Quáng gà đi xe máy ban đêm là mối lo của những người nhận thấy khi trời nhá nhem hoặc ở chỗ thiếu sáng thì nhìn kém hơn hẳn: biển báo mờ, người đi bộ chỉ hiện ra khi đã gần, đèn xe ngược chiều làm lóa lâu hơn bình thường. Ở Hà Nội, đoạn đê ven sông Hồng, đường vành đai hay ngõ nhỏ buổi tối thường thiếu sáng, nên chuyện này càng đáng nghĩ. Bài nói quáng gà theo cách các tài liệu y tế mô tả, vì sao không nên tự đoán nguyên nhân, nên làm gì trong lúc chờ khám, khi nào cần đi khám mắt và điều luật về sức khỏe của người lái. Đây không phải bài y tế: bài không chẩn đoán, không nêu thuốc hay thực phẩm bổ sung và không thay lời bác sĩ mắt.
Bài không biết tình trạng mắt của bạn và không nêu mốc thời gian hay tiêu chuẩn thị lực. Những điều thuộc về tiệm đều là điều xác nhận trực tiếp.
Quáng gà đi xe máy ban đêm: nhìn kém khi thiếu sáng là dấu hiệu cần để ý
Quáng gà là cách gọi thông thường của tình trạng nhìn kém vào ban đêm hoặc trong chỗ thiếu sáng. Từ điển y học MedlinePlus của Hoa Kỳ mô tả tình trạng này là nhìn kém vào ban đêm hoặc trong ánh sáng yếu và nhắc nó có thể gây khó khăn khi lái xe ban đêm. Nguồn: MedlinePlus, Vision - night blindness.
Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ cho biết đây không phải một bệnh riêng mà là triệu chứng của một vấn đề thị giác khác. Nguồn: American Academy of Ophthalmology, Shedding Light on Night Blindness. Vì vậy bài dùng chữ quáng gà như cách gọi cho triệu chứng, không phải một kết luận về bệnh.
Vì sao không nên tự đoán: nhiều nguyên nhân khác nhau
Các tài liệu trên nêu nhiều nguyên nhân có thể gây nhìn kém khi thiếu sáng, từ những nguyên nhân có thể điều trị như cận thị, đục thủy tinh thể hay tác dụng của một số thuốc, tới nguyên nhân hiếm hơn như thiếu vitamin A hoặc bệnh võng mạc. Có nguyên nhân chỉ cần chỉnh kính, có nguyên nhân cần theo dõi lâu dài.
Chính vì vậy bài không khuyên bạn tự mua thuốc hay thực phẩm bổ sung. Chỉ bác sĩ mắt sau khi khám mới biết nguyên nhân là gì và nên làm gì. Nếu bạn đang đeo kính, hãy nhớ kính có thể đã không còn hợp độ.
Những dấu hiệu bạn có thể nhận ra khi chạy buổi tối
Một số cách nhận ra: bạn nhìn kém hơn hẳn những người đi cùng khi trời tối, mất nhiều thời gian để mắt quen khi đi từ chỗ sáng vào chỗ tối, bị lóa lâu sau khi gặp đèn xe ngược chiều, khó thấy ổ gà, vạch kẻ hay người đi bộ trong bóng tối, hoặc ngại đi ra ngoài buổi tối. Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ nêu một số câu hỏi tương tự để bạn tự soát.
Đây chỉ là gợi ý để bạn biết nên đi khám, không phải cách chẩn đoán. Bài đèn pha xe ngược chiều chói mắt trên đường tối: nhìn đâu và giữ làn thế nào nói về cách đi khi bị chói mắt, dành cho người nhìn bình thường.
Luật nêu gì về sức khỏe của người lái
Điều 59 khoản 2 của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ (theo bản hợp nhất) nói người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ phải có “điều kiện sức khỏe phù hợp với từng loại phương tiện được phép điều khiển”, và giao Bộ trưởng Bộ Y tế quy định tiêu chuẩn sức khỏe. Nguồn: bản hợp nhất Luật 36/2024. Nội dung có thể thay đổi, hãy kiểm tra bản hiện hành.
Bài không nêu tiêu chuẩn thị lực cụ thể và không kết luận người nhìn kém khi thiếu sáng có đáp ứng điều kiện ấy hay không. Điều bài nói chỉ là: nếu bạn nhìn kém đến mức khó lái ban đêm, đó là lý do để đi khám, chứ không phải để cố chạy cho xong.
Trong lúc chờ khám: chạy ban ngày, tránh đường thiếu sáng
MedlinePlus khuyên tránh lái xe ban đêm trừ khi được bác sĩ mắt đồng ý. Với người đi xe máy ở Hà Nội, nghĩa là hãy lên lịch đi lại vào ban ngày, tránh những đoạn đường tối như đê, đường vắng và ngõ ít đèn, và đừng nhận chạy xa buổi tối khi chưa khám.
Nếu buộc phải di chuyển buổi tối, hãy nhờ người chở, gọi xe công nghệ hoặc taxi. Nếu bạn thuê xe, hãy chọn lịch trả xe sớm trong ngày thay vì chạy lúc trời tối. Bài chọn tốc độ theo đoạn đường nhìn thấy: dừng được trong tầm mắt khi đi xe máy cho thấy vì sao tầm nhìn quyết định tốc độ an toàn.
Khi nào nên đi khám mắt: ba mức để tham khảo
Có thể hình dung ba mức, từ nhẹ đến nặng:
- Thỉnh thoảng thấy mờ khi trời nhá nhem: nên kiểm tra mắt và kính, vì có thể chỉ cần chỉnh độ kính; chưa tự lái xa buổi tối khi chưa rõ.
- Nhìn kém ban đêm kéo dài hoặc ảnh hưởng sinh hoạt: nên đi khám chuyên khoa mắt để xác định nguyên nhân; MedlinePlus nêu nên liên hệ bác sĩ mắt nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống.
- Giảm thị lực đột ngột hoặc kèm đau mắt, nhìn đôi, mất một phần thị trường: hãy tìm cơ sở y tế ngay và đừng tự lái xe đến đó.
Mức thứ ba là lời khuyên thận trọng chung, không trích từ các nguồn trên. Bài không đặt mốc thời gian chính xác cho từng mức; các tài liệu nhấn mạnh việc khám mắt đầy đủ để biết nguyên nhân.
Kính cận, đèn xe và gương: những việc bạn tự kiểm tra được
Nếu bạn đã đeo kính, hãy dùng đúng kính đã được chỉnh độ khi đi buổi tối và giữ kính sạch, không xước. Bài đeo kính cận dưới mũ bảo hiểm khi đi xe máy: chọn kiểu nào nói cách chọn kiểu kính hợp với mũ.
Với xe thuê, hãy kiểm tra đèn pha và đèn hậu khi nhận, và hỏi tiệm xe nào có đèn pha sáng rõ. Nếu đèn yếu, báo tiệm trước khi đi. Bài không có dữ kiện về từng xe; đó là điều xác nhận trực tiếp.
Báo tiệm: số liên hệ và giờ làm việc
Tiệm Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00 và không giao hay nhận xe ngoài khung giờ này; số liên hệ là 0942467674. Xe nào có đèn pha sáng, giờ trả xe sớm trong ngày có được không, cách xử lý khi bạn thấy không đủ khả năng chạy buổi tối: bài không có dữ kiện về chính sách của tiệm, hãy hỏi và xác nhận trực tiếp, nhắn tin để có bằng chứng. Gọi hay nhắn khi xe đã dừng hẳn ở chỗ an toàn; đang chạy thì không dùng điện thoại.
Đây là thông tin chung, có thể thay đổi, không thay tư vấn pháp lý hay y tế riêng. Xem thêm các bài khác trong chuyên mục sức khỏe khi lái xe và trang kỹ năng.
Tóm lại
Quáng gà đi xe máy ban đêm: nhìn kém khi thiếu sáng là triệu chứng có nhiều nguyên nhân nên hãy đi khám mắt thay vì đoán, tránh tự lái buổi tối và đường thiếu sáng khi chưa được bác sĩ đồng ý, dùng đúng kính đã chỉnh độ, kiểm tra đèn xe thuê và tìm cơ sở y tế ngay nếu thị lực giảm đột ngột. Xem thêm chuyên mục sức khỏe khi lái xe và trang kỹ năng.