Bạn chạy xe máy buổi tối trên phố Nguyễn Văn Cừ, Long Biên, đúng làn, đội mũ đầy đủ, vẫn bị ra hiệu dừng và mời thổi vào máy đo. CSGT dừng xe đo nồng độ cồn khi mình không có lỗi gì thì có đúng luật không? Bài này đi thẳng vào văn bản luật: Cảnh sát giao thông được dừng xe trong những trường hợp nào, và người lái có quyền gì.
Căn cứ chung: Điều 65 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 01/01/2025, dành Chương V cho tuần tra, kiểm soát. Điều 65 khoản 5 điểm a cho phép Cảnh sát giao thông:
“Dừng phương tiện tham gia giao thông đường bộ theo quy định tại Điều 66 của Luật này để kiểm tra việc chấp hành các quy định về quy tắc giao thông đường bộ; điều kiện của phương tiện tham gia giao thông đường bộ; điều kiện của người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ…”
Điều 9 khoản 2 nghiêm cấm “điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn”, nên kiểm tra nồng độ cồn là một nội dung kiểm tra khi dừng xe. Câu hỏi còn lại là căn cứ để dừng.
Bốn căn cứ để CSGT dừng xe đo nồng độ cồn theo Điều 66
Điều 66 cho phép dừng phương tiện “khi có một trong các căn cứ sau đây”; chỉ cần một căn cứ là đủ.
Khoản 1: phát hiện hoặc có căn cứ xác định có vi phạm
Nguyên văn: “Khi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật hoặc có căn cứ xác định có hành vi vi phạm pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ hoặc vi phạm pháp luật khác”. Ví dụ: vượt đèn đỏ, chạy loạng choạng, đi ngược chiều.
Khoản 2: theo mệnh lệnh, kế hoạch tuần tra, kiểm soát
Nguyên văn: “Thực hiện theo mệnh lệnh, kế hoạch tuần tra, kiểm soát của cấp có thẩm quyền để phát hiện hành vi vi phạm pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ mà buộc phải dừng phương tiện để kiểm tra, kiểm soát mới phát hiện được”.
Nồng độ cồn thường không nhìn thấy bằng mắt: người đã uống vẫn có thể lái đúng làn. Khi có kế hoạch kiểm tra nồng độ cồn của cấp có thẩm quyền, việc dừng xe để đo dựa trên căn cứ này, kể cả khi người lái không có lỗi nhìn thấy được.
Khoản 3: an ninh, trật tự và các tình huống đặc biệt
Nguyên văn: “Phục vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và đấu tranh phòng, chống tội phạm; phòng, chống thiên tai; phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; phòng, chống dịch bệnh”.
Khoản 4: có tin báo, tố giác, phản ánh
Nguyên văn: “Có tin báo, tố giác, phản ánh, kiến nghị, đề nghị của cơ quan, tổ chức, cá nhân về tội phạm, hành vi vi phạm pháp luật khác”. Ví dụ: người dân báo có người say vừa phóng xe rời quán.
CSGT có được dừng xe không vi phạm?
Có, trong phạm vi Điều 66: khoản 2, 3 và 4 không phụ thuộc vào lỗi bạn vừa mắc trên đường. Nhưng việc dừng xe cũng không tùy ý mà phải gắn với một trong bốn căn cứ.
Điều 72 khoản 1 điểm b cho người lái quyền “được thông báo về căn cứ dừng phương tiện tham gia giao thông đường bộ để kiểm tra, kiểm soát”, cùng nội dung, kết quả kiểm tra và biện pháp xử lý nếu có.
Thông tư 73/2024/TT-BCA nói gì về việc dừng xe
Điều 65 khoản 7 giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định quy trình tuần tra, kiểm soát của Cảnh sát giao thông. Theo nhiều trang tra cứu và báo chí khớp nhau, đó là Thông tư 73/2024/TT-BCA, ban hành ngày 15/11/2024, hiệu lực từ 01/01/2025.
Theo các bản tóm tắt, thông tư có phần về kế hoạch tuần tra và phần về dừng phương tiện; khi nhận tín hiệu dừng, người lái giảm tốc độ và dừng vào vị trí theo hướng dẫn của cán bộ. Chúng tôi chưa đối chiếu Công báo, chưa đọc toàn văn; thông tư có thể đã được sửa đổi, bổ sung.
Khi bị dừng: quyền và trách nhiệm theo Điều 72
Điều 72 khoản 1 còn cho quyền giải trình, khiếu nại, khởi kiện (điểm c) và tố cáo vi phạm trong hoạt động tuần tra, kiểm soát (điểm d). Khoản 2 điểm b yêu cầu người lái chấp hành hiệu lệnh dừng và yêu cầu kiểm tra.
Cách xử lý thực tế:
- Giảm tốc, dừng sát lề theo hướng dẫn, tắt máy.
- Lịch sự hỏi căn cứ dừng nếu chưa được thông báo.
- Xuất trình giấy tờ theo Điều 56 khoản 1; khoản 3 cho phép xuất trình qua tài khoản định danh điện tử nếu giấy tờ đã tích hợp.
- Hợp tác khi được yêu cầu đo, trình tự đo có ở bài đo nồng độ cồn: quyền và trình tự.
- Thấy chưa đúng thì giải trình, khiếu nại, không cự cãi hay bỏ đi.
Điều 9 khoản 4 cấm cản trở, chống đối, không chấp hành yêu cầu kiểm tra; Điều 73 khoản 2 cho phép truy đuổi người không dừng xe mà bỏ chạy.
Đi xe thuê ở Hà Nội và các buổi tối có liên hoan
Khách thuê xe nên để sẵn giấy tờ, xem bài giấy tờ xe thuê cần có mặt khi bị kiểm tra. Đã uống thì không lái, dù xe xăng hay xe điện, xem bài xe máy điện thuê có bị kiểm tra nồng độ cồn như xe xăng không.
Đi ăn uống ở phố cổ Hoàn Kiếm hay ven Hồ Tây, hãy gửi xe và về bằng taxi. Xe thuê từ tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên cần để lại qua đêm: gọi 0942467674 trong giờ 09:00 đến 21:00 để xác nhận trực tiếp.
Ghi chú về thông tin trong bài
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi. Phần trích dẫn theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: Điều 9 khoản 2 và khoản 4; Điều 56 khoản 1 và khoản 3; Điều 65; Điều 66; Điều 72; Điều 73 khoản 2. Nội dung về Thông tư 73/2024/TT-BCA chỉ dựa trên nguồn tra cứu thứ cấp, chưa đối chiếu Công báo. Bài không nêu mức xử phạt.
Tóm lại, CSGT được dừng xe khi có một trong bốn căn cứ tại Điều 66, kể cả theo kế hoạch tuần tra; người lái được thông báo căn cứ dừng. Các bài khác cùng chủ đề nằm trong mục nồng độ cồn, quy định chung khi đi xe ở Hà Nội có tại chuyên mục an toàn và pháp lý.