Cuối bữa nhậu ở Hà Nội, người bạn đã uống vài ly hỏi mượn chiếc xe máy của bạn để về. Từ chối thì ngại, đưa thì lo. Nếu giao xe cho người đã uống rượu và người đó gây tai nạn, người đưa chìa khóa có phải chịu trách nhiệm không? Bài này tóm tắt quy định hiện hành về xử phạt hành chính, trách nhiệm hình sự, bồi thường dân sự, và lưu ý riêng khi chiếc xe là xe thuê.
Giao xe cho người đã uống rượu: luật cấm những gì
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, Điều 9, có hai điều cấm liên quan. Khoản 2 cấm điều khiển phương tiện khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn. Khoản 7 cấm giao xe cơ giới cho người không đủ điều kiện theo quy định của pháp luật để điều khiển xe.
Điều kiện của người lái được nêu ở Điều 56 khoản 1: đủ tuổi, đủ sức khỏe, có giấy phép lái xe còn điểm, còn hiệu lực, phù hợp loại xe, và mang theo các giấy tờ theo quy định. Việc không có cồn trong người không được ghi trong danh sách điều kiện này; đó là một điều cấm riêng đối với chính người lái.
Có bị phạt hành chính không
Nghị định 168/2024/NĐ-CP, Điều 32 khoản 10, xử phạt chủ xe giao xe hoặc để cho người không đủ điều kiện theo Điều 56 khoản 1 điều khiển xe, kể cả người có giấy phép lái xe nhưng đang trong thời gian bị tước. Nghị định 238/2026/NĐ-CP không sửa khoản này.
Rà toàn bộ Nghị định 168, cụm từ “nồng độ cồn” chỉ xuất hiện ở các điều khoản xử phạt người lái. Không có điều khoản riêng phạt chủ xe vì đã giao xe cho người đã uống. Tuy vậy:
- Nếu người bạn không có bằng, bằng đang bị tước hay chưa đủ tuổi, chủ xe có thể bị xử phạt theo Điều 32 khoản 10.
- Người lái bị xử phạt lỗi nồng độ cồn theo Điều 7, và chiếc xe, tức xe của bạn, có thể bị tạm giữ trước khi ra quyết định xử phạt (Điều 48).
Khi nào người giao xe bị truy cứu hình sự
Bộ luật Hình sự, Điều 264, quy định tội giao cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện. Điều luật nêu rõ trường hợp giao xe cho người mà biết rõ người đó đang trong tình trạng có sử dụng rượu, bia mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá mức quy định, và người đó gây thiệt hại cho người khác thuộc một trong các trường hợp:
- Làm chết người.
- Gây tổn hại sức khỏe cho một người với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên, hoặc cho hai người trở lên với tổng tỷ lệ từ 61% tới 121%.
- Gây thiệt hại tài sản từ 100 triệu đồng tới dưới 500 triệu đồng.
Ở khung một, hình phạt là phạt tiền hoặc cải tạo không giam giữ tới 3 năm. Hậu quả nặng hơn có thể dẫn tới phạt tù từ 6 tháng tới 3 năm (khoản 2), hoặc từ 2 tới 7 năm (khoản 3).
Như vậy, đưa chìa khóa không tự động là phạm tội: cần cả yếu tố “biết rõ” và thiệt hại đạt các ngưỡng trên. Nhưng khi đã ngồi cùng bàn nhậu, khó nói là mình không biết bạn đã uống. Bản thân người lái gây tai nạn khi có nồng độ cồn vượt mức quy định có thể bị xử lý theo Điều 260, khung tù từ 3 tới 10 năm, như bài gây va chạm, tai nạn khi trong người có cồn phân tích. Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi đang được Quốc hội xem xét năm 2026 chưa có hiệu lực.
Trách nhiệm bồi thường dân sự
Bộ luật Dân sự 2015, Điều 601, coi phương tiện giao thông vận tải cơ giới là nguồn nguy hiểm cao độ. Chủ sở hữu phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra; nếu đã giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì người đó bồi thường, trừ khi có thỏa thuận khác. Trách nhiệm này phát sinh cả khi không có lỗi, trừ trường hợp thiệt hại hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại, do sự kiện bất khả kháng hoặc tình thế cấp thiết.
Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn rõ hơn. Xe mô tô hai bánh, xe gắn máy, kể cả xe máy điện, là nguồn nguy hiểm cao độ. Theo Điều 12 khoản 3, nếu chủ sở hữu giao xe cho người khác chiếm hữu, sử dụng không đúng quy định của pháp luật mà gây thiệt hại, thì chủ sở hữu phải bồi thường. Ví dụ trong nghị quyết là giao xe cho người mà chủ xe biết không có giấy phép lái xe.
Ngoài ra, Điều 587 quy định khi nhiều người cùng gây thiệt hại thì phải liên đới bồi thường, phần của mỗi người tùy mức độ lỗi. Việc áp dụng cụ thể vào từng vụ do tòa án quyết định dựa trên tình tiết.
Nếu chiếc xe là xe thuê
Với xe thuê, Bộ luật Dân sự có thêm các quy định về hợp đồng thuê tài sản:
- Điều 475: bên thuê chỉ được cho thuê lại khi bên cho thuê đồng ý.
- Điều 479: bên thuê phải bảo quản tài sản thuê; làm mất, hư hỏng thì phải bồi thường.
- Điều 480: dùng tài sản không đúng công dụng, mục đích đã thỏa thuận thì bên cho thuê có quyền chấm dứt hợp đồng và đòi bồi thường.
Theo Nghị quyết 02/2022, Điều 2, người thuê xe qua hợp đồng thuê hợp pháp là người chiếm hữu, sử dụng, và phải bồi thường thiệt hại do xe gây ra, trừ khi có thỏa thuận khác. Các văn bản chưa nói rõ trường hợp người thuê đưa tiếp xe cho bạn đã uống thì trách nhiệm phân chia ra sao; tòa án sẽ quyết định theo tình tiết. Với cửa hàng, bạn vẫn là người chịu trách nhiệm về chiếc xe theo hợp đồng thuê. Thêm về trình tự khi xe thuê bị xử lý có ở bài trình tự với chủ xe thuê khi bị xử lý nồng độ cồn.
Bạn đã uống mà đòi lấy xe: làm gì
Chìa khóa xe của bạn, bạn có quyền không đưa. Một vài cách giữ hòa khí:
- Nói thẳng lý do pháp lý: đưa xe cho người đã uống, nếu có chuyện, cả hai cùng vướng.
- Gọi xe về cho bạn, hoặc dùng dịch vụ lái xe hộ để đưa cả người và xe về.
- Đề nghị đưa bạn về nếu chính bạn chưa uống giọt nào.
Nếu người bạn nhất quyết tự lái xe của họ, xem thêm bài bạn đi cùng đã say nhưng nhất quyết tự chạy xe máy về.
Ghi chú về nguồn
Thông tin pháp lý theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 (Điều 9, Điều 56), Nghị định 168/2024/NĐ-CP (Điều 7, 32, 48) được sửa đổi bởi Nghị định 238/2026/NĐ-CP, Bộ luật Hình sự 2015 (văn bản hợp nhất năm 2025, Điều 260, 264), Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 475, 479, 480, 584, 587, 601) và Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP. Quy định có thể thay đổi. Bài không thay cho tư vấn pháp lý.
Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674. Trên bảng giá, Honda Wave và Honda Click có giá ngày 150.000 đồng, Honda Vision và Honda Air Blade có giá ngày 200.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt.
Các bài khác về rượu bia và giao thông có ở mục nồng độ cồn, còn quy định chung ở chuyên mục an toàn và pháp lý.