Gần nửa đêm, bạn chạy xe máy về sau buổi liên hoan, phía trước đã thấy áo phản quang và đèn nháy của một chốt kiểm tra. Ý nghĩ đầu tiên của nhiều người là quay đầu bỏ chạy khi đo nồng độ cồn còn chưa tới lượt mình. Bài này giải thích vì sao lựa chọn đó thường làm mọi thứ tệ hơn và cách dừng xe đúng.
Bỏ chạy khi đo nồng độ cồn: luật xếp vào hành vi bị cấm
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 01/01/2025, có hai quy định đặt cạnh nhau trong Điều 9. Khoản 2 cấm điều khiển phương tiện khi “trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn”. Khoản 4 cấm:
“Xúc phạm, đe dọa, cản trở, chống đối hoặc không chấp hành hiệu lệnh, hướng dẫn, yêu cầu kiểm tra, kiểm soát của người thi hành công vụ về bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ.”
Điểm b khoản 2 Điều 72 nhắc lại từ phía nghĩa vụ: người điều khiển phương tiện có trách nhiệm “chấp hành hiệu lệnh dừng phương tiện tham gia giao thông đường bộ, yêu cầu kiểm tra, kiểm soát của lực lượng thực hiện tuần tra, kiểm soát”.
Thứ tự ưu tiên báo hiệu ở khoản 2 Điều 11 đặt hiệu lệnh của người điều khiển giao thông lên đầu, trên cả đèn tín hiệu và biển báo. Theo điểm a khoản 3 cùng điều, tay phải giơ thẳng đứng là báo hiệu cho người ở mọi hướng phải dừng lại. Thấy hiệu lệnh đó mà quay xe đi, bạn đã rơi vào khoản 4 Điều 9, chưa cần biết trong người có cồn hay không.
Không chấp hành kiểm tra nồng độ cồn bị xử lý ra sao
Mức xử phạt cụ thể nằm ở Nghị định 168/2024/NĐ-CP. Theo nhiều bản tóm tắt nghị định trên các trang pháp luật mà chúng tôi đối chiếu, hành vi không chấp hành yêu cầu kiểm tra nồng độ cồn của người lái xe máy được xử lý ngang với mức vi phạm nồng độ cồn cao nhất, kèm tước quyền sử dụng giấy phép lái xe. Chúng tôi chưa đối chiếu được bản Công báo, nên không nêu số tiền hay thời hạn.
Logic khá rõ: nếu né đo được xử nhẹ hơn bị đo, ai cũng sẽ né. Người uống ít mà bỏ chạy có thể chịu hậu quả nặng hơn người dừng lại thổi; người không uống mà bỏ chạy vẫn vi phạm.
Bỏ chạy cũng không chấm dứt sự việc. Khoản 2 Điều 73 quy định khi người điều khiển phương tiện “không chấp hành tín hiệu, hiệu lệnh dừng phương tiện và bỏ chạy thì người thi hành công vụ được thực hiện quyền truy đuổi”. Khoản 1 cùng điều cho phép áp dụng biện pháp ngăn chặn khi người vi phạm không chấp hành yêu cầu kiểm tra. Điều 67 còn liệt kê camera giám sát và thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ trong số biện pháp phát hiện vi phạm, nên biển số chiếc xe vừa quay đầu vẫn có thể được ghi nhận.
Quay đầu tránh chốt CSGT: nguy hiểm hơn bạn nghĩ
Khoản 2 Điều 15 yêu cầu trước khi chuyển hướng, kể cả quay đầu, người lái phải quan sát, giảm tốc độ, có tín hiệu và chỉ quay khi không gây trở ngại cho người khác. Khoản 4 cấm quay đầu ở phần đường cho người đi bộ qua đường, trên cầu, đầu cầu, gầm cầu vượt, đường hẹp, đường dốc, đoạn cong khuất tầm nhìn và trên đường một chiều. Một cú quay vội khi thấy chốt thường vi phạm chính những điều này, tạo thêm lỗi riêng ngoài lỗi không chấp hành.
Hình dung trên phố Hà Nội: chốt đặt gần chân cầu Chương Dương phía Long Biên, hay trên một phố một chiều quanh Hoàn Kiếm. Người lái bẻ lái ngang, cắt qua dòng xe đang chạy tới, đèn pha ngược chiều chói mắt. Khi trong người có cồn, phản xạ chậm và khả năng ước lượng khoảng cách kém đi, tình huống này rất dễ thành va chạm. Gây tai nạn lúc bỏ chạy thì trách nhiệm theo Điều 80, việc xét nghiệm cồn và bồi thường cùng đổ vào một lúc.
Vì sao có chốt và bạn có quyền gì khi bị dừng
Điều 66 cho phép cảnh sát giao thông dừng phương tiện để kiểm tra theo kế hoạch tuần tra, kiểm soát của cấp có thẩm quyền, không chỉ khi phát hiện vi phạm. Chốt đo cồn buổi tối thường thuộc dạng này.
Nghĩa vụ dừng xe đi kèm quyền. Khoản 1 Điều 72 cho người lái được thông báo về căn cứ dừng phương tiện, nội dung và kết quả kiểm tra, hành vi vi phạm và biện pháp xử lý; được giải trình, khiếu nại, khởi kiện; được tố cáo hành vi vi phạm trong hoạt động tuần tra. Nếu thấy có gì chưa đúng, con đường hợp pháp là dừng lại rồi dùng các quyền đó, không phải tăng ga.
Cách dừng xe đúng khi được yêu cầu kiểm tra
- Giảm tốc từ xa, bật xi nhan phải và tấp vào đúng vị trí cán bộ chỉ.
- Tắt máy, ngồi yên trên xe hoặc dựng chân chống theo hướng dẫn; tháo khẩu trang khi được yêu cầu thổi.
- Xuất trình giấy tờ. Đi xe thuê thì xem trước bài giấy tờ xe thuê cần có mặt khi bị kiểm tra.
- Thổi theo hướng dẫn, đọc kỹ kết quả. Cách đọc đơn vị trên phiếu có trong bài đọc phiếu kết quả đo nồng độ cồn.
- Không ký khi chưa đọc; có ý kiến khác thì ghi vào biên bản và giữ bản được giao.
Giữ bình tĩnh, tránh tranh cãi tại chỗ; khiếu nại làm sau vẫn kịp.
Đã uống thì đừng để phải chọn giữa dừng và chạy
Cách duy nhất để không rơi vào thế này là không lái xe sau khi uống. Gửi xe lại, gọi taxi, xe ôm hoặc nhờ người không uống chở về. Mùa tiệc cuối năm, gợi ý nơi để xe và cách về nhà có trong bài để xe máy thuê ở đâu khi đã uống rượu bia. Nếu đang đi xe thuê và cần để xe lại qua đêm, hãy xác nhận trực tiếp với cửa hàng qua số 0942467674; tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 đến 21:00.
Nguồn tham khảo và lưu ý
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi; vụ việc cụ thể nên hỏi luật sư.
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: Điều 9 khoản 2 và 4; Điều 11 khoản 2, 3; Điều 15 khoản 2, 4; Điều 66; Điều 67; Điều 72; Điều 73 (đối chiếu nguyên văn bản hợp nhất).
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP: diễn giải theo bản tóm tắt, chưa đối chiếu Công báo.
Tóm lại, quay đầu bỏ chạy khi thấy chốt là hành vi bị cấm, có thể bị xử lý nặng và dễ gây tai nạn. Dừng xe đúng cách luôn là lựa chọn tốt hơn. Các bài khác trong mục nồng độ cồn và chuyên mục an toàn và pháp lý.