Chợ phiên Bắc Hà xe máy là bài toán giờ giấc trước khi là bài toán đường: phiên chợ họp sáng sớm Chủ nhật ở cái thị trấn cao nhất vùng, tan trước hết bóng trưa, nên người xem chợ phải là người dậy sớm nhất chuyến. Khách ở Sa Pa có hai cách xếp: chạy đi về trong ngày, nghĩa là xuất phát trong bóng tối; hoặc ngủ lại Bắc Hà đêm thứ Bảy, nghĩa là bỏ một đêm thị trấn miền núi để đổi lấy buổi sáng thong thả. Bài này so hai lựa chọn thật cụ thể, kèm đường chạy và cách tính giờ, để ai cũng chọn đúng theo kiểu sức khỏe của mình.
Chợ phiên Bắc Hà xe máy: vì sao giờ quyết định tất cả
Phiên chợ vùng cao không giống chợ phố: cao điểm là sáng rất sớm, khi dân bản dắt trâu, gùi hàng và gáy ngô từ các xã xa trục về kịp; đến giữa trưa chợ đã thưa, và chiều là dọn dẹp. Ai đến chín giờ thấy chợ, ai đến mười một giờ chỉ thấy vết chợ. Vì thế mọi kế hoạch xe máy xoay quanh một câu: có mặt ở Bắc Hà trước chín giờ sáng Chủ nhật hay không.
Từ Sa Pa tới Bắc Hà theo đường qua Lào Cai lên quốc lộ 70 dài gần một trăm cây số, đường núi quanh co nhưng phần lớn đã rộng và nhựa phẳng. Thời gian xe máy thực tế để đi an toàn tính quanh ba tiếng, chưa kể dừng nghỉ. Nghĩa là muốn có mặt lúc chợ rộ nhất, người đi về trong ngày phải rời Sa Pa trong bóng tối, trước năm giờ sáng. Ngược lại, ai ngủ lại Bắc Hà chỉ cần ăn sáng bộng rồi đi bộ tới chợ.
Chạy đi về trong ngày: cho ai sức khỏe dày và giờ giấc chắc
Lựa chọn đi về trong một ngày hợp với nhóm quen chạy xa, đi hai ba người trở lên và dậy sớm được. Chuẩn bị từ đêm thứ Bảy: đổ đầy xăng, chằng đồ xong, ngủ sớm, và nhắc nhau giờ rét vùng cao lúc năm giờ sáng lạnh hơn tưởng tượng nhiều. Xuất phát từ Sa Pa, phần đường xuống Lào Cai chạy trong lưng chừng sáng, đèn là chính; tới ngã rẽ lên quốc lộ 70 rồi trút dần về phía Bắc Hà, ánh sáng mới theo kịp.
Về phần đường: mấy khúc đầu dốc dài, ráo khỏi phanh liên tục; mấy khúc giữa có sương muối các đoạn rợp cây; gần Bắc Hà có vài đoạn qua bản, gia súc và người đi bộ dậy sớm không đèn. Chạy trong tối vùng cao đã có sẵn quy tắc, giống như đã bàn trong chuyện chạy xe chiều muộn vùng núi: tốc độ thấp hơn cảm giác, mọi cua coi như có người ngược chiều. Ai từng đọc bài Hà Nội đi Sa Pa bằng xe máy hai ngày sẽ nhận ra triết lý giống hệt: phần đường đẹp nhất trả giá bằng phần giờ xấu nhất.
Ưu điểm lớn nhất của kiểu đi về trong ngày là không phải tìm chỗ ngủ: Bắc Hà cuối tuần phòng chật, và đặt muộn thì chọn ít. Nhược điểm là mệt: tổng giờ lái trong ngày có thể lên tới sáu bảy tiếng đường núi, cộng thời gian đi bộ chợ, và chiều Chủ nhật về tới Sa Pa thì tay ai cũng biết mùi mỏi. Nhóm có người không quen dậy sớm hoặc không quen đường tối, đừng chọn kiểu này.
Ngủ lại Bắc Hà: đổi một đêm lấy buổi sáng
Lựa chọn thứ hai là rời Sa Pa ngay chiều thứ Bảy, tới Bắc Hà tối, ngủ một đêm, sáng Chủ nhật dậy đi chợ ngay từ đầu phố. Chặng chiều thứ Bảy thoải mái hơn hẳn: ánh sáng tốt, không có áp lực giờ, và có thể dừng ngắm vài đoạn thung lũng trên đường. Ngủ lại còn cho thấy chợ từ những phút đầu tiên: hàng măng, đồ tay dệt, màu áo chàm của các cô gái H’Mông là thứ chụp được khi chợ còn nguyên vẹn, trước khi đám đông trong ngày trưa kéo tới.
Việc cần làm để sáng ra nhẹ người: đặt phòng trước, vì Chủ nhật là cao điểm của cả vùng; hỏi homestay hoặc khách sạn về chỗ để xe qua đêm, thói quen đã bàn trong bài hỏi khách sạn hoặc homestay về chỗ để xe trước khi chốt thuê xe máy. Tại chợ, gửi xe ở cổng rồi đi bộ, cách làm đã kể trong bài gửi xe máy ở cổng chợ phiên vùng ven, vì chợ phiên không có bãi khép, xe để sát hàng dễ bị vướng vào lối đi của dân bản dắt trâu.
Kiểu ngủ lại hợp nhóm đi chậm, nhóm có phụ nữ và trẻ đi cùng, hoặc nhóm muốn ghép thêm các điểm quanh Bắc Hà trong chiều thứ Bảy. Cái giá là thêm một đêm chi phí, thêm đồ đóng balo, và sáng Chủ nhật vừa đi chợ vừa nhớ canh giờ trả phòng.
So cho nhanh: bảng quyết theo kiểu người
Người quen đường, đi một mình hoặc trong nhóm tay lái tốt: đi về trong ngày, xuất phát năm giờ sáng, xem chợ từ bảy giờ tới mười giờ, về Sa Pa trước tối. Nhóm đi lần đầu, không quen dậy sớm, hoặc muốn chụp ảnh chợ nguyên bản: ngủ lại Bắc Hà tối thứ Bảy. Ai ở Sa Pa có lịch gấp, không về kịp Chủ nhật tối: thứ Bảy đi sớm, xem phố Bắc Hà buổi chiều, sáng Chủ nhật xem chợ rồi về ngay trưa, tới Sa Pa trước hoàng hôn.
Một lưu ý chung: chợ phiên vùng cao đã bàn nhiều trong bài chợ phiên Đồng Văn cuối tuần bằng xe máy, và quy tắc hiếu khách giữ nguyên: mua hàng thì hỏi giá trước, chụp ảnh người thì xin phép, và đừng mặc giá rồi bỏ đi. Còn các hành trình hướng tây bắc nói chung nằm trong mục cung đường Phố Bác, bức tranh tổng thể trong trang cung đường và hành trình. Chốt lại: Bắc Hà xứng đáng với giấc dậy sớm, chỉ cần chọn đúng kiểu dậy sớm của mình.