Ban ngày, bạn thấy cả chiếc xe phía trước: thân xe, bánh xe, người lái quay đầu. Ban đêm, nhất là trên những đoạn đường ven đô thiếu đèn, thứ duy nhất còn lại thường chỉ là đèn hậu xe phía trước ban đêm, một chấm đỏ giữa khoảng tối. Người đi làm về muộn qua Gia Lâm, Đông Anh hay khách đi chơi tối ra ven sông Hồng đều phải tập đọc chấm đỏ đó: nó gần hay xa, đang đi đều hay sắp dừng. Bài này đi từng bước: phân biệt đèn hậu với đèn phanh, ước lượng khoảng cách khi mắt kém tin cậy, xử lý xe đèn mờ và tự kiểm tra đèn xe mình.
Đèn hậu xe phía trước ban đêm: hai mức sáng cần phân biệt
Phần lớn xe máy và ô tô có hai mức đỏ ở phía sau. Đèn hậu sáng mờ, đều, bật cùng đèn chiếu sáng, cho người phía sau biết có xe ở đó. Đèn phanh sáng hơn hẳn, chỉ bật khi người lái bóp phanh hoặc đạp phanh. Ở nhiều xe, hai đèn nằm chung một cụm nên bạn không thấy thêm bóng mới, mà thấy chấm đỏ cũ bỗng rực lên.
Thói quen cần tập là để mắt ghi nhận “mức sáng nền” của xe phía trước ngay khi bắt đầu đi sau nó. Khi đã biết đèn hậu của chiếc xe đó trông thế nào lúc đi đều, bất cứ lúc nào nó sáng chói lên là bạn biết ngay xe đang giảm tốc, không cần đợi thấy nó chậm lại.
Với ô tô, hãy để ý thêm đèn phanh thứ ba gắn cao ở kính sau. Nó thường dễ thấy hơn hai đèn hai bên khi có xe máy khác chen giữa bạn và ô tô.
Nhận ra xe phía trước đang phanh trước khi nó chậm hẳn
Đèn phanh là tín hiệu sớm nhất, nhưng không phải tín hiệu duy nhất. Ban đêm, hãy đọc thêm:
- Chấm đỏ to dần nhanh. Đèn hậu lớn lên trong tầm mắt nghĩa là khoảng cách đang thu lại, dù đèn phanh không sáng. Có người chỉ nhả ga mà không bóp phanh.
- Hai đèn hậu ô tô tách xa nhau ra. Khi bạn tiến gần, khoảng hở giữa hai đèn hai bên rộng ra trong mắt bạn.
- Một loạt đèn phanh sáng lên phía xa. Trên trục dài như Nguyễn Văn Cừ hướng ra cầu Chương Dương hay Giải Phóng về đêm, khi thấy cả dãy đèn đỏ phía trước rực lên cùng lúc, hãy nhả ga ngay dù xe sát bạn chưa phanh.
- Xi nhan nháy kèm đèn phanh. Xe sắp rẽ hoặc tấp vào lề, thường đi chậm và có thể dừng đột ngột.
Đọc tín hiệu từ những người xung quanh vào ban ngày được nói kỹ trong bài đọc ý định người đi xe xung quanh; ban đêm bạn chỉ còn ánh đèn để đọc nên càng phải tập trung.
Ước lượng khoảng cách ban đêm bằng thời gian, không bằng mắt
Mắt người đoán khoảng cách rất kém trong bóng tối. Một chấm đỏ có thể là đèn to ở xa hoặc đèn nhỏ ở gần, và đèn xe máy nhỏ hơn đèn ô tô nhiều. Vì vậy, đừng cố đoán bằng mét.
Cách đáng tin hơn là đếm nhịp. Chọn một mốc cố định bên đường, như cột điện, biển báo hay gốc cây được đèn chiếu tới. Khi đèn hậu xe phía trước đi qua mốc đó, bắt đầu đếm chậm. Nếu bạn tới mốc trước khi đếm xong số nhịp quen dùng ban ngày, nghĩa là bạn đang bám quá sát. Cách tính này giải thích kỹ trong bài giữ khoảng cách với xe phía trước bằng thời gian.
Ban đêm, hãy cộng thêm nhịp so với ban ngày. Mắt cần thêm thời gian để nhận ra vật cản, mặt đường tối khó thấy ổ gà, và nếu bị chói đèn ngược chiều thì bạn gần như mù trong chốc lát. Khoảng đệm rộng hơn bù cho những giây phản ứng chậm đó.
Khi đèn hậu xe phía trước mờ, hỏng hoặc không có
Không phải xe nào cũng có đèn hậu tốt. Trên các đường ven đô như đê Hồng Hà, đường qua Đông Anh hay quanh các chợ đầu mối về đêm, bạn sẽ gặp xe máy cũ đèn hậu đục, xe ba gác không đèn, xe tải đèn bám bụi.
- Đèn hậu mờ: bạn sẽ thấy xe muộn hơn và đánh giá nó ở xa hơn thực tế. Gặp chấm đỏ yếu, hãy giả định nó gần hơn mắt bạn nghĩ.
- Đèn phanh hỏng: xe vẫn có đèn hậu nhưng không rực lên khi phanh. Bạn chỉ biết qua việc chấm đỏ to dần. Đã thấy một xe như vậy thì nới rộng khoảng cách hẳn, hoặc vượt khi đủ an toàn.
- Không có đèn: chỉ thấy khi đèn pha của bạn quét tới. Hãy nhìn bóng người, mảnh phản quang trên bánh xe hoặc biển số.
Tình huống xe đỗ không đèn ven đường có bài riêng: phát hiện sớm xe đỗ không bật đèn lúc tối.
Luôn giữ khoảng đủ để phanh trong vùng đèn của mình
Nguyên tắc chung cho mọi tình huống trên: khoảng cách tới xe phía trước phải đủ để bạn phanh dừng hẳn nếu nó dừng đột ngột. Ban đêm, khoảng đó còn phải nằm trong vùng đèn chiếu của xe bạn, vì cái gì ngoài vùng sáng thì bạn không kịp thấy.
Đừng bám theo đèn hậu xe phía trước như “dẫn đường” trên đoạn tối. Nhiều người có thói quen này để đỡ phải nhìn đường, nhưng xe trước tránh ổ gà hay vật cản thì bạn sẽ gặp nó ngay sau mà không kịp né. Khi bị chói đèn pha xe ngược chiều, hãy giảm tốc và nới khoảng thêm, như trong bài bị chói đèn pha xe ngược chiều khi đi xe máy ban đêm.
Kiểm tra đèn xe mình trước khi đi đêm
Bạn đọc đèn hậu của người khác thì người phía sau cũng đang đọc đèn của bạn. Trước khi lên đường buổi tối, dành chút thời gian:
- Bật khóa, xem đèn hậu có sáng đều, không nứt, không mờ.
- Bóp từng tay phanh và nhờ người đứng sau xem đèn phanh có rực lên cả khi bóp phanh trước lẫn phanh sau. Đi một mình thì đỗ lùi sát tường hoặc cửa kính để nhìn ánh đỏ phản lại.
- Lau sạch bụi bám trên chụp đèn sau.
- Xem đèn chiếu sáng và xi nhan có hoạt động.
Với xe thuê, nên làm việc này ngay lúc nhận xe theo hướng dẫn trong bài kiểm tra đèn phanh xe máy thuê trước khi nhận xe. Nếu thấy đèn yếu hay không sáng, báo tiệm để đổi hoặc sửa trước khi đi.
Tóm lại, ban đêm hãy biết mức sáng nền của đèn hậu xe trước, nhả ga ngay khi nó rực lên, đếm nhịp thay vì đoán mét, nghi ngờ mọi chấm đỏ mờ và giữ khoảng đủ để phanh. Các bài nền khác có ở mục kỹ năng lái cơ bản và chuyên mục kỹ năng.