Chợ tình Khâu Vai xe máy là một cuộc hẹn hằng năm mà nhiều nhóm từ Hà Nội lên Hà Giang cố tình canh cho khớp lịch. Chợ chỉ họp một lần trong năm, ngày hai mươi bảy tháng ba âm lịch, tại vùng Khâu Vai thuộc huyện Mèo Vạc. Ai đã chốt ngủ đêm trước ở Mèo Vạc thì còn một bài toán nữa: sáng đó đông nghịt người, đường vào nhỏ, và buổi chiều ai cũng muốn ra về trước khi trời sụp tối. Bài này đi từng bước: giờ rời Mèo Vạc, đường vào trông thế nào, xe để đâu và lúc nào nên bỏ cuộc, quay đầu.
Chợ tình Khâu Vai xe máy: tóm tắt đường đi từ Mèo Vạc
Từ thị trấn Mèo Vạc, chợ nằm theo hướng đi Bảo Lạc, đường lên trục chính rồi rẽ vào vùng Khâu Vai, quãng vài chục cây số tùy điểm chợ năm đó họp ở thôn nào. Đây là chi tiết đáng nhớ nhất: chỗ họp chợ nằm trong thôn, không phải quảng trường thị trấn, nên phần cuối đường là đường nhỏ quanh vách núi, hai xe tránh nhau đã căng, nói gì đến hàng trăm xe khách từ khắp nơi đổ về trong một sáng.
Khâu Vai không nằm trên trục vòng cung quen thuộc của các bạn đã đọc trong mục cung đường Hà Giang, nên nhiều nhóm lần đầu hình dung sai: tưởng rẽ ra khỏi Mã Pí Lèng một chút là tới, thực ra là một nhánh đi ngược hướng khác hẳn. Canh bản đồ trước, xem điểm chợ năm đó ở đâu, rồi mới tính giờ.
Giờ xuất phát: sớm hơn mức nhóm thấy hợp lý
Quy tắc thực tế cho ngày chợ: rời Mèo Vạc từ lúc trời còn mờ, trước khi mặt trời lên. Lý do không phải đường xa, mà là đường vào đông theo kiểu dồn cục. Xe khách từ thành phố Hà Giang, Đồng Văn, Bảo Lạc, thậm chí các tỉnh khác đều nửa đêm đã lăn bánh, và dòng xe ấy hội tụ vào đường nhỏ dẫn vào chợ từ sáng sớm. Nhóm xuất phát bảy giờ, tám giờ thường kẹt sau một chuỗi xe đi chậm, và mọi kế hoạch ngắm chợ lúc nhộn nhịp nhất biến thành về muộn.
Xuất phát sớm còn có một lợi phụ: buổi sáng vùng đá lạnh, buồn ngủ tan, đường trống, đoàn xe của nhóm chạy gọn, tới nơi còn kịp ăn sáng ở lều ven chợ trước khi phiên chợ vào độ đông. Nhóm nào ngáy to thì nhớ mọi người tự dậy bằng đồng hồ riêng, vì ngủ nướng một người là cả đoàn chậm.
Đường vào và chỗ gửi xe
Gần chợ, xe không chạy được tới nơi. Người địa phương tổ chức gửi xe quanh các nhà ven đường trong thôn, sân nhà, bãi đất trống, và nhóm cứ lần theo dòng xe mà gửi, đừng cố chọc sâu vào trong. Xe dựng kín hai bên đường trong sáng hôm đó là cảnh thường, vì thế lệnh nội bộ của đoàn nên là: gửi xe ở cụm đầu tiên còn chỗ, không chần chừ chờ chỗ đẹp hơn trong thôn.
Ba việc nên làm ngay khi gửi xe. Một, chụp ảnh vị trí xe và cái cổng nhà gửi, vì sau nửa ngày chợ mọi con đường nhỏ nhìn na ná nhau. Hai, hỏi chủ nhà đường bộ ra về hướng nào, vì họ biết chỗ nào đông chỗ nào thoáng hơn ai hết. Ba, kéo còi khóa đề, rút chìa, và dắt theo túi đồ quý, máy ảnh và giấy tờ, không để lại trên yên xe; những hư hỏng bề mặt xe ai cũng ngại đã được bàn trong bài những chỗ xe máy hay trầy xước nhất nên để ý khi nhận và khi trả, môi trường chợ đông thế này càng cần nhớ.
Lúc nào nên quay đầu: đọc tín hiệu buổi trưa
Chợ tình Khâu Vai đặc trưng ở chỗ phần đông người về từ giữa trưa trở đi. Dòng xe ra bắt đầu dày sau bữa trưa, và đoạn đường nhỏ ngay lập tức thành nút thắt. Nếu nhóm còn đang ở trong chợ lúc hai giờ chiều, nên bắt đầu rút ngắn: ngắm vòng cuối, mua quà xong, quay ra bãi xe. Kéo dài hơn nữa nghĩa là cùng cả chợ dồn vào đường nhỏ trong cùng khung giờ, và đoạn ra về trên trục chính Mèo Vạc cũng bị kéo theo.
Còn một tín hiệu đáng kể hơn dòng người: mây và gió. Miền đá tháng ba âm lịch trùng khoảng chuyển mùa, mưa rào chiều đến nhanh. Trời xám xuống là lệnh ra về tuyệt đối, vì đường quanh vách núi ướt thì đoạn ra về thành phần nguy hiểm nhất của chuyến đi, không phải phần vào. Cánh tay mỏi sau một sáng chen chợ cũng tự nó là lý do: đã có bài giảm mỏi cổ vai trên chuyến xe máy dài bàn về giữ tư thế và nghỉ giữa chặng, hãy dùng nguyên tắc đó trên đường về, và kéo giãn người mỗi lần dừng đổ xăng.
Ghép ngày chợ vào lịch trình của nhóm
Chợ tình rơi vào một ngày cố định âm lịch, nên việc khó không phải chạy tới chợ mà là bồi lịch cả chuyến cho khớp. Cách xếp phổ biến: nhóm từ Hà Nội xuất phát hai ngày trước, đêm đầu thành phố Hà Giang hoặc Quản Bạ, đêm thứ hai Đồng Văn, đêm thứ ba Mèo Vạc cho kịp sáng chợ, rồi tùy sức mà ở lại thêm đêm sau chợ hoặc bắt đầu đường về. Bản chia ngày giờ chi tiết kiểu này có sẵn trong bài lịch trình Hà Giang xe máy bốn ngày ba đêm, chỉ cần xê dịch một ngày để rơi đúng đêm thứ ba ở Mèo Vạc.
Một lưu ý về chỗ ngủ: đêm trước ngày chợ, Mèo Vạc kín rất nhanh, vì mọi nhóm đi chợ đều chốt ngủ đó. Ai tính canh chợ tình thì đặt chỗ sớm hơn thường lệ, và mang theo phương án ngủ Đồng Văn rồi dậy thật sớm, dù phương án này đáng giá bằng một đêm ngắn và một đoạn đèo trong tối.
Về trước khi trời tối
Chốt lại, ba mốc giờ đáng nhớ của ngày chợ: dậy trong bóng tối, tới chợ trước tám giờ sáng, và rời bãi xe sau bữa trưa. Đi xe máy tới Khâu Vai ngày đông không phải cuộc đua tới điểm chợ, mà là cuộc chơi canh các khung giờ: sớm khi đường còn trống, nhanh khi chợ còn vắng, và dứt khoát khi mây bắt đầu xám. Nhóm giữ được ba mốc đó thì sáng chợ tình là phần hay nhất của chuyến, và đường về cũng chỉ còn là những đoạn quen thuộc nằm trong trang cung đường và hành trình.