Ai từng lên một chuyến chạy xe máy Hà Giang mùa lạnh đều kể lại hai thứ: trời đẹp bất ngờ, và cái lạnh thấu tới tận ngón tay chỉ sau một đoạn dốc dài. Mùa đông ở vùng cao không cấm ai đi, nó chỉ phạt nhóm nào mang áo theo kiểu đi phố. Bài này gom lại cách mặc, cách giữ nhiệt trên xe và một hiện tượng ít người thành phố biết: sương muối trên mặt đường, thứ khiến buổi sáng mùa lạnh trơn hơn cả mưa.
Chạy xe máy Hà Giang mùa lạnh: mặc mấy lớp
Quy tắc mặc cho xe máy miền núi khác hẳn đi bộ: ít lớp dày, nhiều lớp mỏng, và lớp ngoài phải chắn gió. Ba lớp là chuẩn thực tế. Lớp trong ôm sát, hút ẩm, vì mồ hôi tích lại rồi gặp gió là mất nhiệt nhanh gấp đôi. Lớp giữa giữ nhiệt, áo len mỏng hoặc áo phao nhẹ, tùy ngày. Lớp ngoài cùng chắn gió và mưa phù, vì gió dốc mới là thứ ăn vào người, không phải khí trời đứng yên.
Điểm hay bị làm sai là mặc dày một lớp duy nhất: áo phao to sụ cản tay ôm lái, nóng khi leo dốc lại lạnh khi trôi dốc, và mỗi lần dừng lại phải vắt vứng. Ba lớp mỏng cho phép cởi bớt lúc leo, mặc lại đủ khi xuống, mọi thao tác làm trong ba mươi giây ở lề đường.
Tay chân cần quan tâm hơn thân mình. Ngón tay tê là mất cảm giác phanh, nên găng phải chắn gió và ôm vừa, không nên găng dày cứng. Chân đi tất dày và giày kín, quần dài che tới mắt cá, và cổ phải có khăn che kín chỗ hở giữa mũ và áo, vì gió lọt khe đó xuống phổi nhanh nhất. Ai dễ đau đầu vì lạnh thì chọn mũ bảo hiểm chụp kín hai tai.
Vùng cao lạnh kiểu gì
Mùa lạnh vùng Đồng Văn, Mèo Vạc có nhịp riêng: giữa trưa có nắng, ngồi phơi vẫn ấm được, nhưng trước bảy giờ sáng và sau năm giờ chiều nhiệt độ rơi nhanh. Tháng mười hai, tháng một là đậm nhất, sáng sớm vùng cao có thể xuống rất thấp, có đợt gần băng, và băng thực sự trên mặt đường không phải chuyện chưa từng có ở những đợt rét đậm.
Điều cần hiểu cho lịch trình: lạnh không đều trong ngày. Nhóm dậy sớm ngắm đèo phải trả giá bằng mười lăm phút sau tê cóng, còn nhóm xuất phát sau tám giờ rưỡi, khi mặt trời đã lên đỉnh đèo, thường gặp trời dễ chịu hơn hẳn. Việc giữ ấm còn bắt đầu từ chỗ ngủ: nhà trình tường kín gió giữ nhiệt tốt hơn nhà mái tôn, nên nhóm dễ lạnh cứ hỏi thẳng chỗ nghỉ về chăn và chỗ tụt gió, và đóng cửa sổ trước khi trời tối. Một đôi tất dự phòng để trong cốp cũng đáng giá hơn tưởng tượng, vì tất ẩm hôm trước chính là nguồn lạnh của buổi sáng hôm sau.
Cân nhắc canh giờ kiểu này đã được bàn trong bài khung thời gian nên chạy cung Hà Giang, mùa lạnh nó càng đúng.
Sương muối: mặt đường trơn nhất của mùa lạnh
Sương muối là lớp băng đóng kết từ sương khi nhiệt độ xuống đủ thấp, phủ mỏng trên mặt nhựa, nhìn như đường ướt nhưng lại chẳng khô bao giờ. Nó hay xuất hiện sáng sớm sau đêm quang đãng, rét rõ, và đọng lâu nhất ở các đoạn nằm trong bóng núi, lòng chảo và gần đỉnh đèo, tức đúng những chỗ cung Hà Giang có nhiều nhất.
Cách nhận: mặt đường loang loáng đều, không lấp lánh như nước đọng, và tay lái có cảm giác nhẹ trượt ngay khi vào cua chậm. Cách xử: giữ tốc độ thấp, vào cua bằng thẳng bánh, tránh phanh gấp và tránh bóp cồn ở giữa đoạn có lớp đóng, mọi thao tác phanh dồn về phía trước khi xe đã thẳng. Kỹ năng xuống dốc bằng phanh động cơ và bóp phanh nhịp nhàng đã bàn trong bài lên dốc và xuống dốc bằng xe số, trên mặt sương muối nó là kỹ năng sống còn.
Một việc nhỏ khác: lau kính mũ bảo hiểm trước khi xuất phát buổi sớm, vì hơi thở đọng trên kính trong trời lạnh làm mờ tầm nhìn chỉ sau vài phút, và mỗi lần dừng lau giữa đường đều là một lần dừng không an toàn.
Một mẹo thực tế: nếu lịch cho phép, nhóm chạy đoạn đèo sau khi mặt trời đã lên khỏi vách, vì nắng góc nghiêng làm tan lớp đóng mỏng nhanh, và đèo đã qua một dòng xe buổi sớm cũng là đèo đã bớt trơn.
Dốc dài và mất nhiệt: phần khó chịu nhất
Chạy lên dốc người nóng, chạy xuống dốc người lạnh, và cung Hà Giang mùa lạnh có những đoạn xuống kéo dài chục cây số, tay giữ phanh, thân không vận động, gió thổi trực diện. Đây là lúc mất nhiệt nhanh nhất của chuyến đi: nhiều nhóm kể chỉ sau một đèo là môi tím, ngón tay không bóp nổi côn.
Cách chống lại có sẵn và rẻ: dừng giữa dốc thay vì lết hết đoạn, vào quán ven đường gọi bát nóng, và mặc lại lớp giữa đã cởi lúc leo. Về tư thế, thả lỏng vai, giữ tay nhịp nhàng đã bàn trong bài giảm mỏi cổ vai trên chuyến xe máy dài, vì vai co cứng vì lạnh cũng nhanh mỏi như chạy xa. Ai đi cùng người nhỏ người, nhẹ cân thì nên cân nhắc lịch chạy buổi trưa, khung hiền nhất của mùa lạnh.
Chốt lại: lạnh không nằm ở đồ, nằm ở cách mang
Mùa lạnh ở Hà Giang không cần tủ đồ chuyên dụng, chỉ cần ba lớp mỏng đúng vai, găng chắn gió, và lịch chạy né khung sương muối. Nhóm chuẩn bị thế nào thì chuyến đi thuận thế đó, còn các chặng và điểm dừng cụ thể nằm trong mục cung đường Hà Giang, và bối cảnh đường từ Hà Nội lên, chặng quốc lộ dài nhất, đã kể trong bài đường từ Hà Nội lên Hà Giang qua quốc lộ 2. Tổng quan các hành trình khác nằm trong trang cung đường và hành trình. Đi mùa lạnh cho trời riêng, sương riêng và phố vắng riêng: đổi ba lớp áo lấy điều đó là một cuộc đổi đáng giá.