Đến lượt mình ở chốt kiểm tra, có người ghé miệng vào ống thổi nhưng chỉ phả nhẹ một hơi, có người nín thở rồi thổi lệch ra ngoài, có người nói thẳng là không thổi. Bài này giải thích vì sao từ chối thổi nồng độ cồn, dù công khai hay ngầm, đều dễ bị coi là không chấp hành yêu cầu kiểm tra, và cách hợp tác đúng để bảo vệ quyền của chính mình.
Từ chối thổi nồng độ cồn: luật xếp vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2025, liệt kê các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 9. Khoản 2 cấm điều khiển phương tiện “mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn”. Ngay sau đó, khoản 4 cấm:
“Xúc phạm, đe dọa, cản trở, chống đối hoặc không chấp hành hiệu lệnh, hướng dẫn, yêu cầu kiểm tra, kiểm soát của người thi hành công vụ về bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ.”
Để ý hai chữ “hướng dẫn” và “yêu cầu kiểm tra”: khi cán bộ yêu cầu thổi vào thiết bị đo và chỉ cách thổi, không làm theo, dù bằng lời hay bằng cách thổi cho có, đều có thể bị nhìn nhận là không chấp hành.
Điều 72 khoản 2 nói rõ trách nhiệm của người điều khiển phương tiện: chấp hành hiệu lệnh dừng phương tiện, yêu cầu kiểm tra, kiểm soát (điểm b) và “hỗ trợ, hợp tác” với lực lượng bảo đảm trật tự, an toàn giao thông trong quá trình phát hiện, xử lý vi phạm (điểm c).
Thổi không đủ hơi máy đo cồn: vì sao không phải là cách lách
Máy đo hơi thở cần một mẫu khí thở đủ để phân tích. Thổi quá nhẹ, ngắt quãng, ngậm ống hờ hay nín thở rồi chỉ phả một chút thì máy có thể không cho ra kết quả, và cán bộ sẽ hướng dẫn thổi lại. Lặp lại nhiều lần mà vẫn cố ý làm sai, người kiểm tra có cơ sở ghi nhận bạn không chấp hành.
Chúng tôi chưa tìm thấy văn bản định nghĩa riêng từng kiểu “thổi hời hợt”, nên cách nói chính xác là: cố tình thổi sai có thể bị xử lý như hành vi không chấp hành, tùy đánh giá thực tế và ghi nhận trong biên bản. Người thổi yếu vì lý do sức khỏe là trường hợp khác, xem phần dưới.
Những kiểu “câu giờ” hay gặp
- Thổi phả nhẹ một hơi rồi bảo “tôi thổi rồi”.
- Nín thở, ngậm môi hờ, để hơi lọt ra ngoài ống.
- Gọi điện, chờ người nhà tới, tranh cãi kéo dài chỉ để trì hoãn.
- Nói thẳng là không thổi và đòi được đi tiếp.
Mẹo ngậm kẹo hay súc miệng cũng không thay đổi lượng cồn trong cơ thể, xem bài ngậm kẹo cao su, uống nước giải rượu hay cà phê đặc.
Không chấp hành kiểm tra nồng độ cồn bị xử lý thế nào
Mức xử phạt cụ thể nằm ở Nghị định 168/2024/NĐ-CP. Nhiều bản tóm tắt nghị định chúng tôi đối chiếu cùng cho thấy hành vi không chấp hành yêu cầu kiểm tra nồng độ cồn của người lái xe máy bị xử lý ngang với mức vi phạm nồng độ cồn cao nhất, kèm hình thức xử lý bổ sung liên quan đến giấy phép lái xe. Chúng tôi chưa đối chiếu được bản Công báo nên không nêu số tiền hay thời hạn.
Lý do dễ hiểu: nếu né đo bị xử nhẹ hơn bị đo, người đã uống nhiều sẽ chọn né. Vì thế người uống ít, thậm chí không uống, mà từ chối thổi có thể chịu hậu quả nặng hơn hẳn so với thổi đúng ngay từ đầu.
Điểm a khoản 1 Điều 73 yêu cầu người thi hành công vụ trước hết giải thích cho người vi phạm về hành vi không chấp hành, quyền và trách nhiệm của họ, thuyết phục họ chấp hành yêu cầu kiểm tra. Đó là lúc tốt nhất để đổi ý và thổi đúng.
Có vấn đề sức khỏe, thổi yếu thật thì làm gì
Người đang lên cơn hen, khó thở hay vừa phẫu thuật có thể thật sự không thổi được mạnh. Đừng im lặng rồi thổi qua loa, vì nhìn từ bên ngoài rất giống cố tình. Hãy:
- Nói ngay với cán bộ về tình trạng sức khỏe trước khi thổi, không đợi bị nhắc nhiều lần.
- Cố gắng thổi theo hướng dẫn trong khả năng, rồi hỏi cách xử lý tiếp theo nếu vẫn không được.
- Ghi ý kiến của mình vào biên bản nếu có lập biên bản, và giữ bản được giao.
Điều 9 khoản 2 nói tới nồng độ cồn “trong máu hoặc hơi thở”, và khoản 5 Điều 87 giao Bộ Y tế quy định việc xác định nồng độ cồn trong máu. Thủ tục cụ thể khi không đo được bằng hơi thở cần hỏi trực tiếp cán bộ tại chỗ.
Cách hợp tác đúng mà vẫn giữ quyền của mình
Khoản 1 Điều 72 cho người điều khiển phương tiện quyền được thông báo về căn cứ dừng xe, nội dung và kết quả kiểm tra, hành vi vi phạm và biện pháp xử lý (điểm b), được giải trình, khiếu nại, khởi kiện theo quy định (điểm c). Trình tự hợp lý:
- Dừng xe đúng vị trí, tắt máy; hỏi lịch sự về căn cứ dừng xe nếu muốn.
- Nghe hướng dẫn, hít sâu rồi thổi đều, liên tục cho tới khi cán bộ báo dừng.
- Xem kết quả hiển thị; cách đọc đơn vị đo có trong bài đọc phiếu kết quả đo nồng độ cồn.
- Đọc kỹ biên bản trước khi ký, ghi ý kiến khác nếu có.
Khi nào cán bộ được dừng xe để đo: xem bài cảnh sát giao thông được dừng xe máy để kiểm tra nồng độ cồn. Còn chuyện quay xe bỏ chạy khi thấy chốt được phân tích riêng trong bài thấy chốt kiểm tra liền quay đầu bỏ chạy.
Một tình huống ở Hà Nội
Tối cuối tuần, anh Minh ăn tối ở phố Trần Khát Chân, uống vài cốc bia rồi chạy xe máy về Long Biên qua cầu Vĩnh Tuy. Gặp chốt kiểm tra, anh thổi rất nhẹ, máy không lên kết quả. Cán bộ giải thích rằng tiếp tục như vậy sẽ bị ghi nhận là không chấp hành. Lựa chọn còn lại chỉ là thổi đúng và chịu kết quả thật.
Bài học nằm ở quyết định trước đó: đã uống thì không cầm lái; gửi xe lại, gọi taxi, xe ôm hoặc nhờ người không uống chở về. Nếu đang đi xe thuê và cần để xe lại qua đêm, hãy xác nhận trực tiếp với cửa hàng qua số 0942467674; tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 đến 21:00.
Nguồn tham khảo và lưu ý
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi; vụ việc cụ thể nên hỏi luật sư.
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: Điều 9 khoản 2 và 4; Điều 72 khoản 1, 2; Điều 73 khoản 1; Điều 87 khoản 5 (đối chiếu nguyên văn bản hợp nhất).
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP: diễn giải định tính theo nhiều bản tóm tắt, chưa đối chiếu Công báo.
Tóm lại, thổi hời hợt, nín thở hay từ chối thổi đều không giúp bạn thoát mà có thể khiến hậu quả nặng hơn. Đọc thêm các bài trong mục nồng độ cồn và chuyên mục an toàn và pháp lý.