Nhà có giỗ, có tiệc mừng thọ hay sắp đến Tết, việc đầu tiên nhiều gia đình Hà Nội làm là đi mượn nồi. Chở nồi to bằng xe máy nghe đơn giản, nhưng ai từng ôm một chiếc nồi luộc gà to bằng cái thúng qua cầu Chương Dương đều biết nó khó chịu thế nào: nồi tròn nên lăn, nắp rời nên trượt, quai kim loại cọ vào yên và mỗi lần qua gờ giảm tốc lại kêu leng keng cả phố. Chảo lớn thì khác, mỏng và rộng bản, dễ thành cánh buồm khi gió ngang thổi. Bài này đi lần lượt từ khâu chuẩn bị, xếp nồi, buộc nắp tới cách chạy để nồi về không móp, nắp không mất.
Trước khi đi lấy nồi: hỏi rõ cỡ và mang đủ đồ nghề
Nồi nấu cỗ có nhiều loại, cách chở mỗi loại một khác. Nồi luộc gà, nồi nấu canh măng thường rộng miệng nhưng không quá cao. Nồi luộc bánh chưng thì cao, thành thẳng, có khi cao gần tới hông người lớn. Chảo xào cỗ thường rộng gấp rưỡi chảo nhà, có hai quai nhỏ hai bên. Hãy hỏi trước nồi cao bao nhiêu, có mấy chiếc, có kèm nắp và vỉ hấp không.
Bộ đồ nghề nên có trong cốp:
- Hai sợi dây chun ba lá có móc, loại dài, dùng cho giá sau.
- Một cuộn dây dù hoặc dây vải để buộc nắp vào thân nồi.
- Vài chiếc khăn cũ hoặc bao tải sạch để bọc quai và chèn khe.
- Áo mưa, vì nồi nhôm ướt mưa trượt hơn rất nhiều.
Nếu có thể, đi hai người: một người lái, một người ngồi sau giữ.
Chở nồi to bằng xe máy: xếp chồng và lồng nồi cho gọn
Nguyên tắc đầu tiên là biến nhiều món lẻ thành một khối. Nồi lớn ngoài cùng, nồi nhỏ hơn lồng vào trong, giữa các lớp lót khăn để không cọ vào nhau. Chảo vừa miệng thì úp ngược lên trên nồi lớn như một chiếc nắp phụ, rồi đặt nắp thật lên trên cùng hoặc cho vào trong nồi. Một khối gọn, đáy phẳng dễ buộc hơn rất nhiều so với ba chiếc nồi rời va vào nhau.
Những thứ nhỏ đi kèm như muôi, môi, vỉ hấp, kiềng sắt thì cho vào một túi vải rồi nhét vào lòng nồi nhỏ nhất. Đồ nằm lỏng giữa các lớp nồi chính là thủ phạm gây tiếng leng keng suốt đường.
Với nồi bánh chưng cao thành, đừng cố lồng thêm nồi khác vào vì khối sẽ quá cao, trọng tâm bị kéo lên. Chở riêng nó, trong lòng chỉ để vật nhẹ như lá dong đã buộc thành bó, hoặc lạt giang.
Nắp và quai: hai chỗ hay gây chuyện nhất
Nắp nồi là món rơi mất nhiều nhất. Nắp chỉ đặt hờ, qua một ổ gà là trượt khỏi miệng nồi, rơi xuống đường và lăn vào làn xe khác. Cách giữ đơn giản: luồn một sợi dây dù qua núm nắp, kéo xuống hai quai nồi rồi thắt lại, sao cho dây căng chéo giữ nắp áp sát miệng nồi. Nồi có hai quai thì buộc hình chữ thập để nắp không xoay. Với nắp kính, bọc nguyên chiếc nắp trong một chiếc khăn dày rồi cho vào trong lòng nồi, đừng đặt lên trên.
Quai nồi bằng kim loại vừa cứng vừa sắc mép. Để trần, quai sẽ cọ xước yên, cọ vào ốp nhựa và kêu mỗi lần xe rung. Quấn mỗi quai một vòng khăn hoặc vài lớp băng dính vải.
Mép miệng nồi và mép chảo cũng nên chèn. Một chiếc khăn quấn quanh vành miệng nồi giúp giảm tiếng va, đồng thời giữ cho dây buộc không trượt trên mặt nhôm trơn.
Chèn cho khỏi lăn: đặt nồi ở đâu trên xe
Thân nồi tròn, nên chỗ đặt phải có điểm tựa ở nhiều phía. Thứ tự ưu tiên từ tốt tới kém:
- Sàn để chân xe ga, với nồi vừa và nhỏ. Đặt nồi đứng, miệng hướng lên, lưng nồi tựa vào yếm xe, hai bàn chân kẹp hai bên. Chèn khăn vào khe giữa nồi và yếm để nồi không xoay.
- Giá sau, nồi úp ngược. Úp nồi xuống để mặt đáy phẳng nằm trên giá, miệng nồi ôm lấy yên sau. Ở tư thế này nồi rất khó lăn. Hai sợi dây chun bắt chéo qua đáy nồi, móc vào hai bên giá. Cách buộc chi tiết theo nguyên tắc trong bài buộc đồ trên yên sau không xô lệch xe.
- Người ngồi sau ôm. Hợp với chảo lớn và nồi cao. Người sau ôm nồi trước bụng, tay giữ ở quai đã bọc, không giơ cao che tầm nhìn gương.
Với chảo rộng bản, đặt chảo áp sát lưng người ngồi sau hoặc buộc nằm phẳng trên giá, mặt lõm úp xuống. Đừng để chảo dựng đứng bên hông xe, gió ngang trên những đoạn đê thoáng như đường đê Hồng Hà sẽ quật chảo như một tấm biển.
Dù đặt ở đâu, nồi không được che đèn, che biển số, che gương và không chìa quá rộng sang hai bên. Nồi quá nhiều thì chia hai chuyến.
Trên đường: chạy đều và kiểm tra lại sau vài phút
Một xe chở nồi to có trọng tâm cao và rộng hơn bình thường, nên phải chạy khác đi một chút:
- Kiểm tra lại sau vài trăm mét đầu. Dây chun thường giãn sau những cú rung đầu tiên. Dừng ở chỗ an toàn, lay thử khối nồi, siết thêm nếu thấy lỏng.
- Đi chậm qua gờ và ổ gà, nhất là các ngõ lát gạch hay đoạn dốc lên xuống cầu Long Biên. Cú xóc mạnh là lúc nắp nồi bật và nồi trượt khỏi giá.
- Ôm cua rộng, phanh sớm. Khối nồi trên giá sau sẽ đẩy xe về phía trước khi phanh gấp.
- Chọn đường ít gió nếu có thể. Ngày gió mùa, đường ven sông và trên cầu gió thổi rất mạnh, chảo và nồi rỗng bắt gió hơn bạn tưởng.
Nhà ở Gia Lâm, Đông Anh mà phải sang nội thành mượn nồi thì nên đi giờ thấp điểm, tránh dòng xe đông trên cầu.
Mua nồi mới ở chợ: tận dụng hộp và nhờ người bán
Mua nồi mới thì dễ hơn, vì nồi thường còn hộp giấy hoặc lớp xốp. Đừng vứt hộp ngay ở chợ: hộp giấy có đáy phẳng, có góc vuông, dễ buộc lên giá sau hơn hẳn chiếc nồi trần. Nhờ người bán quấn thêm băng dính quanh hộp và buộc giúp một vòng dây. Cách chở hộp vuông lên xe có thể tham khảo bài chở thùng carton trên xe máy: lót, buộc và đi chậm.
Trả nồi sau cỗ: rửa khô, lồng lại như lúc mượn
Chuyến trả nồi hay bị xem nhẹ vì ai cũng mệt sau cỗ. Rửa sạch, lau khô kỹ, nồi còn ướt sẽ trượt trên giá. Lồng lại đúng thứ tự như lúc mượn, buộc nắp như lúc đi. Nếu còn đồ ăn thừa muốn gửi biếu, đựng vào hộp kín riêng, đừng để trong nồi, vì nước canh sóng sánh sẽ làm ướt cả khối dây.
Chở nồi to, chảo lớn đi nấu cỗ chỉ cần nhớ ba việc: lồng nồi thành một khối, buộc nắp và bọc quai, đặt nồi ở chỗ có điểm tựa rồi chạy chậm qua gờ. Các kỹ năng chở đồ cồng kềnh khác được tập hợp ở mục chở đồ và hành lý, còn kinh nghiệm lái xe máy ở Hà Nội nói chung có trong chuyên mục kỹ năng.