Phanh giữa cua xe máy là phản xạ nhiều người mới mắc phải: khúc cua hiện ra sớm hơn dự tính, như cái cua gấp sau dốc cầu vượt hay đoạn đê ven sông Hồng bỗng ngoặt sang một bên, và tay bạn siết phanh thật mạnh đúng lúc xe đang nghiêng. Chính cú siết ấy làm bánh xe dễ mất bám, còn khúc cua tự nó chưa phải vấn đề. Bài này giải thích vì sao, cách giảm tốc xong từ trước khi nghiêng, và việc nên làm khi lỡ phải chậm lại giữa chừng.
Vì sao phanh giữa cua xe máy dễ làm trượt bánh
Mỗi bánh xe chỉ bám đường bằng một mảnh tiếp xúc rất nhỏ, và độ bám ấy là một “quỹ” có hạn. Quỹ này phải chia cho mọi việc: giữ xe đi theo đường cong, tăng tốc và giảm tốc. Khi xe chạy thẳng, gần như toàn bộ độ bám dành cho phanh, nên bạn có thể bóp khá mạnh mà bánh vẫn lăn. Khi xe đã nghiêng, đường cong lấy đi một phần lớn quỹ ấy, phần còn lại dành cho phanh mỏng hơn nhiều.
Bóp phanh gấp lúc này là bắt bánh xe làm hai việc nặng cùng một lúc. Vượt quá quỹ độ bám, bánh sẽ trượt. Bánh trước trượt thì tay lái mất lực dẫn hướng chỉ trong chớp mắt, xe đổ nhanh đến mức bạn không kịp sửa. Bánh sau trượt thì đuôi xe văng ra ngoài, và người mới thường hoảng rồi siết thêm, làm tình hình tệ hơn.
Phanh trước khi vào cua: giảm tốc xong lúc xe còn thẳng
Nguyên tắc gọn nhất: phanh xong rồi mới nghiêng. Việc giảm tốc nên hoàn tất ở đoạn thẳng phía trước cua, khi xe còn dựng đứng và toàn bộ độ bám dồn cho phanh. Đến đầu cua, bạn nhả dần phanh và để xe nghiêng nhẹ theo tốc độ đã chọn sẵn.
Muốn làm được, bạn cần ba thói quen:
- Nhìn xa để thấy cua sớm. Biển cảnh báo, hàng cây uốn theo đường, hay chiếc xe phía trước bắt đầu nghiêng đều là tín hiệu.
- Phanh sớm và nhẹ, thay vì muộn và gắt. Bóp từ nhẹ, tăng dần, rồi nhả dần khi sắp nghiêng.
- Vào cua chậm hơn mức bạn tưởng là cần. Vào chậm thì còn đường lùi, bạn thoát cua bằng cách mở ga từ từ. Vào nhanh thì chỉ còn mỗi lựa chọn là phanh.
Ở những đoạn như xuống dốc cầu vượt rồi bẻ vào đường gom, cua thường hiện ra muộn hơn bạn nhìn từ xa. Hãy nhả ga và phanh ngay khi còn trên đoạn dốc thẳng. Tốc độ phù hợp phụ thuộc vào xe, mặt đường và tầm nhìn nên bài này không đưa con số; hãy theo biển báo tốc độ ở từng đoạn.
Xe trượt bánh khi phanh trong cua: những phản xạ cần tránh
Mấy phản xạ dưới đây là nguyên nhân hay gặp nhất của những cú mất bám:
- Siết phanh trước hết cỡ. Khi phanh, trọng lượng dồn lên bánh trước, nên đó cũng là bánh dễ mất bám nhất lúc xe đang nghiêng.
- Siết phanh sau quá mạnh. Tùy dòng xe, phanh sau là bàn đạp chân hay tay phanh bên trái. Loại nào thì bánh sau bị khóa cứng cũng sẽ trượt ngang và đuôi xe vẫy.
- Vừa phanh vừa nghiêng sâu thêm. Sợ lao ra ngoài đường cong, nhiều người vừa bẻ thêm tay lái vừa siết phanh, đòi thêm độ bám đúng lúc quỹ độ bám đã cạn.
- Dán mắt vào chướng ngại. Xe có xu hướng đi theo hướng mắt nhìn. Hãy nhìn vào khoảng trống mà bạn định đi qua, không phải chiếc xe tải đậu bên lề.
Cách chia lực giữa phanh trước và phanh sau khi chạy thẳng đã có bài riêng. Trong cua, mọi lực phanh đều phải nhỏ hơn và đến chậm hơn bình thường.
Buộc phải phanh khi đang nghiêng xe: làm theo thứ tự này
Đôi khi bạn vẫn lỡ: một chiếc xe ba gác thò ra, một vũng nước đọng giữa đường cong. Lúc ấy hãy nhớ bốn bước, đúng thứ tự:
- Nhả ga từ từ. Không buông đột ngột, vì ga thả hẫng cũng làm xe chúi và lắc. Chỉ riêng việc nhả ga đã khiến xe chậm lại một chút. Quen với cách vào ga và trả ga cho mượt sẽ giúp bước này không bị giật.
- Đỡ xe thẳng lên. Dùng thân người và tay lái, nhẹ nhàng giảm độ nghiêng, mắt nhìn ra khoảng đường định đi. Xe đứng dậy sẽ đi rộng ra phía ngoài đường cong, nên hãy liếc làn ngược chiều trước, nhất là ở đoạn không có dải phân cách.
- Phanh nhẹ và đều. Khi xe đã bớt nghiêng, bóp phanh từ nhẹ rồi tăng dần, phối hợp cả hai phanh với lực vừa phải. Cảm giác đúng là bạn đang ép xe chậm lại, không phải đập vào phanh.
- Quyết định bước tiếp. Khi tốc độ đã thấp, bạn nghiêng lại theo cua và thoát bằng ga mở dần, hoặc dừng hẳn nếu phía trước còn nguy hiểm.
Cả bốn bước diễn ra trong vài giây nên chỉ làm được khi đã quen tay. Hãy giữ vai và cánh tay thả lỏng: tay cứng thì tay lái cũng cứng, và bạn mất cảm giác về độ bám.
Cua bất ngờ ở Hà Nội: nên cảnh giác ở đâu
Những khúc cua dễ làm bạn giật mình thường nằm ngay giữa phố quen:
- Đường đê ven sông Hồng: cua kéo dài, cây và nhà che mất tầm nhìn, đôi lúc có xe ba gác hay xe tải chạy giữa đường.
- Vòng xuyến và nút giao hình chữ Y: xe chen vào từ nhiều hướng, người chạy trước bạn có thể phanh đột ngột giữa chừng.
- Ngõ nhỏ khu phố cổ: cua cụt, tầm nhìn bị chắn, người đi bộ bước ra bất chợt. Hãy đi chậm từ đầu ngõ thay vì phanh khi đã vào trong.
- Mặt đường sau mưa phùn: vạch sơn, nắp cống, lá rụng đầu thu và vệt cát đều trơn hơn nhựa đường khô, mà nhìn từ xa rất khó phân biệt. Nếu hôm đó có mưa, hãy đọc dự báo thời tiết và tính lại kế hoạch chuyến đi, đồng thời giảm tốc sớm hơn thường lệ.
Tập phanh trước cua ở chỗ vắng
Kỹ năng này đến từ thói quen, không đến từ việc đọc. Hãy dành một buổi sáng sớm cuối tuần ở bãi đỗ rộng hoặc đoạn đường ít xe, chạy chậm vào một vòng cua rộng, phanh xong từ trước, nhả phanh dần rồi thoát cua bằng ga đều. Mục tiêu không phải thử xem bánh trượt ở mức nào, mà là làm quen nhịp: phanh ở đoạn thẳng, nghiêng ở đoạn nhẹ, mở ga ở lối thoát.
Với chiếc xe lạ, lực phanh và độ nhạy ga mỗi xe một khác. Nếu bạn thuê xe tại Nguyễn Tú, hãy hỏi trực tiếp về tình trạng phanh và lốp của chiếc xe bạn nhận; thấy phanh yếu hoặc lốp mòn bất thường thì báo cửa hàng trước khi lăn bánh, đừng tự xử lý.
Lần tới gặp cua bất ngờ, hãy nhớ thứ tự: nhả ga, đỡ xe, phanh nhẹ. Muốn luyện thêm các thao tác nền, mời bạn đọc tiếp loạt bài trong chuyên đề kỹ năng lái cơ bản và toàn bộ hướng dẫn lái xe ở mục kỹ năng.