Câu hỏi Hà Nội ra tỉnh xe máy mất bao lâu nghe như phép chia cây số cho tốc độ, nhưng phép chia đó luôn cho kết quả thấp hơn thực tế, vì nó bỏ qua ba khoản: đoạn rời phố, giờ nghỉ, và các lần dừng lặt vặt như đổ xăng hay kẹt chân tại ngã tư. Người đi xa ít lần thường tính thiếu, rồi để toàn bộ kế hoạch ăn trưa thâu đêm thành dở dang. Bài này đưa công thức ước lượng gồm đủ các khoản, cùng bảng mốc tham chiếu cho các cự ly quen thuộc quanh Hà Nội.
Hà Nội ra tỉnh xe máy mất bao lâu: công thức ước lượng thật
Công thức là tổng thời gian bằng số cây số chia tốc độ trung bình thật, cộng phần rời phố, cộng các lần nghỉ. Tốc độ trung bình thật của một nhóm xe máy trên đường trường quanh ba mươi lăm cây số một giờ, tính cả dừng đèn và giảm tốc vào thị trấn; đi một mình và đường thoáng thì lên được khoảng bốn mươi lăm. Ai lấy số bảy mươi hay tám mươi in trên biển làm tốc độ tính toán thì sai từ đầu, vì đó là tốc độ lúc đường mở, không phải tốc độ trung bình của cả chặng.
Phần rời phố tùy giờ xuất phát. Sáng sớm cuối tuần, đi từ khu trung tâm ra tới vành đai mất chừng bốn mươi phút; muộn hơn thì một tiếng đồng hồ, vì các ngã tư phía ngoài thành phố dồn xe từng cụm. Phần nghỉ tính theo mỗi một tiếng rưỡi chạy là một lần dừng mười lăm phút, cộng một bữa ăn ba mươi phút nếu chuyến dài. Phần lặt vặt gói thêm một trữ lượng dự phòng ba mươi phút cho việc đổ xăng, hỏi đường, hay bị kẹt sau một đoàn xe chở cây.
Cách dùng công thức: tính riêng từng chặng, không tính cả chuyến một cục. Chặng đầu phố ra đường trường, chặng đường trường, chặng vào điểm đến, mỗi chặng một tốc độ riêng, cộng lại, cộng phần nghỉ. Số ra gần đúng lúc về tới nơi hơn hẳn cách lấy tổng cây số chia một con số đẹp rồi cộng một tiếng cho chắc.
Đoạn rời phố ăn nhiều thời gian hơn bạn nghĩ
Đoạn trong phố và qua các cầu lớn là chỗ làm hỏng mọi bảng tính. Cùng một cây số trong phố ăn gấp hai đến ba lần thời gian so với đường trường, đèn đỏ dồn dập, và khúc vào đường vành đai thường có cụm xe tải chậm. Vì thế nếu điểm đến cách Hà Nội sáu mươi cây số, đừng tin con số một tiếng đồng hồ tròn; rời phố đúng giờ cao điểm sáng muộn thì một tiếng rưỡi mới thấy biển thị trấn đầu tiên.
Chiều Chủ nhật về lại càng tệ hơn, vì cả rìa thành phố đón dòng xe về, cụm kẹt nằm ở các nút giao trước cầu và các vòng xuyến lớn. Cách đánh bẫy: đặt giờ về dự kiến bằng công thức, rồi chủ động cộng thêm ba mươi phút nếu về sau ba giờ chiều Chủ nhật. Cũng vì thế mà các điểm gần, tưởng về nhanh, lại về muộn hơn mong đợi; đoạn phố nuốt mất phần lợi của cự ly ngắn.
Giờ nghỉ khác nhau giữa đi nhóm và đi một mình
Đi nhóm, mỗi lần dừng là lần cả nhóm dừng, và thời gian dừng thật bằng thời gian của người cuối cùng xong việc, nên mười lăm phút dễ thành ba mươi. Đi một mình thì dừng nhanh hơn, nhưng lại phải nghỉ nhiều hơn về mặt thể lực, vì không có người đổi miệng kể chuyện cho quên mỏi. Tính cho nhóm thì lấy số nghỉ của người đi chậm nhất làm chuẩn; tính cho một mình thì cứ cứng nhắc mốc mỗi một tiếng rưỡi.
Trời nắng, trời lạnh, hay tải nặng cũng đổi số nghỉ. Mùa hè dừng dày hơn để uống nước, mùa đông dừng ngắn hơn nhưng nhiều lần để vận động tay chân chống tê. Chở hàng nặng thì mỗi lần dừng thêm việc siết dây buộc, kiểm tra hàng, cộng thêm vài phút mỗi lần. Đi cùng trẻ nhỏ thì khoản nghỉ lại tuột khỏi mọi công thức, vì mỗi lần dừng của người lớn thường bị cắt ngang bởi một yêu cầu khác của đứa nhỏ, nên cứ cộng thêm nửa tiếng nữa cho cả buổi là vừa.
Bảng mốc tham chiếu cho các cự ly quanh Hà Nội
Cự ly một chiều sáu mươi cây số, điểm ven vành đai hoặc thị trấn gần: dự kiến hai tiếng rưỡi tính từ lúc ra khỏi cửa nhà, gồm phần phố. Cự ly một trăm cây số, dạng điểm thị xã ven trục quốc lộ: khoảng ba tiếng rưỡi cho người đi một mình, gần bốn tiếng cho nhóm. Cự ly một trăm năm mươi cây số: năm tiếng có lẻ, đã gồm hai lần nghỉ và một bữa ăn nhẹ.
Ba con số trên là mốc để ước lượng, không phải mốc để cố đạt. Đi chậm hơn mốc thì phần chậm đó chính là phần đáng giá của chuyến cuối tuần, còn đi nhanh hơn mốc thì nên xem lại có đang chạy quá mức sức của chính mình không. Cái cần từ bảng mốc là đặt giờ xuất phát đúng: muốn đến nơi ăn trưa thì lùi từ giờ ăn theo số giờ thật, cộng một khoản dự phòng, thay vì xuất phát lúc mình muốn rồi tới lúc trời muốn. Khoản dự phòng là phần kế hoạch đắt giá nhất, và ai từng đi xa đều nguyện để nguyên nó trong bảng tính của mình.
Muốn ước lượng chính xác hơn cho tuyến định đi, đọc thêm cách chọn cung đường để biết tốc độ trung bình của từng loại đường, xem nhóm cung đường cuối tuần quanh Hà Nội đã ghi cự ly từng trục, và chọn điểm dừng chơi trong các gợi ý du lịch để giờ nghỉ có chỗ đáng ngồi chứ không phải lót dép bên đường.