Phụ huynh đến tiệm thuê xe cho con chạy thử hay hỏi tôi: học sinh đi xe 50cc lỗi hay mắc nhất là gì, và nhắc thế nào để con chịu nghe. Sáng nào đứng đầu ngõ cũng thấy đủ: ba đứa chen trên một yên xe, hai xe chạy song song nói chuyện, một tay cầm điện thoại, tay kia vặn ga. Bài này đi qua từng hành vi, luật 2024 nói gì và vì sao chiếc xe 50cc nhỏ càng không chịu nổi những thói quen đó.
Học sinh đi xe 50cc lỗi hay mắc: bốn hành vi gặp mỗi sáng
Quanh các trường cấp ba ở Cầu Giấy, Đống Đa hay Long Biên, giờ vào học và giờ tan học là lúc lỗi lộ rõ nhất. Đường hẹp, xe đông, ai cũng vội, còn học sinh mới cầm lái vài tuần thường làm theo bạn bè hơn là theo luật. Bốn hành vi tôi gặp nhiều nhất:
- Chở ba: một bạn lái, hai bạn ngồi sau, vì “tiện đường, đi có một đoạn”.
- Dàn hàng ngang: hai, ba xe chạy song song để nói chuyện hoặc chờ nhau.
- Buông tay: thả tay chỉnh quai mũ, vẫy bạn, có khi thả cả hai tay lúc xe đang trôi.
- Dùng điện thoại: đọc tin nhắn nhóm lớp, đổi bài hát, xem bản đồ khi xe vẫn chạy.
Căn cứ để đối chiếu là Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2025. Theo Điều 59, người đủ 16 tuổi được điều khiển xe gắn máy, tức nhóm xe 50cc mà học sinh lớp 11, lớp 12 đang đi. Được đi không có nghĩa là đi kiểu nào cũng được.
Học sinh chở ba xe 50cc: luật nói gì và vì sao nguy hiểm
Khoản 1 Điều 33 viết người lái xe mô tô hai bánh, xe gắn máy “chỉ được chở một người”, trừ bốn trường hợp được chở tối đa hai người: chở người bệnh đi cấp cứu, áp giải người có hành vi vi phạm pháp luật, trẻ em dưới 12 tuổi, người già yếu hoặc người khuyết tật. Hai bạn cùng lớp đi nhờ không thuộc trường hợp nào trong số đó.
Ngoài chuyện luật, chở ba trên xe 50cc còn khó vì chính chiếc xe:
- Yên ngắn, người ngồi giữa không có chỗ bám, người ngồi cuối gần như ngồi trên đuôi xe.
- Máy nhỏ, chở nặng thì xe ì khi đèn chuyển xanh, dễ bị xe phía sau ép.
- Nhiều mẫu xe 50cc dùng phanh cơ tính cho xe nhẹ; thêm hai người thì quãng phanh dài ra, nhất là khi đường ướt.
- Trọng lượng dồn ra sau làm đầu xe nhẹ, qua ổ gà hay gờ giảm tốc dễ chao.
Khoản 2 cùng điều yêu cầu người lái và người được chở đội mũ bảo hiểm đúng quy chuẩn, cài quai đúng quy cách. Ba người một xe thường kéo theo một người không có mũ, tức là thêm một lỗi nữa. Chi tiết cho người ngồi sau có trong bài đi xe 50cc quãng ngắn có phải đội mũ bảo hiểm không.
Dàn hàng ngang xe 50cc trên đường đến trường
Điểm a khoản 3 Điều 33 cấm người lái xe mô tô, xe gắn máy “đi xe dàn hàng ngang”. Học sinh hay nghĩ đường vắng thì không sao, nhưng phố quanh trường ở Hà Nội hiếm khi vắng vào giờ đi học.
Tình huống tôi thấy nhiều: ba bạn chạy ngang nhau trên một phố nhỏ ở Đống Đa, xe ngoài cùng lấn gần ra giữa đường. Ô tô phía sau bấm còi xin vượt, bạn ngoài cùng giật mình đánh lái vào trong, chạm tay lái bạn ở giữa. Tốc độ thấp thì có khi chỉ đổ xe, trầy xước; gặp xe ngược chiều thì hậu quả khác hẳn.
Cách đi đúng: đi hàng một, giữ khoảng cách đủ để phanh, muốn nói chuyện thì đợi tới cổng trường. Xe 50cc nên giữ phía bên phải, vì theo Thông tư 38/2024/TT-BGTVT tốc độ tối đa của xe gắn máy là 40 km/h, chậm hơn dòng xe chung.
Buông tay, cầm điện thoại, đeo tai nghe
Điểm d khoản 3 Điều 33 cấm “buông cả hai tay”. Luật ghi cả hai tay, nhưng một tay rời tay lái để cầm điện thoại thì chạm sang khoản 6 Điều 9, nơi nghiêm cấm “dùng tay cầm và sử dụng điện thoại hoặc thiết bị điện tử khác khi điều khiển phương tiện tham gia giao thông đang di chuyển trên đường bộ”.
Điểm c cùng khoản cấm sử dụng ô và thiết bị âm thanh, trừ thiết bị trợ thính. Vậy đeo tai nghe nghe nhạc khi lái cũng bị cấm, còn ngày mưa thì mặc áo mưa chứ không giương ô.
Vì sao những lỗi này nguy hiểm hơn học sinh tưởng? Mắt rời đường hai giây để đọc tin nhắn, xe đã trôi một quãng mà người lái không thấy gì. Đúng lúc ấy một xe máy ra từ ngõ, hoặc phụ huynh dừng đón con ngay phía trước. Một tay trên tay lái không đủ để vừa phanh vừa giữ thăng bằng, nhất là với xe bánh nhỏ.
Giữ thói quen đúng: việc làm được ngay từ tuần này
Luật chỉ có tác dụng khi thành thói quen. Phụ huynh và con có thể thống nhất vài việc cụ thể:
- Một xe, tối đa một người ngồi sau. Bạn nào cần đi nhờ thì hẹn thêm một xe hoặc đi xe buýt.
- Cất điện thoại vào cặp trước khi nổ máy. Có tin nhắn gấp thì tấp vào chỗ được dừng rồi mới xem.
- Xem đường ở nhà. Tuyến mới thì nhớ trước hai, ba điểm rẽ chính.
- Đi hàng một, kể cả khi đi theo nhóm. Hẹn nhau ở cổng trường thay vì chờ nhau trên đường.
- Xuất phát sớm hơn mười phút. Vội là gốc của hầu hết các lỗi kể trên.
- Để sẵn áo mưa trong cốp xe.
Quanh cổng trường lúc tan học còn có xe đạp điện của học sinh và phụ huynh dừng đón; xem thêm bài đi xe 50cc qua khu trường học giờ tan trường.
Phụ huynh nên làm gì trước khi giao xe cho con
Khoản 7 Điều 9 cấm giao xe cơ giới cho người không đủ điều kiện theo quy định của pháp luật để điều khiển xe. Con chưa đủ 16 tuổi thì chưa được lái xe 50cc, dù quãng đến trường chỉ vài cây số; bài trẻ dưới 16 tuổi có được lái xe 50cc không nói rõ trách nhiệm của người giao xe.
Con đã đủ tuổi thì nên đi cùng con một, hai buổi trên đúng tuyến đến trường, chỉ cho con những đoạn hay có xe ra từ ngõ. Nhà nào còn phân vân có nên mua xe có thể cho con chạy thử trước, theo cách trong bài định mua xe 50cc cho con 16, 17 tuổi.
Mức xử phạt các hành vi trên nằm trong Nghị định 168/2024/NĐ-CP. Bài không nêu con số vì mức phạt và quy định có thể thay đổi; toàn văn luật xem tại cổng văn bản Chính phủ.
Đọc tiếp về xe nhỏ cho người mới lái ở chuyên mục xe 50cc; kinh nghiệm chung về đi xe máy ở Hà Nội nằm ở trang xe máy.