“Có một lon thôi mà, bia chứ có phải rượu đâu.” Câu này nghe ở quán bia hơi phố Tạ Hiện hay mâm cỗ cưới ngoài Gia Lâm. Bài này giải thích đơn vị cồn chuẩn là gì và vì sao lon bia, ly vang hay chén rượu trắng chỉ khác nhau ở cái vỏ; thứ đi vào máu là cùng một chất.
Nói trước: bài viết không giúp bạn tính uống đến đâu thì vẫn chạy xe được, vì luật không cho phép mức nào cả. Hiểu đơn vị cồn chỉ để thấy không có đồ uống có cồn nào “nhẹ” đến mức ngồi lên xe máy được.
Đơn vị cồn chuẩn là gì
Mỗi loại đồ uống có dung tích và độ rượu khác nhau, nên đếm số cốc thì không so được thứ nào nhiều cồn hơn.
Vì vậy ngành y tế dùng một thước đo chung: lượng cồn nguyên chất có trong đồ uống. Theo tài liệu hướng dẫn sàng lọc và can thiệp giảm tác hại do rượu, bia mà Bộ Y tế ban hành kèm Quyết định 4946/QĐ-BYT ngày 26/11/2020, một đơn vị cồn tương đương 10 gam cồn (ethanol) nguyên chất chứa trong đồ uống. Tổ chức Y tế Thế giới, trong bộ câu hỏi sàng lọc thói quen uống rượu bia (thường gọi là AUDIT), cũng dùng mức 10 gam cho một “đồ uống chuẩn”.
Điều quan trọng nhất: đơn vị cồn là đơn vị để đếm, giống như “lít” hay “cân”. Nó không phải một ngưỡng, càng không phải lượng được phép trước khi cầm lái.
Lon bia, ly vang, chén rượu trắng: vỏ khác, ruột giống
Cồn trong bia, vang và rượu trắng đều là ethanol. Cơ thể không phân biệt nó đến từ cốc bia hơi hay chén rượu nếp nhà nấu. Uống vào là cồn được hấp thu vào máu, một phần thoát ra theo hơi thở.
Lượng cồn trong một lần rót phụ thuộc hai thứ: rót bao nhiêu và đồ uống đó mạnh đến đâu. Cái hay (và cũng là cái bẫy) là các cách uống quen thuộc gần như tự cân bằng nhau:
- Một lon bia thông thường: loãng, nhưng dung tích lớn.
- Một ly vang vừa phải: mạnh hơn bia, rót ít hơn.
- Một chén rượu trắng nhỏ: mạnh nhất, nhưng chén bé.
Theo cách quy đổi phổ biến trong các tài liệu hướng dẫn, mỗi thứ trên đều chứa xấp xỉ một đơn vị cồn, có khi hơn. Nghĩa là người uống một lon bia và người uống một chén rượu trắng có thể đã đưa vào cơ thể lượng cồn gần ngang nhau, dù người uống bia thường tự thấy mình “nhẹ” hơn.
Quy đổi rượu bia ra đơn vị cồn ngoài quán: gần như không làm được
Trên giấy, muốn quy đổi rượu bia ra đơn vị cồn thì cần biết dung tích và độ rượu. Ngồi ở quán nhậu Hà Nội thì hai con số ấy hiếm khi rõ ràng.
Bia hơi rót ca, không có nhãn
Bia hơi ở các quán vỉa hè được rót từ bom ra ca, ra cốc. Không ai ghi độ cồn lên cốc, và cốc mỗi quán một cỡ. Cạn ba cốc ở quán này chưa chắc giống ba cốc ở quán kia.
Rượu trắng nấu, rượu ngâm không rõ độ
Rượu quê, rượu ngâm thuốc, rượu nếp mua ở chợ: độ mạnh tùy người nấu, tùy mẻ. Chuyện này được nói kỹ hơn trong bài một chén rượu thuốc, rượu ngâm trước bữa cơm gia đình.
Cốc luôn được rót thêm
Ly vang rót theo tay, cốc vơi một nửa đã có người châm thêm, chén vừa cạn đã có người rót. Cuối bữa, chính người uống cũng không biết mình đã uống bao nhiêu.
Vì thế, đơn vị cồn có ích khi nhân viên y tế tư vấn về sức khỏe, nhưng không phải công cụ để người sắp cầm lái tự đếm.
Một lon bia bao nhiêu cồn thì gọi là nhẹ? Câu hỏi sai từ đầu
Hỏi “một lon bia bao nhiêu cồn” thường đi kèm suy nghĩ: chắc ít thôi. Vài niềm tin hay gặp:
- “Bia nhẹ hơn rượu.” Từng ngụm thì loãng hơn, nhưng một lon đã có thể chứa lượng cồn ngang một chén rượu trắng nhỏ.
- “Vang là đồ uống nhẹ nhàng, không say.” Vang vẫn có cồn, và vị dễ uống khiến người ta uống nhanh hơn.
- “Chén nhỏ thì không đáng kể.” Chén nhỏ nhưng rượu mạnh, và hiếm khi chỉ có một chén.
Với đồ uống quảng cáo là không cồn, cách hiểu cũng cần cẩn thận; xem bài uống bia không cồn rồi lái xe máy để biết vì sao nhãn ghi gì cũng nên đọc kỹ.
Luật không đặt ra số đơn vị cồn nào được phép
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 01/01/2025, quy định tại Điều 9 khoản 2 hành vi bị nghiêm cấm:
“Điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn.”
Câu chữ không có “vượt quá” hay “trên mức”. Điều 87 khoản 5 giao Bộ Y tế quy định về xác định nồng độ cồn và nồng độ cồn nội sinh trong máu. Mức xử phạt cụ thể thuộc Nghị định 168/2024/NĐ-CP; bài này không nêu ngưỡng đo hay mức phạt.
Đơn vị cồn là cách ngành y tế đếm lượng cồn để nói về sức khỏe. Luật giao thông thì không đếm: đã có cồn là cấm lái. Không có số đơn vị nào được coi là an toàn để cầm lái, kể cả một nửa đơn vị.
Bài này cũng không bàn chuyện bao lâu thì hết cồn, vì tự ước lượng là điều không nên dựa vào. Ảnh hưởng của vài ly lên tay lái được mô tả trong bài vài ly bia ảnh hưởng thế nào đến thăng bằng, phản xạ và tầm nhìn.
Dùng hiểu biết này thế nào trong bữa nhậu ở Hà Nội
Hiểu đơn vị cồn giúp bạn thôi phân loại “bia thì nhẹ, rượu mới nặng”. Từ đó, quyết định trở nên đơn giản:
- Quyết định trước khi ngồi vào bàn. Hôm nay cầm lái thì không uống ngụm nào, kể cả một lon bia hay một chén “lấy lệ”.
- Đã định uống thì đừng mang xe. Đi taxi, xe ôm công nghệ, hoặc nhờ người hoàn toàn không uống chở về.
- Đã mang xe đến thì để xe lại. Gửi ở bãi có người trông, hôm sau quay lại lấy khi đã thực sự tỉnh.
Ví dụ một tối gần chợ Long Biên, nhóm bạn gọi bia hơi còn bạn phải chạy xe qua cầu Chương Dương về nhà: gọi trà đá, không có cốc đầu “cho vui”.
Đi xe thuê mà cần để xe lại qua đêm, gọi cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên qua số 0942467674 trong giờ 09:00 đến 21:00; cách xử lý cụ thể xác nhận trực tiếp.
Ghi chú về nguồn và giới hạn của bài
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi. Phần trích luật dẫn theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: Điều 9 khoản 2, Điều 87 khoản 5. Khái niệm đơn vị cồn theo tài liệu Bộ Y tế ban hành kèm Quyết định 4946/QĐ-BYT. Bài viết không phải lời khuyên y khoa.
Tóm lại, đơn vị cồn giúp ta thấy lon bia, ly vang và chén rượu trắng giống nhau nhiều hơn ta tưởng, chứ không giúp tính lượng được uống. Đọc thêm các bài cùng chủ đề trong mục nồng độ cồn và chuyên mục an toàn và pháp lý.