Đèo Ô Quy Hồ xe máy là cung đèo mà người ở Sa Pa gần như không thể bỏ qua: nó nối thung lũng Sa Pa với phía Lai Châu, dài gần năm mươi cây số, và thuộc nhóm bốn đèo lớn nổi tiếng của vùng núi phía Bắc. Đèo đẹp nhưng không hề dễ: sương xuống nhanh, đoạn giữa gần như vuông góc với thung lũng, và thời tiết hai đầu đèo có thể khác nhau hoàn toàn trong cùng một giờ. Bài này đi theo thứ tự các điểm dừng từ Sa Pa, kèm cách chạy xe máy cho từng đoạn để chuyến lên đèo là chuyến ngắm cảnh chứ không phải chuyến thử tháo cua.
Đèo Ô Quy Hồ xe máy: nắm cung đèo trước khi lên
Trước hết là hướng và chiều: từ Sa Pa, đường lên đèo chạy ngược lên phía tây bắc, qua Thác Bạc, lên đỉnh Trạm Tôn, rồi trút dài về phía Lai Châu. Cung này nổi tiếng vì chiều dài: gần năm mươi cây số đèo liên tục, dài hơn hẳn các đèo danh tiếng khác phía Bắc, nên người chạy xe máy cần coi nó là một hành trình có tiết tấu, không phải một khúc cua đơn. Điểm cao nhất quanh Trạm Tôn là nơi thời tiết đổi nhanh nhất: dưới thung lũng Sa Pa có thể còn nắng, lên tới đỉnh đã là mây trắng kín mặt.
Thứ hai là mặt đường: phần lớn cung đã nhựa phẳng, nhưng sương muối và ẩm lạnh làm mặt đường ướt tưởng như mưa suốt mấy tháng mùa thu đông. Cua xuống phía Lai Châu có nhiều khúc gắt và dốc dài, phanh xe máy nhanh nóng nếu chạy liên tục. Ai chỉ lên ngắm rồi về thì nên tính phần xuống này như phần khó nhất của cả chuyến, vì tay lái mệt tích luỹ sau nhiều cua, đường lại ít quán hơn phía Sa Pa.
Các điểm dừng theo thứ tự từ Sa Pa
Điểm dừng đầu tiên quen thuộc là Thác Bạc, cách thị trấn Sa Pa chừng hơn chục cây số theo đường lên đèo: thác đổ trắng dưới đám mây, có nơi dừng xem rộng, hợp cả nhóm đông. Sáng sớm hoặc chiều muộn, thác và vách đá quanh nó ngược sáng ít hơn, ảnh đẹp hơn giữa trưa. Điểm thứ hai là khu vực Trạm Tôn, cao độ lớn nhất của đèo, nơi thường có mây trôi ngang đường và nhiệt độ chênh hẳn Sa Pa dưới chân.
Bản lề của đèo là Cổng Trời, mốc quen thuộc để chụp ảnh ở vùng đỉnh: đây là điểm mà hầu hết chuyến trong ngày chọn để quay lại, vì từ đây nhìn sang hai phía được hai thung lũng khác nhau. Tuyệt đối dừng xe hẳn vào lề rộng rồi mới xuống chụp, vì đây cũng là nơi xe qua lại dày nhất buổi sáng. Điểm cuối đáng kể là các khúc cua view thung lũng trên đoạn xuống phía Lai Châu: đẹp nhất vào buổi sáng sớm khi mây chưa tan, nhưng cũng trơn nhất vì ẩm đọng. Ai chạy hết đèo sang Lai Châu nên chốt nghỉ ở cuối đèo, đừng cố về Sa Pa trong một buổi chiều, vì phần về nếu trượt vào tối thì toàn bộ những khúc cua đó phải chạy trong sương, chuyện đã bàn trong bài chạy xe chiều muộn vùng cao.
Cách chạy khi sương xuống
Sương là nhân vật chính của đèo này. Ba việc cần làm ngay khi mặt đường bắt đầu mờ: bật đèn kể cả ban ngày, hạ tốc trước khi vào cua chứ không phải trong cua, và tránh phanh gấp trên đoạn ướt. Chạy xe máy trong sương trên đèo đã có một bộ quy tắc riêng trong bài sương mù trên đèo Mộc Châu chạy xe máy thế nào cho an toàn, và những quy tắc ấy đúng hết trên Ô Quy Hồ: đi đúng giữa làn, không vượt xe khi tầm nhìn còn thấp, và tin xe chạy phía trước biết đường hơn là tin mắt mình.
Đèn xe máy trong sương cần dùng khéo: đèn pha chiếu thẳng trong mây dày phản ngược lại làm mặt đường tối hơn, nên nhiều người thích chiếu chếch xuống và giữ đèn hậu luôn sạch. Gương lau trước khi lên đèo, vì gương ướt sương chỉ phản chiếu màu trắng, mất hết thông tin xe sau. Và một việc quen thuộc nhưng hay quên: đeo găng và khăn phủ mặt, gió đèo mùa lạnh qua vài chục phút đã làm tay cứng, mà tay cứng là phanh chậm.
Lên đèo trong ngày, từ Sa Pa: chọn khung giờ
Người ở Sa Pa muốn lên đèo trong ngày nên chọn khung sáng muộn, sau khi lớp sương dày nhất tan bớt và trước khi gió trưa đẩy mây lên. Chạy sớm quá nghĩa là cua trong mây đặc; chạy trưa quá nghĩa là gió ngang trên đoạn đỉnh, thứ khiến xe máy nhỏ chao đảo trên khúc lộ. Chuyến trọn buổi sáng gồm Thác Bạc, Trạm Tôn và Cổng Trời là nhịp vừa sức cho đa số người, còn muốn chạy sang Lai Châu thì nên thức dậy sớm hơn, vì tổng thời gian cả vòng dài hơn nhiều người ước.
Ai mới tới Sa Pa bằng chuyến hai ngày từ Hà Nội, kiểu lịch trình đã kể trong bài Hà Nội đi Sa Pa bằng xe máy hai ngày: chia chặng và chọn nơi nghỉ đêm, thì nên để đèo Ô Quy Hồ là việc của ngày thứ ba, không phải việc của buổi chiều ngày tới: chân còn mỏi thì đèo dài gấp đôi cảm giác. Mùa mưa ở vùng cao có những quy luật riêng, đã bàn trong bài Phố Bác chạy xe máy ngày mưa có an không, và Ô Quy Hồ chịu cùng một kiểu thời tiết chiều.
Các hành trình khác cùng hướng tây bắc nằm trong mục cung đường Phố Bác, còn tổng quan các chuyến đi nằm trong trang cung đường và hành trình. Chốt lại: đèo Ô Quy Hồ xứng đáng với danh tiếng, nếu chạy đúng nhịp, dừng đúng chỗ và về trước khi sương dày trở lại.