Lần đầu ngồi lên chiếc xe số thuê, nhiều người mới cầm lái chưa quen công tắc tay lái xe số: ngón cái tay trái phải lo xi nhan, còi, đèn pha cos, trong khi chân trái vẫn đang tìm cần số. Bài này không nói về luật đèn còi, mà đi thẳng vào thao tác: công tắc nằm ở đâu trên các mẫu xe số phổ thông, ngón tay nào bấm nút nào, và làm sao vừa đổi số vừa ra tín hiệu khi chuyển làn trên những con phố đông của Hà Nội.
Công tắc tay lái xe số nằm ở đâu: đọc cụm bên trái trước
Trên phần lớn xe số phổ thông như Honda Wave, Honda Future hay Yamaha Sirius, gần như mọi nút tín hiệu dồn về cụm công tắc bên tay trái. Lý do đơn giản: tay phải đã bận giữ ga và bóp phanh trước, còn tay trái của xe số không có tay côn nên rảnh để ra tín hiệu.
Cách sắp xếp hay gặp nhất, từ trên xuống dưới, là:
- Công tắc đèn pha cos ở trên cùng: gạt lên hoặc gạt xuống để đổi giữa chiếu xa và chiếu gần.
- Công tắc xi nhan ở giữa: gạt sang trái hoặc sang phải, rồi ấn thẳng vào để tắt.
- Nút còi ở dưới cùng, gần ngón cái nhất khi bạn đang nắm tay lái.
Tuy vậy, thứ tự này không phải luật cứng: mỗi đời xe, mỗi hãng có thể đổi chỗ còi và xi nhan, có mẫu thêm nút nháy pha riêng. Khi nhận xe, hãy cúi xuống đọc ký hiệu in trên từng nút: biểu tượng chiếc kèn là còi, hai mũi tên ngược chiều là xi nhan, biểu tượng đèn có tia sáng là pha cos.
Cụm bên phải thường có gì
Bên tay phải, nhiều xe số đời mới chỉ còn nút đề máy vì đèn tự sáng khi nổ máy; một số đời cũ có thêm công tắc bật tắt đèn. Thao tác nổ máy cụ thể được nói trong bài nổ máy xe số thuê lần đầu.
Xi nhan xe số ở đâu và vì sao hay quên tắt
Câu hỏi xi nhan xe số ở đâu thực ra đơn giản, cái khó là thói quen tắt. Trên phần lớn xe số phổ thông, xi nhan không tự tắt sau khi rẽ như trên ô tô. Bạn gạt sang trái để báo rẽ trái, gạt sang phải để báo rẽ phải, rồi phải chủ động ấn thẳng nút vào giữa để tắt.
Người mới hay mắc hai lỗi:
- Quên tắt sau khi rẽ. Xe đi thẳng mấy trăm mét mà đèn vẫn nháy bên trái, người đi sau tưởng bạn sắp rẽ nên phanh hoặc vượt sai bên. Tập cho mình một nhịp: rẽ xong, xe thẳng lại, ngón cái ấn nút một lần.
- Gạt quá mạnh rồi trượt sang còi. Khi nút xi nhan và nút còi nằm sát nhau, ngón cái gạt mạnh dễ trượt xuống còi. Gạt bằng phần đầu ngón, lực vừa đủ để nghe tiếng tách.
Nút còi đèn xe số: khi nào bấm, bấm thế nào
Nút còi trên xe số phổ thông là nút ấn, nhấn là kêu, nhả là tắt. Trong phố Hà Nội, còi nên dùng như lời nhắc ngắn chứ không phải để dọn đường. Một tiếng ngắn khi sắp qua ngõ hẹp có người bước ra, khi xe phía trước lùi ra khỏi chỗ đỗ, hay khi vào khúc cua khuất tầm nhìn ở các ngõ quanh Hoàn Kiếm là đủ.
Đèn pha cos thì khác. Chiếu gần (cos) là vị trí dùng hầu hết thời gian trong nội đô. Chiếu xa (pha) chỉ hợp với đoạn tối, vắng xe ngược chiều, ví dụ đường đê ngoài Long Biên hay một số đoạn ven sông lúc khuya. Khi có xe ngược chiều hoặc bạn đang bám sau xe khác, chuyển về cos để không làm chói mắt người khác. Nếu đèn chiếu gần mà vẫn thấy người đối diện nheo mắt, có thể góc đèn đang lệch, xem thêm bài chỉnh góc chiếu đèn pha xe máy. Quy định cụ thể về dùng đèn và còi được tổng hợp ở bài đèn tín hiệu và còi xe máy theo quy định.
Vừa đổi số vừa ra tín hiệu: chia việc cho tay và chân
Điểm hay của xe số là việc đổi số và việc ra tín hiệu nằm ở hai bộ phận khác nhau: chân trái đạp cần số, ngón cái tay trái bấm công tắc. Hai việc này có thể làm gần như cùng lúc, nhưng người mới nên tách chúng thành từng bước cho đến khi quen tay.
Chuyển làn trên đường đông
Lấy ví dụ bạn đang đi số 3 trên Nguyễn Văn Cừ hướng về cầu Chương Dương và cần nhích sang làn bên trái:
- Nhìn gương trái và ngoái nhanh qua vai để biết khoảng trống phía sau.
- Gạt xi nhan trái sớm, trước khi đổi hướng vài giây, để người phía sau kịp đọc.
- Giữ nguyên số nếu tốc độ không đổi. Chuyển làn không nhất thiết phải đổi số.
- Nghiêng xe nhẹ sang làn mới, tay phải giữ ga đều.
- Ấn tắt xi nhan ngay khi xe đã nằm gọn trong làn.
Rẽ ở ngã tư cần về số
Khi sắp rẽ phải vào một phố nhỏ ở Cầu Giấy hay Đống Đa, thứ tự an toàn hơn là: xi nhan trước, giảm ga, rồi mới về số. Tín hiệu là thông tin cho người khác nên cần có trước; về số là việc của riêng bạn.
Trình tự gợi ý:
- Gạt xi nhan phải, nhìn gương.
- Nhả ga, bóp nhẹ phanh để giảm tốc.
- Chân trái về một hoặc hai số cho hợp tốc độ cua. Nhả ga trước khi đạp cần số để số vào êm.
- Rẽ, tăng ga nhẹ khi xe thẳng lại, rồi ấn tắt xi nhan.
Nếu bạn còn lúng túng với cần số hai đầu, bài cần số hai đầu trên xe số giúp chân trái thao tác gọn hơn, nhường đầu óc cho việc quan sát và ra tín hiệu.
Tập công tắc trước khi ra phố
Thay vì vừa chạy vừa mò nút, hãy dành vài phút làm quen khi xe còn dựng chân chống ở chỗ nhận xe. Bật khóa, nhưng chưa cần nổ máy, rồi thử lần lượt:
- Gạt xi nhan trái, phải, ấn tắt. Nhìn đèn trước, đèn sau và đèn báo trên đồng hồ.
- Bấm còi một tiếng ngắn để biết lực bấm và vị trí.
- Đổi pha cos, quan sát đèn trước sáng xa gần ra sao.
- Đặt tay đúng tư thế lái rồi nhắm mắt tìm từng nút bằng ngón cái. Làm vài lần đến khi không cần nhìn xuống.
Nếu có nút không phản hồi, xi nhan nháy quá nhanh hay còi kêu yếu, báo ngay cho nhân viên trước khi đi. Khách nước ngoài cứ nhờ nhân viên chỉ tận tay từng nút khi nhận xe ở Long Biên.
Tóm lại
Cụm công tắc bên trái là nơi bạn giao tiếp với người đi đường, nên hiểu nó trước khi ra phố quan trọng không kém biết đổi số. Đọc ký hiệu trên từng nút vì mỗi đời xe bố trí một kiểu, tập tắt xi nhan thành phản xạ, dùng còi ngắn và để đèn ở cos trong nội đô. Muốn tìm hiểu thêm về dòng xe này, xem chuyên mục xe số hoặc trang tổng hợp xe máy.