Câu chuyện chạy xe Hà Giang buổi tối gần như luôn bắt đầu giống nhau: một kế hoạch trưa đẹp, thêm một điểm dừng nữa, rồi một quyết định đi tiếp lúc bốn giờ chiều, và kết cục là khúc đèo cuối trong bóng đêm. Vùng cao không cấm chạy tối, nhưng tối ở đây khác tối đồng bằng: không đèn đường, sương xuống nhanh, và mép đường không nhìn thấy nếu không có xe ngược chiều. Bài này không thuyết phục ai bỏ chuyến, chỉ đưa cách tính giờ để tối nằm trong phòng nghỉ, không phải trên yên xe.
Chạy xe Hà Giang buổi tối: tính giờ ngược từ lúc trời sập
Cách tính đúng là làm ngược với thói quen: không hỏi mình còn bao lâu nữa, mà hỏi trời tối lúc mấy giờ ở điểm đến. Giờ tối vùng cao đổi theo mùa, chênh nhau hơn một tiếng giữa tháng sáu và tháng mười hai, và vùng núi cao tối sớm hơn chân núi vì núi che khuất đường lặn. Buổi chiều, mọi lịch trình nên đặt mốc về tới điểm nghỉ trước khi trời tối hẳn, cộng thêm chút dư cho việc dừng chụp ảnh, đổ xăng và đường dốc chậm hơn tính toán.
Từ mốc đó, tính ngược ra giờ rời điểm dừng cuối: quãng đường chia tốc độ thực của xe máy trên đèo, không phải tốc độ quốc lộ, cộng dư nữa tiếng. Ví dụ loại trừu tượng cho dễ hình dung: ba mươi cây số đèo gập nên tính một tiếng rưỡi, tức muốn tới trước tối thì phải đi trước đó ba tiếng, kể cả mưa phù bất chợt. Quy tắc dư nữa tiếng này là thứ chia rẽ chuyến nhàn và chuyến vắt;
Vì sao đèo trong tối đáng tránh
Ba lý do cụ thể, không phải cảm giác chung chung. Một: mắt người lái xe máy mất chuẩn theo chiều sâu trong tối, mép đường, vệt sạn và ổ gà chỉ hiện ra trong tầm đèn pha, và pha xe máy gần hơn nhiều người tưởng. Hai: sương và độ ẩm chiều muộn đọng trên mặt nhựa các đoạn trũng, chính các đoạn đó là khúc cua. Ba: cư dân đêm của đường vùng cao, trâu bò nằm giữa mặt đường và người đi bộ về bản, đều không có đèn, đã bàn trong chuyện nhường đường cho đàn vật trên đường Hà Giang, và ban đêm họ chỉ hiện ra khi đã quá gần.
Cộng thêm một lý do thực tế: tối là giờ quán ven đường đóng cửa và trạm xăng thưa dần, nên gặp trục trặc nhỏ, chỗ dừng an toàn cũng ít đi. Chạy tối trên quốc lộ còn là chuyện một mình chịu đựng, còn chạy tối trong đoàn cũng chẳng dễ hơn, vì đèn xe sau chiếu vào gương xe trước suốt chặng.
Lịch chiều đẹp trông thế nào
Chiều muộn không phải kẻ thù, nếu biết dùng. Cách xếp lịch chiều thông minh: dừng ngắm và chụp ảnh trong khung hai giờ trước tối, để mọi điểm xa về thể chất đã xong trước đó, và phần cuối chiều chỉ còn quãng ngắn vào điểm nghỉ. Ai đi theo lịch bốn ngày đã có sẵn cách chia chặng trong bài lịch trình Hà Giang bốn ngày ba đêm, chỉ cần canh mỗi ngày đều khép trước tối.
Ngày cuối về Hà Nội là ngày dễ sai nhất, vì đường dài và nhiều nhóm muốn về trong một ngày. Bài chạy xe máy từ Hà Giang về Hà Nội trong một ngày đã tính chi tiết giờ xuất phát, và quy luật của nó rất gọn: xuất phát càng muộn, phần cuối đường càng dễ rơi vào tối, và phần cuối ấy lại là đoạn đông nhất.
Còn mốc chọn điểm nghỉ, nhóm hay đi mùa đông nên chốt thị trấn lớn hơn, vì tối lạnh ăn uống và sưởi là phần không thể cắt của buổi tối, chuyện phố cổ buổi tối ở Đồng Văn đã kể trong bài phố cổ Đồng Văn buổi tối và sáng sớm.
Bị tối giữa đường: xử ra sao
Nếu đã lỡ, mọi thứ đổi ưu tiên: tới nơi bị thay bằng tới nơi an toàn. Giảm ngay hai bậc tốc độ, bật đèn cốt và đèn vị trí, mọi cua đều đi như có người ngược chiều sắp ra. Sau xe người quen đường một khoảng vừa phải là cách đi tối thông minh nhất của xe máy: họ biết chỗ nào gập, chỗ nào trâu hay nằm, và xe máy giữ khoảng cách ấy được cả đèn lẫn kinh nghiệm. Nhưng đừng bám sát: đèn pha xe sau làm mù gương người trước, mất cả hai.
Gặp quán còn sáng, trạm xăng còn người, nhà nghỉ ven đường còn cửa: đó là điểm dừng của đêm, không phải điểm băng qua. Đèo Hà Giang sau mưa còn một lớp rủi ro mặt đường nữa, như đã bàn trong bài đường đèo Hà Giang sau mưa lớn, và trong tối, dấu hiệu đó gần như vô hình. Một đêm ngủ ở nơi lạ luôn rẻ hơn mọi cố về.
Chốt lại: chiều là để về, không phải để đi
Khung thời gian nào chạy cung thoải mái, mùa nào quang đãng đã bàn trong bài khung thời gian nên chạy cung Hà Giang, còn quy luật chiều muộn thì chỉ có một: tính giờ ngược từ lúc trời tối và rời điểm dừng cuối sớm hơn cảm giác cho phép. Các chặng và chỗ nghỉ cụ thể nằm trong mục cung đường Hà Giang, còn tổng quan các hành trình từ Hà Nội nằm trong trang cung đường và hành trình. Ai giữ được trần giờ đó thì tối của Hà Giang thuộc về phố cổ và bữa tối, không thuộc về khúc cua không tên.