Chuyến Hà Giang khép lại bằng một câu hỏi quen thuộc trong mọi nhóm từ Hà Nội: đặc sản Hà Giang mang về thì mua gì, và mua về bằng chính chiếc xe máy đang chở cả đoàn. Hai câu hỏi này phải trả cùng lúc, vì một hũ mật ong đẹp trên kệ hàng chưa chắc đã sống sót qua hai trăm cây số đèo gập. Bài này đi từ danh sách đáng mua tới cách đóng gói và phân bổ đồ lên xe, theo đúng ý nghĩa thực tế của chữ mang về.
Đặc sản Hà Giang mang về: danh sách đáng cân
Mật ong bạc hà là món gắn với cao nguyên Đồng Văn: ong lấy mật từ hoa bạc hà, cho mùi thơm đặc trưng mà vùng khác không có, và mùa mật rộ theo vụ hoa, thường dồn vào khoảng cuối hè sang thu. Trà shan tuyết cổ thụ là món đứng cạnh: lá hái từ những cây trà hàng trăm tuổi mọc trên núi cao, nổi tiếng ở các huyện phía tây như Hoàng Su Phì, nơi đã có bài Hoàng Su Phì bằng xe máy mùa lúa chín kể đường chạy và mùa vụ.
Bộ ba còn lại gồm rượu ngô, thứ người Mèo Vạc nấu từ bắp trồng trên đá và nổi tiếng nhất ở các thôn quanh Lũng Phú; gạo nếp và các loại hạt, khô của đồng bào; và những hũ mận, đào ngâm hoặc sấy tùy mùa. Ai muốn quà nhẹ cho đồng nghiệp thì trà và mật ong gọn nhất, còn nhóm thích phong phú cứ thêm rượu và hạt, miễn là mang được.
Một lưu ý chọn hàng: mua ở hộ dân hoặc điểm bán có dấu tem, hỏi tên vùng và mùa lấy, vì mật ong và trà là hai món dễ bị pha trộn nhất. Mật ong bạc hà thật có mùi thơm rất riêng, đặc biệt là lúc mở nắp, còn trà cổ thụ có vị chát dịu rồi ngọt hậu, nên cứ nhờ người bán pha thử trước khi quyết định.
Đóng gói chống vỡ, chống ướt
Đèo về nhà có đủ mọi thứ để phá hỏng quà: rung, nắng, mưa và cua gắt. Vì thế mật ong nên chuyển từ chai thủy tinh sang hộp nhựa cứng nếu được, quấn màng nilon quanh nắp, rồi bọc trong ba lớp áo trước khi đặt sâu vào cốp, luôn giữ đứng. Trà shan tuyết sợ ẩm hơn sợ vỡ: gói túi zip bên trong, bọc thêm túi nilon ngoài để đường về gặp mưa vẫn an toàn, và không để cạnh chai nước. Rượu ngô thường đựng chai thủy tinh, nên bọc dày, dựng giữa lớp quần áo, không nằm ngang, và tránh đặt cạnh pô nóng.
Các kỹ năng chung cho đồ dễ vỡ đã bàn kỹ trong bài chở đồ dễ vỡ trên xe máy sao cho không hỏng: bọc riêng từng món, xếp chật để không xê dịch, và chỗ nhiều rung nhất là cổng hàng sau, không phải giữa cốp. Quy tắc nhớ nhanh: chất lỏng đứng, hàng khô nằm, và mọi thứ đều xa mặt xăng.
Chở thêm đồ: giữ xe cân bằng
Một chiếc xe máy đã chở balo, áo mưa, đồ đoàn nay thêm hai ba túi quà thì trọng tâm thay đổi rõ, nhất là khi hàng đeo cao phía sau. Ba việc giữ xe vững: chia đều hai bên hông xe thay vì dồn một bên, để đồ nặng ở dưới thấp, gần yên, và không treo túi lớn ở cổ tay lái, vì nó vất vào người và cản quay đầu nhìn gương.
Trên đèo về, mỗi lần dừng đổ xăng hoặc nghỉ chân, kiểm tra lại dây chằng và độ xiết của khoá cốp, vì rung dốc nới mọi thứ ra nhanh hơn tưởng tượng. Nhóm nào về qua Quốc lộ 2 chặng cuối nên canh quà ra khỏi xe trước khi vào phố Hà Nội đông, một phần vì gói gọn đi giữa dòng xe dễ va, một phần vì trả xe thuê cho cửa hàng cũng cần chở lại đồ lên phương tiện về nhà.
Mua ở đâu và lúc nào trong lịch trình
Thời điểm mua hợp nhất là ngày cuối, khi lịch chạy đã nhẹ và nhóm biết còn bao nhiêu chỗ trên xe: chợ phiên hoặc cụm quầy quanh phố cổ Đồng Văn là điểm thuận tiện nhất, vì tập trung đủ các món trong một chỗ. Ai theo lịch Hà Giang trễ mùa mận, đào thì chọn ngày đi qua vùng nào vào đúng chợ phiên đó, đồ sẽ tươi và rẻ hơn so với mua ở điểm đông khách.
Một gợi ý nhỏ được nhiều nhóm áp dụng: mang từ Hà Nội vài túi nilon sạch, cuộn màng co và sợi dây buộc, vì phần lớn quầy bán quà không có sẵn vật liệu đóng gói theo kiểu chạy xe đường dài. Mười phút bọc đồ ngay tại chỗ mua nhanh hơn mọi cách khắc phục giữa đèo, và ai từng hóng hụt một hũ mật trên quốc lộ sẽ hiểu vì sao việc này đáng làm sớm.
Mua sớm có một lợi là được nhìn cách người bán đóng gói tại chỗ, nhưng giữ đồ thêm hai ba ngày trên xe là đánh đổi không đáng, nhất là mùa nóng. Vì thế cách thực tế nhất vẫn là: tham khảo và hỏi giá từ ngày đầu, chốt danh sách, rồi mua gọn trong buổi cuối.
Chốt lại: mua vừa sức xe, không vừa sức tiền
Danh sách đặc sản Hà Giang dài bao nhiêu tùy khẩu vị, nhưng sức chở của một chiếc xe máy có hạn, và đèo về không tha cho hũ mật lỏng nhẹ hay túi trà bị mưa. Chọn món có nguồn rõ, đóng gói từng món như đồ dễ vỡ, chia đều trọng lượng, và mua lúc lịch đã gọn: bốn bước đó đưa quà về tới Hà Nội nguyên vẹn, để mỗi lần mở hũ mật ong bạc hà là nhớ lại đúng một chuyến đi, chứ không phải một lần đổ vỡ giữa đèo. Tham khảo thêm các chặng và điểm dừng trong mục cung đường Hà Giang, còn bối cảnh các hành trình từ Hà Nội nằm trong trang cung đường và hành trình.