Một chai soju vị đào, một ly mojito hay ly rượu pha nước tăng lực uống dễ như nước ngọt. Ở các quán nướng Hàn Quốc, quán bar tại Hà Nội, chuyện gọi cocktail ngọt lái xe máy về nhà diễn ra mỗi tối, và nhiều người tin rằng đồ uống ngọt thì “nhẹ”. Bài này giải thích lượng cồn thật trong các loại đồ uống đó, vì sao chúng dễ khiến người uống đánh giá sai mức say, và luật áp dụng thế nào khi bạn còn phải cầm lái.
Một chai soju trái cây chứa bao nhiêu cồn
Theo trang của nhà sản xuất, các vị soju trái cây Jinro như bưởi, nho xanh, mận, dâu, đào có nồng độ 13%, đóng chai 350 tới 375 ml. Bản bán ở Việt Nam và của các hãng khác có thể khác, nên hãy xem nhãn trên chai.
Theo cách tính của Bộ Y tế (Quyết định 4946/QĐ-BYT năm 2020), một đơn vị cồn là 10 g cồn nguyên chất, tính bằng dung tích nhân nồng độ nhân 0,79. Một chai 360 ml loại 13% chứa khoảng 37 g cồn, tức khoảng 3,7 đơn vị. Một lon bia 330 ml loại 5% chứa khoảng 13 g. Như vậy, một chai soju trái cây chứa lượng cồn tương đương gần ba lon bia. Cách quy đổi các loại đồ uống khác có ở bài một lon bia, một ly vang hay một chén rượu chứa bao nhiêu cồn.
Với cocktail, con số khó đoán hơn. Viện Quốc gia về Lạm dụng rượu và Nghiện rượu Hoa Kỳ (NIAAA) cho biết tùy công thức, một ly cocktail có thể bằng một, hai hoặc nhiều hơn một ly tiêu chuẩn, và mỗi quầy bar pha một kiểu. Bộ Y tế khuyến cáo không có mức uống nào an toàn tuyệt đối.
Uống cocktail ngọt lái xe máy về: vì sao dễ quá đà
Vị ngọt che vị cồn. Các nghiên cứu về đồ uống có cồn pha sẵn vị trái cây, thường gọi là alcopop, mô tả vị ngọt và hương liệu che bớt vị đắng của rượu. Một khảo sát thanh niên ở Thụy Điển ghi nhận người uống thấy loại này “dễ uống” và “giấu được vị rượu”.
Người uống đánh giá sai mức say. Trong một nghiên cứu trên 309 sinh viên, nhóm hình dung uống alcopop ngọt cỡ lớn có khả năng chọn một lượng uống đủ đạt nồng độ 0,08 g/dL trong máu, mà vẫn nghĩ mình lái xe được, cao gấp 7 lần nhóm uống cùng thể tích bia. Một tổng quan năm 2008 lưu ý tác hại chủ yếu đi theo tổng lượng cồn đã uống. Nói cách khác, đồ uống ngọt không độc hơn, nhưng dễ khiến bạn uống nhiều hơn mà không nhận ra.
Nước pha không đường có thể làm nồng độ cao hơn. Trong một thí nghiệm năm 2013 trên 16 người, cùng một lượng vodka pha với nước ngọt ăn kiêng cho nồng độ cồn hơi thở đỉnh trung bình 0,091, so với 0,077 khi pha nước có đường. Người tham gia không nhận ra khác biệt này trong cảm giác say hay mức sẵn sàng lái xe.
Ba điều trên giải thích vì sao một buổi tối “chỉ uống mấy ly ngọt” có thể đưa lượng cồn lên cao hơn nhiều so với bạn nghĩ.
Rượu pha nước tăng lực: thấy tỉnh nhưng vẫn say
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), caffeine dùng cùng rượu không làm giảm tác động của rượu lên cơ thể. Nó có thể khiến bạn cảm thấy rượu ít tác động hơn, từ đó uống thêm và bị ảnh hưởng nặng hơn. CDC cũng ghi nhận người pha rượu với nước tăng lực hay uống say, bị chấn thương và lái xe khi đã uống nhiều hơn người chỉ uống rượu.
Năm 2010, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã gửi cảnh báo tới bốn nhà sản xuất đồ uống có cồn pha caffeine, gọi caffeine thêm vào các sản phẩm này là phụ gia không an toàn.
Một thí nghiệm năm 2006 trên 12 người cho thấy caffeine bù lại một phần độ chậm do rượu gây ra, nhưng không làm giảm các lỗi do rượu, và làm người uống thấy mình ít say hơn. Giới nghiên cứu gọi trạng thái này là “say mà tỉnh”. Cũng có nghiên cứu năm 2012 không thấy nước tăng lực che giấu cảm giác say. Dù vậy, cả hai bên đều thống nhất: rượu vẫn làm giảm khả năng điều khiển xe, và caffeine không xóa được điều đó. Cà phê đặc sau bữa nhậu cũng vậy, như bài ngậm kẹo cao su, uống nước giải rượu hay cà phê đặc đã phân tích.
Luật không phân biệt bạn uống loại gì
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, Điều 9 khoản 2, cấm điều khiển phương tiện khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn, không có ngưỡng tối thiểu. Soju, cocktail, rượu pha nước tăng lực hay bia đều như nhau trước điều cấm này.
Với xe máy, Nghị định 168/2024/NĐ-CP, Điều 7, chia vi phạm thành ba mức theo nồng độ: tới 0,25 mg/lít khí thở; trên 0,25 tới 0,4 mg/lít; và trên 0,4 mg/lít. Mức một bị trừ 4 điểm giấy phép lái xe, mức hai trừ 10 điểm; mức ba và hành vi không chấp hành kiểm tra bị tước giấy phép 22 tới 24 tháng. Xe có thể bị tạm giữ trước khi ra quyết định xử phạt (Điều 48). Mức phạt tiền ở bài mức phạt nồng độ cồn xe máy mới nhất.
Đi quán bar mà vẫn phải về bằng xe máy
Đặt giới hạn “chỉ hai ly” không giải quyết được vấn đề, vì luật không cho phép mức cồn nào và vị ngọt khiến bạn khó đếm. Cách làm thực tế là quyết định trước khi ra khỏi nhà:
- Nếu lái xe, không uống. Gọi mocktail, nước ép hay nước ngọt; gợi ý chọn đồ uống có ở bài đi quán bar, quán bia cùng bạn mà vẫn phải lái xe máy về.
- Nếu uống, không lái. Đi taxi, xe công nghệ tới quán, hoặc để xe ở bãi gửi và gọi dịch vụ lái xe hộ.
- Hỏi rõ đồ uống không cồn. Một số món trên thực đơn có cả bản có cồn và bản không cồn; nói rõ với nhân viên khi gọi.
Ghi chú về nguồn
Thông tin pháp lý theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 (Điều 9) và Nghị định 168/2024/NĐ-CP (Điều 7, Điều 48). Cách tính đơn vị cồn theo Quyết định 4946/QĐ-BYT. Dữ liệu nghiên cứu theo NIAAA, CDC, FDA và các nghiên cứu đã nêu. Quy định có thể thay đổi. Bài không thay cho tư vấn pháp lý hay y khoa.
Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674. Trên bảng giá, Honda Wave và Honda Click có giá ngày 150.000 đồng, Honda Vision và Honda Air Blade có giá ngày 200.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt.
Các bài khác về rượu bia và giao thông có ở mục nồng độ cồn, còn quy định chung ở chuyên mục an toàn và pháp lý.