoạn này. Từ cửa hang nhìn ra là sông Đáy và cánh đồng hai bên, góc chụp đẹp nhất của cả chuyến.
Năm hang xem gì, đi sao cho an toàn
Mỗi hang một vẻ, đi từ hang thứ nhất sang hang thứ năm theo lối đã mở sẵn:
- Hang đầu rộng, có ban thờ, là chỗ dừng lại thắp hương trước khi đi sâu.
- Hai hang kế tiếp nhỏ và hẹp hơn, lối đi gồ ghề và khó đi hơn.
- Các hang phía trong nhiều thạch nhũ: người ta ví có khối như bầu sữa mẹ, nồi cơm mở vung, con voi, con rùa. Có khối nhũ hình trống, hình mõ, gõ nhẹ nghe vang.
- Hang cuối dẫn ra phía bên kia núi, gió lùa vào mát.
Trong hang có đèn chiếu sáng cơ bản, nhưng nên mang đèn pin hoặc dùng đèn điện thoại để soi chỗ đặt chân và xem rõ màu nhũ đá. Đi giày thể thao đế bám, không đi dép tông. Không chạm tay hay bẻ nhũ đá, không viết vẽ lên vách, mang rác ra ngoài.
Mùa mưa từ khoảng tháng Năm đến tháng Tám, nền hang và bậc lên dễ ướt, có lúc đọng nước. Đi mùa xuân hoặc mùa thu dễ chịu hơn. Nếu đi nhóm, cử một người đi đầu, một người đi cuối, đếm đủ người khi ra khỏi hang.
Ghép thêm điểm nào cho đủ một ngày ở Hà Nam
Đền Trúc và năm hang mất chừng hai tiếng nếu đi thong thả. Phần còn lại của ngày có mấy cách ghép:
- Chùa Bà Đanh: cũng nằm ven sông Đáy trong đất Kim Bảng, gắn với câu “vắng như chùa Bà Đanh”. Hợp người thích chùa cổ yên tĩnh, đi thêm nửa tiếng đến một tiếng.
- Chùa Tam Chúc: quần thể chùa lớn ở phía tây nam Kim Bảng, cảnh hồ và núi rộng. Riêng Tam Chúc cần nửa ngày, nên chỉ ghép khi xuất phát sớm.
- Duy Tiên: nằm phía đông quốc lộ 1, có chùa Long Đọi Sơn và làng trống Đọi Tam, tiện ghé khi về theo quốc lộ 1. Chi tiết ở bài Duy Tiên Hà Nam bằng xe máy.
Lịch gợi ý: rời Hà Nội lúc 7:00, tới đền Trúc khoảng 9:00, xem đền và năm hang tới 11:00. Ăn trưa ở Phủ Lý hoặc quán dọc đường, đầu chiều ghé chùa Bà Đanh, khoảng 15:00 lên đường về để vào nội thành trước cao điểm chiều. Ai mê hang động kiểu này có thể để dành một chuyến khác cho chùa Hương ngoài mùa lễ, cùng dải núi đá vôi ven sông Đáy.
Chuẩn bị xe và đồ mang theo
Cả đi lẫn về khoảng một trăm ba, một trăm bốn chục cây số, đường phẳng gần hết. Xe ga như Honda Vision, Air Blade hay Click đều chạy thoải mái; Honda Wave nhẹ và ăn ít xăng. Kiểm tra lốp, phanh, đèn trước khi đi, đổ đầy bình ở Hà Nội. Mang áo mưa, nước, áo khoác mỏng vì trong hang mát hơn ngoài trời.
Nếu thuê xe ở tiệm tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, lưu ý tiệm mở cửa 09:00–21:00, nên muốn đi lúc 7:00 thì nhận xe từ chiều hôm trước. Giá Honda Vision 200.000 đ/ngày, Honda Click 150.000 đ/ngày; mức cọc và giấy tờ cần mang xác nhận trực tiếp qua số 0942 467 674. Lần đầu tự chạy ra tỉnh thì đọc thêm bài chọn cung đường cho chuyến đầu.
Các tuyến đi về trong ngày quanh Hà Nội được gom ở chuyên mục cung đường cuối tuần, toàn bộ gợi ý lộ trình nằm ở trang cung đường.