Đèo Pha Đin xe máy là chặng mà ai chạy quốc lộ 6 từ Sơn La lên Điện Biên cũng phải vượt qua, và cũng là chặng ăn nhiều thời gian nhất của cả hành trình. Đèo nằm ngay ranh giới giữa Sơn La và Điện Biên, nối thành phố Sơn La với huyện Tuần Giáo phía Điện Biên, và tiếng tăm của nó đến từ hai thứ: những khúc cua gắt nối nhau dày đặc, và sương mù dày lên rất nhanh mỗi khi trời xế chiều. Người đi từ Hà Nội nên coi đây là điểm cần tính giờ kỹ nhất của chuyến, vì đây không phải đoạn đường để chạy thử tốc độ, mà là đoạn đường để chạy đúng phương pháp.
Đèo Pha Đin xe máy: đọc đúng địa hình trước khi vào đèo
Pha Đin thuộc nhóm những đèo dài và hiểm nhất phía Bắc, khác với các đèo nhìn thấy đỉnh ngay từ chân: phần lớn chiều dài của Pha Đin là đường lòng chảo và sườn thoải, khiến người lái chủ quan, rồi bất chợt gặp các khúc cua gắt ngoặt ngoằn trở lại ngay trước mũi xe. Mặt đường quốc lộ 6 qua đây đã được nâng cấp nhiều, nhưng vẫn còn những đoạn mòn, đoạn vá nhựa và mép đường sạt sau mưa, nên đừng lấy vận tốc trung bình ở đoạn đẹp để đoán các đoạn sau.
Hai phía đèo là thung lũng sâu, ruộng và bản nằm rải dưới chân, và chiều muộn sương bắt đầu dâng từ thung lũng lên trước khi bạn kịp thấy nó. Đặc điểm này quyết định cách chạy: giữ tốc độ thấp đều suốt đèo thay vì nhanh chậm theo cảm giác, và coi mọi khúc cua là có sương cho tới khi nhìn thấy rõ là không. Nếu bạn từng đọc về cách chạy eo đèo Mộc Châu và cách vào số, logic quan sát mặt đường ở đó áp dụng nguyên cho Pha Đin, chỉ khác cua ở đây gắt và dày hơn.
Chạy lên đèo lúc trời xế chiều
Kế hoạch giờ là thứ quyết định trải nghiệm qua Pha Đin. Cửa đèo phía Sơn La nắng vẫn còn sáng tới khoảng bốn giờ chiều, nhưng càng lên cao, bóng núi đổ xuống càng sớm, và khúc giữa đèo có thể đã chìm trong ánh sáng xám trong khi chân đèo vẫn nắng. Ai xuất phát từ Hà Nội trong ngày và đi trễ thì rất dễ rơi vào khung này, nên quy tắc là: tính giờ tới Pha Đin trước bốn giờ chiều, nếu thấy không kịp, nghỉ đêm tại thành phố Sơn La và qua đèo sáng hôm sau.
Lên đèo chiều, thứ đầu tiên là bật đèn xe từ khúc đầu, kể cả khi còn nắng, vì xe ngược chiều trong sương thấy đèn của bạn sớm hơn thấy hình dáng xe. Giữ làn phải chặt, không áp mép ngoài vì mép ngoài nhiều đoạn mòn sụt. Nếu đi nhóm, kéo khoảng cách dài hơn bình thường và chạy theo đúng trật tự, vì trên đèo cua gắt, người sau muốn vượt người trước thường là lúc nguy hiểm nhất: vượt được vài mét, mất cả vòng cua.
Đoạn sương mù: giảm còn nửa tốc độ và nghe nhiều hơn nhìn
Sương mù trên đèo không giống sương buổi sáng dưới thung lũng: nó dày theo từng khúc, có khúc nhìn thấu ba chục mét, có khúc chỉ còn năm mét, và bề mặt đường ẩm khiến vệt phanh dài hơn tính toán. Khi vào đoạn sương trắng, giảm còn khoảng một nửa tốc độ đang chạy, hạ số để phanh động cơ làm việc cùng phanh tay, và nghe nhiều hơn nhìn: cửa kính hé một chút để nghe tiếng động cơ xe ngược chiều đã được bàn trong bài chạy xe máy lúc sương muối buổi sớm miền Bắc, nghe được tiếng xe là biết có xe, còn nhìn thì chưa chắc.
Trên quốc lộ 6 đoạn này vẫn có xe tải và xe container chở hàng lên Điện Biên, và trong sương dày, khoảng cách an toàn với những chiếc xe to ấy phải gấp đôi thường lệ, vì tài xế xe tải quen đường nhưng phanh dài, kỹ thuật giữ khoảng cách với xe container trên đường hẹp đã bàn kỹ, áp dụng triệt để. Nếu một chiếc xe tải vượt qua bạn trong sương, đừng đuổi theo theo ánh đèn hậu, đèn sau xe tải trong sương thường tạo vệt sáng khiến người đi sau tưởng gần hơn thực tế. Nhường đường, để nó đi, rồi giữ tốc độ của mình.
Dừng xe ngắm cảnh ở Pha Đin: đỗ chỗ thẳng, không đỗ trong cua
Khúc đèo có những điểm nhìn xuống thung lũng rất đẹp, và đó cũng là chỗ tai nạn hay xảy ra nhất, vì người ta dừng trong cua hoặc dừng ngay sau khúc nghiêng. Quy tắc dừng ở Pha Đin như mọi đèo khác: chỉ dừng ở đoạn đường thẳng, tầm nhìn hai đầu thoáng, và đỗ hẳn vào trong lề. Không dừng ngay đầu đỉnh, nơi xe ngược chiều vừa hết cua không kịp phản ứng, không dừng ở khúc nghiêng có biển báo cấm dừng. Kinh nghiệm dừng xe máy trên đường đèo để chụp ảnh giữ xe thế nào đã được tóm trong một bài riêng, đọc trước khi lên đường sẽ đỡ phải học bằng cách va.
Nếu muốn chụp trong sương, canh tiếng xe sau lưng thay vì nhìn: trong màn trắng, tai của bạn đáng tin hơn mắt. Chụp nhanh, đeo mũ lại, và di chuyển tiếp. Sương trên các eo đoạn này tan cũng nhanh như nó dâng, đôi khi chỉ cần đi tiếp năm cây số là thấy trời rộng lại, kinh nghiệm chạy trong sương mù trên eo Mộc Châu bàn kỹ hiện tượng này.
Xuống đèo phía Tuần Giáo: giữ số, giữ mát phanh, giữ khoảng cách
Phía Điện Biên, đường xuống dài và cua gắt không kém lúc lên, và đây là đoạn nguy hiểm nhất cho phanh: ai về số, đè phanh tay liên tục sẽ nhận bàn phanh mềm dần do nóng. Cách xuống đúng là vào số thấp ngay từ đỉnh, để động cơ giữ xe, phanh tay chỉ chạm nhẹ theo từng cua, và nếu thấy phanh có dấu hiệu ăn sâu, dừng ở đoạn thẳng thoáng cho đĩa nguội vài phút. Kỹ thuật lên đèo và xuống đèo bằng xe số cho người mới đã bàn từng bước, đáng đọc một lần trước khi đi xa.
Tới chân đèo là vùng Tuần Giáo thoải, trời thường sáng lại, và từ đó tới Điện Biên Phủ đường còn dễ chịu. Tóm lại cách qua Pha Đin: qua trước bốn giờ chiều, chạy thấp đều, đèn bật sớm, sương giảm nửa tốc, dừng chỉ ở đoạn thẳng, xuống đèo giữ số. Các cung đường phía Bắc khác nằm trong mục cung đường Phố Bác, còn mọi hành trình đang có nằm trong trang cung đường và hành trình. Pha Đin hiểm là thế, nhưng chạy đúng phương pháp, nó là chặng đẹp nhất trên con đường lên Điện Biên.