Tan ca tối ở khu công nghiệp rồi chạy xe về Gia Lâm, Đông Anh hay Sóc Sơn, gần như ai cũng từng bị chói đèn pha xe ngược chiều trên một đoạn đường không có đèn đường. Một chiếc xe tải bật pha, một ô tô gầm cao với đèn trắng gắt, và trong vài giây mặt đường trước bánh xe bạn biến thành một mảng sáng trắng. Bài này không chỉ nói nhìn đâu khi bị lóa, mà đi theo cả chu trình trên những cung đường ven đô: chuẩn bị trước khi đèn tới, xử lý trong lúc lóa, thích nghi sau khi xe kia qua, và chăm sóc đôi mắt đã mỏi sau một ca làm.
Bị chói đèn pha xe ngược chiều: chuẩn bị trước khi đèn tới
Cái lóa gần như bao giờ cũng báo trước. Trên đường tối ngoại thành, bạn thấy quầng sáng của xe ngược chiều từ rất xa, nhất là ở đoạn thẳng hoặc trước một khúc cua. Khoảng thời gian đó là lúc làm việc quan trọng nhất.
- Ghi nhớ mặt đường phía trước. Ngay khi thấy quầng sáng, nhìn kỹ đoạn đường giữa bạn và chiếc xe kia: có ổ gà không, có xe đạp hay người đi bộ sát lề không, có xe đỗ không bật đèn không. Khi đèn tới gần, bạn sẽ không còn thấy chúng nữa, nên phải biết trước chúng ở đâu.
- Chọn vị trí trong làn. Đứng ở khoảng giữa hơi lệch phải của làn mình, không bám sát vạch giữa, cũng không sát mép đất.
- Nhả bớt ga từ lúc này. Giảm dần ngay từ khi thấy đèn, đừng đợi lóa rồi mới phanh.
- Chuyển đèn mình về cốt. Đây vừa là phép lịch sự, vừa là cách nhắc người kia làm điều tương tự.
Nhìn về mép phải đường và vạch kẻ, không nhìn vào đèn
Phản xạ tự nhiên là nhìn thẳng vào nguồn sáng, và đó chính là điều làm mắt mất khả năng nhìn tối lâu nhất. Hãy hạ ánh mắt xuống phía trước bên phải, bám theo vạch sơn mép đường. Khóe mắt vẫn đủ để biết xe kia đang ở đâu.
Khác với đường nội đô, nhiều đường ven đô Hà Nội không có vạch kẻ mép. Khi đó, bám theo những thứ cố định còn lại: mép bê tông của mặt đường làng, chân hàng cây ven đê, hàng cọc tiêu, bờ cỏ sẫm màu sát lề. Trên đê sông Hồng phía Long Biên hay Gia Lâm, mép đường là ranh giới giữa nhựa và cỏ dốc xuống, hãy để ý nó từ trước khi đèn tới. Cách giữ làn chi tiết khi tầm nhìn chỉ còn một nửa đã có trong bài đèn pha xe ngược chiều chói mắt trên đường tối; phần dưới đây tập trung vào những tình huống riêng của đường ven đô.
Giảm tốc từ từ theo từng kiểu xe ngược chiều
Mỗi loại xe đối diện gây lóa theo một kiểu khác nhau, và cách giảm tốc cũng nên khác đôi chút.
Xe tải, xe container trên quốc lộ
Đèn đặt cao, chùm sáng rộng, và thân xe dài nên thời gian bị lóa kéo dài hơn. Thêm vào đó là luồng gió hút khi xe lớn đi qua. Nhả ga sớm, bóp phanh nhẹ và đều, cầm lái chắc hai tay. Trên những trục như quốc lộ 5 qua Gia Lâm hay đường dẫn vào các khu công nghiệp phía Đông Anh, xe tải thường chạy thành đoàn, nên một chiếc qua rồi chưa chắc đã hết lóa.
Ô tô gầm cao với đèn trắng gắt
Ánh sáng trắng xanh của nhiều đèn đời mới gây chói mạnh hơn đèn vàng cũ, dù thời gian lóa ngắn. Cách xử lý giống nhau: mắt về mép phải, ga nhả, không phanh gấp.
Xe máy gắn đèn trợ sáng
Kiểu này khó lường vì đèn nhỏ nhưng rất gắt, và xe máy có thể lấn sang giữa đường. Giữ phần đường của mình, đừng nhích ra giữa để “nhìn cho rõ”.
Với cả ba kiểu, nguyên tắc chung là giảm dần, không phanh dồn. Người đi sau bạn trên đường tối cũng không thấy rõ, một cú phanh gấp có thể biến cái lóa của bạn thành một vụ va chạm từ phía sau.
Không nháy pha đáp trả
Bị chói, nhiều người phản xạ bằng cách bật pha lên chiếu lại. Kết quả là cả hai cùng lóa, và đó là lúc hai xe đang ở gần nhau nhất. Nháy pha một lần thật ngắn từ xa để nhắc người kia chuyển cốt có thể chấp nhận, còn bật pha giữ nguyên để trả đũa thì không bao giờ.
Cũng nên tự hỏi chiều ngược lại: đèn xe mình có đang chiếu quá cao không. Nếu người đi ngược chiều liên tục nháy đèn vào bạn dù bạn đã để cốt, có thể chóa đèn bị lệch. Bài chỉnh góc chiếu đèn pha xe máy giải thích vì sao và cách kiểm tra.
Kính mũ sạch và đôi mắt sau một ca làm
Mức độ lóa không chỉ phụ thuộc đèn xe kia mà còn ở những gì nằm giữa đèn và mắt bạn.
- Kính mũ bảo hiểm phải sạch và ít xước. Vết xước, bụi đường và xác côn trùng làm ánh đèn tỏa thành quầng lớn. Lau kính trước khi rời chỗ làm, mang theo khăn mềm trong cốp.
- Không đeo kính râm hay kính màu ban đêm. Chúng giảm chói nhưng cũng làm mọi thứ khác tối hẳn đi.
- Người đeo kính cận nên giữ tròng kính sạch, và nếu hay đi đêm có thể hỏi chỗ làm kính về loại tròng hợp với việc lái ban đêm.
- Mắt mỏi sau ca làm lóa lâu hơn. Nếu đã nhìn màn hình hay ánh đèn xưởng cả ca, hãy ngồi nghỉ vài phút, rửa mặt rồi mới lên xe.
Mưa phùn và hơi sương làm kính mũ mờ thêm và khiến đèn ngược chiều càng nhòe; bài mưa phùn làm mờ kính mũ bảo hiểm có cách xử lý riêng cho tình huống này.
Sau khi xe kia đi qua: chờ mắt quen lại bóng tối
Khi chiếc xe đối diện vừa vụt qua, mắt bạn vẫn còn in một vệt sáng và cần vài giây để nhìn lại được bóng tối. Đây là khoảnh khắc người ta hay tăng ga trở lại quá sớm. Hãy giữ tốc độ thấp thêm một đoạn ngắn, nhìn lại đúng những điểm bạn đã ghi nhớ từ trước, rồi mới tăng dần.
Nếu đoạn đường có nhiều xe ngược chiều liên tiếp và mắt bắt đầu cay, mỏi, đừng cố. Tạt vào một chỗ đỗ an toàn, có ánh sáng, nghỉ một lúc rồi đi tiếp.
Thói quen nhỏ cho người hay về muộn
Người đi làm ca tối và người ở ngoại thành chạy cùng một cung đường mỗi đêm. Lợi thế của bạn là có thể biết trước đoạn nào hay gặp xe tải, khúc cua nào tối, chỗ nào hay có người đỗ xe bên lề. Hãy ghi nhớ chúng khi đi ban ngày.
Những kỹ năng nền như nhả ga, phanh đều và giữ làn nằm trong chuyên mục kỹ năng lái cơ bản. Thêm các bài về lái xe an toàn ở Hà Nội trong mục kỹ năng lái xe máy.