“Có một hai ly thôi, mình đi thật chậm, chọn đường vắng là được.” Đây là cách nhiều người tự trấn an trước khi chạy xe máy về sau bữa nhậu ở Hà Nội. Vậy uống bia chạy chậm có sao không? Câu trả lời ngắn: vẫn nguy hiểm, và vẫn là vi phạm. Bài này giải thích vì sao, dựa trên số liệu an toàn giao thông, nghiên cứu trên người lái mô tô và quy định hiện hành.
Uống bia chạy chậm có sao không: nồng độ thấp đã làm giảm khả năng lái
Theo bảng tác động của Cơ quan An toàn Giao thông Đường cao tốc Hoa Kỳ (NHTSA), ở nồng độ 0,02 g/dL, tức 20 mg cồn trong 100 ml máu, thị giác theo dõi vật chuyển động nhanh đã suy giảm, và khả năng làm hai việc cùng lúc kém đi. Ở 0,05 g/dL, khả năng phối hợp, điều khiển tay lái và phản ứng với tình huống khẩn cấp đều giảm. NHTSA cũng lưu ý: không nhận ra mình đã bị ảnh hưởng thường chính là một dấu hiệu của việc bị ảnh hưởng.
Viện Quốc gia về Lạm dụng rượu và Nghiện rượu Hoa Kỳ (NIAAA) cho biết mức tới 0,05 g/dL đã bắt đầu ảnh hưởng tới sự chú ý, phối hợp và thăng bằng. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết nguy cơ tai nạn bắt đầu từ nồng độ cồn thấp và tăng rõ khi đạt từ 0,04 g/dL.
Ở Việt Nam, mức một theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP đã bao gồm mọi kết quả tới 50 mg/100 ml máu. Nghĩa là toàn bộ khoảng 0,02 tới 0,05 g/dL nói trên đã là vi phạm. Theo NHTSA, năm 2024 ở Mỹ có 2 028 người chết trong các vụ tai nạn mà người lái chỉ có nồng độ 0,01 tới 0,07 g/dL, dưới ngưỡng pháp lý của nước này. Ảnh hưởng của vài ly bia tới cơ thể có ở bài vài ly bia đã ảnh hưởng thế nào đến thăng bằng, phản xạ và tầm nhìn.
Nghiên cứu trên người lái mô tô
Một nghiên cứu của Creaser và cộng sự, đăng năm 2009, cho 24 người lái mô tô có kinh nghiệm chạy trên đường thử kín ở các mức cồn 0; 0,02; 0,05 và 0,08 g/dL. Kết quả:
- Ở 0,05 và 0,08, phản ứng với chướng ngại vật xuất hiện muộn chậm hơn khoảng 50 mili giây.
- Ở 0,08, người lái vượt khỏi làn nhiều hơn khi vào cua và chạm cọc nhiều hơn trong bài lượn.
- Khi nồng độ cồn tăng, người lái có xu hướng chạy nhanh hơn và tốc độ kém đều hơn.
Các tác giả gọi những ảnh hưởng này là vừa phải, nhưng chúng xuất hiện rõ khi bài thử đòi hỏi cao hoặc bị ép thời gian. Các bài thử đều là thao tác ở tốc độ thấp, và với người ít kinh nghiệm, ảnh hưởng có thể lớn hơn. Một nghiên cứu mô phỏng được trích dẫn trong cùng tài liệu ghi nhận nguy cơ va vào người đi bộ bất ngờ xuất hiện cao gấp khoảng ba lần ngay ở mức 0,02.
Đường vắng, ban đêm: nơi rủi ro tập trung
Số liệu năm 2023 của NHTSA về người lái mô tô tử vong ở Mỹ cho thấy:
- Người lái mô tô trong các vụ tai nạn chết người có tỷ lệ bị ảnh hưởng bởi rượu cao nhất trong các loại phương tiện, 26%.
- Trong các vụ tai nạn một xe, tức tự ngã hay lao khỏi đường, 41% người lái tử vong đã bị ảnh hưởng bởi rượu.
- Ban đêm, tỷ lệ này là 38%, so với 15% ban ngày.
Các tài liệu được nghiên cứu năm 2009 dẫn lại cũng cho thấy tai nạn mô tô lao khỏi đường tăng rõ từ mức 0,05.
Nói cách khác, đường vắng và ban đêm không làm rủi ro biến mất. Trong số liệu, đó lại chính là bối cảnh mà người lái đã uống gặp tai nạn nhiều nhất: không có xe khác để “đổ lỗi”, chỉ có một khúc cua, một ổ gà hay một người đi bộ mà bạn nhận ra quá muộn.
Chạy chậm có giúp được gì không
WHO cho biết tốc độ trung bình tăng 1% thì nguy cơ tai nạn chết người tăng 4%. Vì vậy, chạy chậm đúng là giảm hậu quả nếu va chạm xảy ra. Nhưng nó không bù được phần phản xạ và sự chú ý đã bị rượu làm giảm. Nghiên cứu năm 2009 nói trên còn cho thấy khi đã uống, người lái có xu hướng chạy nhanh hơn ý định và tốc độ kém đều hơn, nên ý định “đi thật chậm” chưa chắc giữ được suốt quãng đường.
Một số người còn nghĩ chỉ chạy vài trăm mét hay dắt bộ là ổn; tình huống này có bài riêng: đã uống rượu bia, dắt bộ xe máy hay chỉ chạy vài trăm mét về nhà.
Vẫn là vi phạm, và có thể bị kiểm tra ở bất cứ đâu
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, Điều 9 khoản 2, cấm điều khiển phương tiện khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn. Điều cấm dựa vào việc có cồn hay không, không phụ thuộc tốc độ, quãng đường hay con đường bạn chọn. Nghị định 168/2024/NĐ-CP, Điều 7, áp dụng từ kết quả đo được đầu tiên: mức một bị trừ 4 điểm giấy phép lái xe, mức hai trừ 10 điểm, mức ba bị tước giấy phép 22 tới 24 tháng. Mức phạt tiền ở bài mức phạt nồng độ cồn xe máy mới nhất.
Đường vắng cũng không có nghĩa là không có chốt kiểm tra. Điều 66 của luật cho phép cảnh sát giao thông dừng phương tiện để kiểm tra theo kế hoạch tuần tra, kiểm soát. Thông tư 73/2024/TT-BCA, Điều 6, cho phép tuần tra cơ động trên tuyến, kiểm soát tại điểm cố định hoặc kết hợp cả hai; kiểm soát buổi tối, ban đêm phải có đèn chiếu sáng. Điều 7 cho phép kết hợp lực lượng hóa trang theo kế hoạch được duyệt. Các trường hợp cảnh sát được dừng xe có ở bài cảnh sát giao thông được dừng xe máy để kiểm tra nồng độ cồn trong những trường hợp nào.
Cách duy nhất không phải đánh cược là không lái sau khi uống: để xe ở bãi gửi, gọi taxi, xe ôm công nghệ hoặc dịch vụ lái xe hộ, rồi hôm sau mới lấy xe.
Ghi chú về nguồn
Thông tin pháp lý theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 (Điều 9, Điều 66), Nghị định 168/2024/NĐ-CP (Điều 7) và Thông tư 73/2024/TT-BCA (Điều 6, Điều 7). Số liệu theo NHTSA, NIAAA, WHO và nghiên cứu của Creaser và cộng sự. Quy định có thể thay đổi. Bài không thay cho tư vấn pháp lý.
Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674. Trên bảng giá, Honda Wave và Honda Click có giá ngày 150.000 đồng, Honda Vision và Honda Air Blade có giá ngày 200.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt.
Các bài khác về rượu bia và giao thông có ở mục nồng độ cồn, còn quy định chung ở chuyên mục an toàn và pháp lý.