Mỗi năm vào mùng 3 tháng Ba âm lịch, sân đền Trấn Vũ ở làng Ngọc Trì lại chật kín người xem kéo co ngồi Thạch Bàn: trai làng ngồi bệt xuống đất, kẹp cây song mây dưới nách và kéo qua một cây cột gỗ lim. Nghi lễ này nằm trong hồ sơ “Nghi lễ và trò chơi kéo co” được UNESCO ghi danh. Bài này giải thích vì sao trò chơi được ghi danh, cách chơi, giờ nên đến, chỗ đứng xem và cách gửi xe máy.
Lễ hội đền Trấn Vũ: khi nào, ở đâu
Đền Trấn Vũ ở làng Ngọc Trì, trước thuộc phường Thạch Bàn, nay thuộc phường Long Biên. Hội đền diễn ra từ mùng 1 tới mùng 4 tháng Ba âm lịch, chính hội là mùng 3, ngày sinh của Đức Huyền Thiên Trấn Vũ; kéo co ngồi diễn ra vào ngày chính hội. Mấy năm gần đây, mùng 3 tháng Ba rơi vào ngày 22/4/2023, 11/4/2024 và 31/3/2025.
Ngày dương lịch đổi mỗi năm, nên hãy tra lịch âm. Theo TTXVN năm 2025, buổi sáng các đội dâng hương trong khoảng 7 giờ 30 tới 8 giờ 30, khoảng 9 giờ bắt đầu kéo co.
Vì sao kéo co ngồi được UNESCO ghi danh
Ngày 2/12/2015, UNESCO ghi danh “Nghi lễ và trò chơi kéo co” là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là hồ sơ đa quốc gia của Việt Nam, Campuchia, Hàn Quốc và Philippines; phần của Việt Nam gồm các cộng đồng ở Lào Cai, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh và Hà Nội, trong đó có kéo co ngồi ở đền Trấn Vũ. Trước đó, cuối năm 2014, nghi lễ đã được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Vậy nên nói chính xác: kéo co ngồi Ngọc Trì là một phần của di sản kéo co được UNESCO ghi danh, không phải một hồ sơ riêng.
Kéo co ngồi Ngọc Trì chơi thế nào
Theo báo Nhân Dân, VietnamPlus và Công luận:
- Ba mạn: làng chia làm ba đội là mạn Đường, mạn Đìa và mạn Chợ, mỗi mạn do một ông Tổng cờ dẫn đầu; các mạn bốc thăm trước ban thờ.
- Người chơi: trai đinh của làng, độ tuổi khoảng 18 tới 35, cởi trần, mặc quần đỏ, thắt lưng đỏ, khăn đỏ ghi tên mạn.
- Dây kéo: là một cây song mây dài, luồn qua lỗ của một cây cột gỗ lim chôn dưới đất, ngang tầm đầu gối.
- Tư thế: người chơi ngồi bệt, quay xen kẽ hai bên cây song, chân co chân duỗi, một tay duỗi thẳng, tay kia gập trước ngực, kẹp chặt cây song dưới nách.
- Hiệu lệnh: ba hồi trống, rút nêm, các ông Tổng cờ phất cờ hô “kéo”.
Người làng tin rằng nếu mạn Đường thắng thì năm đó mùa màng tốt tươi, nên ai cũng mong mạn Đường thắng; thắng thua không nặng nề. Theo truyền thuyết được báo chí kể lại, trò chơi bắt nguồn từ một năm hạn hán, khi trai các xóm giằng nhau đòn gánh nước bên giếng làng rồi ngồi ôm thùng để khỏi đổ nước.
Đứng xem ở đâu cho an toàn
Sân đền không rộng mà ngày chính hội rất đông, nên:
- Đến sớm, trước giờ dâng hương buổi sáng, để có chỗ đứng.
- Đứng sau dây ngăn hoặc chỗ ban tổ chức chỉ, không chen sát cây cột và cây song, vì khi các mạn dồn sức, người chơi có thể bị kéo xô về một phía.
- Giữ trẻ nhỏ bên cạnh, không để trẻ chạy vào khu vực thi đấu.
- Không đứng chắn lối của các đội và ban tổ chức đi lại.
- Xin phép trước khi chụp cận người chơi, nhất là lúc làm lễ.
Kéo co ngồi Thạch Bàn: đi xe máy và gửi xe
Đặt điểm đến trên bản đồ là “đền Trấn Vũ” ở Ngọc Trì, không nhầm với đền Quán Thánh bên Ba Đình. Một số trang hướng dẫn đi theo đường Cổ Linh rồi vào đường Thạch Bàn; đường Cổ Linh có ở bài đường Cổ Linh buổi tối bằng xe máy.
Chúng tôi chưa thấy nguồn nào nói về bãi giữ xe riêng cho hội, nên:
- Gửi xe ở điểm có người trông, có vé, xa khu sân đền một chút rồi đi bộ vào.
- Không dựng xe trong ngõ nhỏ hay trên mặt đê.
- Gặp đoàn rước thì dừng sát lề, chờ đoàn đi qua; xem bài gặp đoàn rước trên đường hẹp.
Ghép thêm hội làng khác ở Long Biên
Tháng Ba âm lịch ở Long Biên còn có hội làng Lệ Mật quanh ngày 23 tháng Ba với lễ rước nước và múa rắn; xem bài lễ hội làng Lệ Mật. Đầu năm muốn đi lễ nhiều nơi, xem bài đi lễ đầu năm ở Long Biên.
Câu hỏi thường gặp
Kéo co ngồi ở đền Trấn Vũ diễn ra ngày nào?
Vào mùng 3 tháng Ba âm lịch, ngày chính hội đền Trấn Vũ; năm 2025 là ngày 31/3 dương lịch.
Kéo co ngồi có phải di sản UNESCO không?
Có, nhưng là một phần của hồ sơ đa quốc gia “Nghi lễ và trò chơi kéo co” được UNESCO ghi danh ngày 2/12/2015.
Xem kéo co ngồi nên đứng ở đâu?
Đứng sau dây ngăn hoặc chỗ ban tổ chức chỉ, không chen sát cây cột và cây song mây, và đến sớm trước giờ dâng hương.
Thuê xe máy đi hội Long Biên
Cửa hàng ở Long Biên, tiện nhận xe từ chiều hôm trước để sáng hôm hội đi sớm. Trên bảng giá của Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú, Honda Vision có giá ngày 200.000 đồng, Honda Wave và Honda Click có giá ngày 150.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674.
Thêm gợi ý quanh khu này có ở chuyên mục Long Biên và Gia Lâm và trang du lịch Hà Nội bằng xe máy.