Nửa buổi chiều trên đoạn Yên Minh lên Đồng Văn, nếu nhóm muốn thêm một điểm dừng không phải ruộng núi mà là lịch sử, đáp án thường là dinh thự họ Vương Sà Phìn: dinh của dòng họ Vương, người từng được gọi là vua mèo ở vùng cao nguyên đá, nay là điểm tham quan quen thuộc của mọi chuyến vòng cung. Bài này gom mọi thứ cần biết để ghé dinh trọn vẹn: vị trí so với đường chính, cách gửi xe, thời gian tham quan hợp lý và cách ứng xử nơi vẫn là nhà của người thật.
Dinh thự họ Vương Sà Phìn nằm ở đâu so với đường chính
Dinh thự nằm ở thôn Sà Phìn, chưa đầy mười cây số từ phố cổ Đồng Văn, tách khỏi quốc lộ 4C một quãng đường phụ nhỏ. Nhóm chạy từ Yên Minh lên sẽ tới phố cổ trước, nên cách gộp tự nhiên là: chiều vào phố cổ nhận chỗ nghỉ, rồi chạy ra Sà Phìn trong khoảng một tiếng trước khi trời tối; hoặc để dành cho sáng hôm sau, ghép cùng đường lên Lũng Cú. Đường vào dinh hẹp nhưng đã được lát, xe máy lên tận nơi được, chỉ cần chạy chậm qua thôn vì trẻ con và gia súc hay qua ngang.
Điểm đáng lưu ý nhất khi lập lịch: Sà Phìn không nằm đúng trên trục chính Yên Minh lên Đồng Văn, nên không ghép được lúc chạy ngang như Núi Đôi hay Sủng Là. Khoản một tiếng đồng hồ đi và về cộng tham quan phải được đặt chủ đích vào lịch, không nên tính kiểu ghé vội giữa hai chặng.
Dinh thự trông thế nào và nên dành bao lâu
Dinh thự được gia đình họ Vương xây từ đầu thế kỷ trước, nổi bật ở chỗ kết hợp lối kiến trúc của người Hmông với các chi tiết mang dáng Âu Hoa: tường đá xanh khắc khéo, mái ngôi và hàng sa mộc già bao quanh khuôn viên. Công trình nằm giữa thung lũng nhỏ, nhìn từ xa đã thấy hàng cây và khối nhà thấp đặc trưng, nên cả khung cảnh chứ không riêng ngôi nhà đáng để dừng nhìn. Trong khuôn viên có phần mộ của gia chủ, nơi khách được nhắc giữ thái độ nghiêm túc khi tới gần.
Một lượt tham quan vừa sức trong khoảng bốn mươi phút tới một giờ: đi quanh ba gian chính, xem các vật dụng cũ còn giữ trong nhà, và dạo hàng cây quanh dinh. Nhóm thích chụp ảnh nên canh ánh sáng đầu giờ chiều, khi nắng đổ chếch làm màu đá sâu hơn; muộn hơn, thung lũng Sà Phìn râm nhanh hơn mặt đường chính. Trong dinh có người của gia đình hướng dẫn theo nhóm khách, nên cứ đi chậm theo nhịp họ kể, đừng tách đoàn chạy trước.
Gửi xe và những điều nên hỏi trước khi vào
Trước cổng dinh có sân đất rộng của nhà dân cạnh khu tham quan, nên hỏi gửi xe ở đó và để xe gọn theo hướng chỉ. Với nhóm đi từ Hà Nội bằng xe máy thuê, đây là lúc lôi sổ tay ra ghi lại hiện trạng xe sau một ngày đường núi, tránh tranh cãi lúc trả xe về những vết xước có sẵn. Gần cổng có bán nước và ít đồ nhẹ, giá cao hơn trong phố một chút, nên nhóm đông có thể mua sẵn từ phố cổ mang theo.
Khu tham quan có bán vé, mua tại cửa; vé này là khoản nên tính vào ngân sách của chuyến vì không nhỏ nếu nhóm đi bốn năm người. Trước khi vào, nên hỏi rõ quy tắc chụp ảnh trong nhà và nơi được phép đi hay không, vì một số góc là không gian riêng của gia đình. Quần áo gọn, giày bám tốt cho sân đá, và giữ giọng nói vừa đủ nghe là ba phép lịch sự cơ bản nơi đây.
Ứng xử khi vào khu di tích có người ở
Dinh thự họ Vương khác hẳn một bảo tàng đóng khung: đây là nhà của gia đình thật, quanh khu vẫn có nhà dân và bãi chăn, nên cách ứng xử của khách quyết định không khí của cả nơi này. Ba nguyên tắc giữ cho chuyến ghé dễ chịu cho đôi bên: hỏi trước khi chụp ảnh cận chân dung người dân, không bước vào khu có cửa đóng hoặc có biển riêng, và không để rác lại sau khi ăn uống. Nếu trò chuyện với người hướng dẫn, những câu hỏi về kiến trúc và vùng đất luôn được đón hơn câu hỏi riêng tư về gia đình.
Xe máy thì để trong sân đã chỉ, không chạy xe vào khuôn viên chỉ để tiện chụp ảnh, vì mặt sân là của nhà và trẻ con hay chạy quanh. Đoàn đông nên chia nhóm nhỏ vào trong, vừa giữ tĩnh cho ngôi nhà vừa dễ nghe người hướng dẫn.
Ghép Sà Phìn vào lịch lên Đồng Văn
Lịch gợi ý cho nhóm nghỉ lại phố cổ: chiều tới Đồng Văn, nhận chỗ nghỉ và tranh thủ chạy ra Sà Phìn trước bốn giờ rưỡi để còn ánh sáng; hoặc sáng hôm sau khởi hành sớm, ghé Sà Phìn ngay lúc mở cửa rồi tiếp tục lên Lũng Cú. Nhóm chỉ đi qua Đồng Văn không ngủ lại thì thường phải bỏ Sà Phìn, vì khoảng thời gian vội khiến vừa hỏng lịch vừa không thăm được trọn vẹn.
Cách xếp cả một ngày từ thành phố Hà Giang lên Đồng Văn, kể cả chỗ nghỉ trưa ở Yên Minh, đã được tả trong bài nghỉ trưa ở Yên Minh giữa chặng lên Đồng Văn, còn mốc giờ từng chặng nằm trong bài một ngày chạy từ Hà Giang lên Đồng Văn. Ai thích chụp cảnh ven đường hơn di tích thì đọc thêm cổng trời Quản Bạ và Núi Đôi để cân đối thời gian giữa hai kiểu dừng trong cùng một sáng.
Chốt lại: một điểm dừng lịch sử đáng một tiếng
Dinh thự họ Vương không phải điểm ghé nhanh ven đường, và đó chính là lý do nó đáng giá: một khu nhà thật, một câu chuyện thật về vùng cao nguyên đá, và khoảng lặng hiếm có giữa lịch trình nhiều dốc cua. Đặt cho nó một tiếng chủ đích trong lịch, nhóm sẽ có điểm nhấn lịch sử của chuyến Hà Giang mà không phải bỏ bớt khung cảnh thiên nhiên nào. Các tuyến và điểm dừng khác của vùng cao được cập nhật trong mục cung đường Hà Giang, còn tổng quan các hành trình từ Hà Nội nằm trong trang cung đường và hành trình.