Chở sách nặng bằng xe máy nghe dễ hơn chở tủ hay đệm vì sách nhỏ và xếp được thành khối vuông. Nhưng ai từng xách hai túi sách ra khỏi phố Đinh Lễ, sát Hồ Gươm, đều biết cái khó nằm chỗ khác: dồn cả khối lượng vào một túi mỏng, quai giãn ra, gáy sách cong đi, một cơn mưa chiều là cả chồng giáo trình phồng mép. Bài này chỉ đi đoạn từ lúc sách nằm trong tay bạn tới lúc đặt xuống bàn học. Chuyện chọn ngày, đường vào và chỗ gửi xe quanh phố sách đã có trong bài phố sách Đinh Lễ sát Hồ Gươm.
Chở sách nặng bằng xe máy: nặng nhưng gọn khác với cồng kềnh
Sách là hàng nặng mà gọn, một khối vuông thấp, khác hẳn đệm hay ống dài. Điều 33 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 (văn bản hợp nhất số 55) có hai chỗ cần nhớ. Khoản 3 điểm đ cấm người lái “mang, vác và chở vật cồng kềnh” và “xếp hàng hóa trên xe quá giới hạn quy định”. Khoản 5 đặt giới hạn: không được xếp hàng hóa “vượt quá chiều rộng giá đèo hàng về mỗi bên 0,3 mét, vượt quá về phía sau giá đèo hàng 0,5 mét theo thiết kế của nhà sản xuất; chiều cao xếp hàng hóa tính từ mặt đường xe chạy không vượt quá 02 mét”.
Luật không giải thích thế nào là vật cồng kềnh và không nêu khối lượng tối đa, nên bài này không nêu con số kilôgam nào. Chồng sách đặt thấp, nằm trong khung giá đèo hàng thì thường xa các mốc ấy; nhưng một thùng sách to che gương, thò ra hai bên hoặc cao quá vai thì nên coi là quá sức. Vì luật không định nghĩa, hãy tự đối chiếu các mốc trên chính chiếc xe của bạn thay vì nghe “chở thế là được”. “Nặng” ở đây chỉ nói theo cảm nhận; tải của từng mẫu xe xem trong sách hướng dẫn xe. Việc xử phạt, nếu có, theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, và quy định có thể thay đổi.
Chia túi: mỗi túi vừa một tay nhấc
Nguyên tắc dễ nhớ: mỗi túi bạn nhấc được bằng một tay mà không phải nghiêng người. Chia sách thành vài túi cân nhau thay vì một khối nặng lệch về một bên.
- Chọn túi có quai bản rộng, đáy cứng: túi vải bố, túi giấy dày hoặc thùng giấy nhỏ có quai. Túi ni lông mỏng cứa tay, quai giãn, đáy rách ngay khi chạm sàn.
- Sách khổ to, dày nằm dưới, sách nhỏ nằm trên. Hai túi đặt hai bên nên nặng gần bằng nhau.
- Ba lô chỉ đựng phần nhẹ. Dồn phần nặng nhất lên lưng khiến người lái mỏi vai, khó xoay người quan sát.
- Tự đặt số túi tối đa bằng chỗ mà sàn để chân, cốp và ba lô chứa được. Mua quá số đó là lúc nghĩ tới cách gửi sách về.
- Xếp thử trước khi rời phố: đặt các túi lên xe ở điểm trông giữ, ngồi lên yên xem còn thẳng lưng không, gương và biển số còn lộ rõ không.
Đặt thấp, gần tâm xe, không treo
Sách nặng thì đặt thấp và sát giữa xe. Xe ga có sàn phẳng thì để túi cứng hoặc thùng nhỏ ở sàn để chân, dồn sát về phía yên; cốp dưới yên chứa chồng mỏng, miễn đóng cốp còn khít. Xe số thì đặt thùng nhỏ nằm phẳng trên giá đèo hàng, buộc hai vòng chéo.
Đừng treo túi sách nặng vào móc hay tay lái: túi đung đưa, kéo lệch hướng lái. Đừng để người ngồi sau ôm cả chồng hay thùng sách, vì khoản 4 điểm a cấm người được chở “mang, vác vật cồng kềnh”. Luật không nói chồng sách cỡ nào thì thuộc diện đó, nhưng hai tay bận ôm thì không bám được khi phanh. Bài người ngồi sau ôm đồ trên đùi nói rõ món nào ôm được. Cách buộc chung có trong bài buộc đồ trên yên sau không xô lệch xe.
Giữ gáy sách khỏi cong
Sách bìa mềm, gáy dán keo hay giáo trình dày cong gáy khi chồng bị ép lệch hoặc túi bị gập. Vài thói quen giúp tránh chuyện đó:
- Xếp sách phẳng thành chồng gọn. Gáy thường dày hơn mép giấy, nên đặt gáy cuốn này ngược chiều gáy cuốn kia cho chồng ít nghiêng.
- Kẹp chồng giữa hai tấm bìa cứng rồi mới quấn dây ngoài bìa, để dây không hằn vào sách.
- Nếu xếp đứng như trên kệ thì chèn thật khít, lấp chỗ trống bằng khăn hoặc áo, đừng để sách dựng lỏng rồi ngả.
- Sách cũ gáy yếu, bìa sắp bong thì bọc riêng bằng giấy báo hoặc giấy gói.
- Không nhét sách vào ba lô chật đến mức bìa bị uốn, và không đặt vật nặng khác lên trên chồng sách.
Bọc chống ướt khi trời chuyển mưa
Giấy hút nước nhanh, gặp ẩm thì mép sách phồng, bìa vênh. Trời chuyển mưa lúc nào khó đoán trước, nên bọc từ lúc rời hiệu sách chứ đừng đợi mưa mới bọc.
- Bọc từng chồng hoặc từng túi bằng túi nilon dày, gấp mép miệng túi hai lần rồi buộc.
- Thêm một lớp ngoài như áo mưa hoặc tấm nilon lớn, quay miệng túi về phía sau xe.
- Để sẵn một túi nilon gấp nhỏ trong cốp, coi như đồ nghề của người đi mua sách.
- Sách để xa ống xả và chỗ nóng.
Nếu mưa ập tới giữa đường, tấp vào chỗ được phép dừng rồi mới che. Sách lỡ ướt thì thấm khô bằng khăn sạch, kẹp giấy thấm giữa các trang ướt và để chỗ thoáng, tránh phơi nắng gắt. Cách che mưa cho hàng nói kỹ trong bài chở bạt che mưa cho hàng hóa trên xe máy.
Chạy về và dừng xếp sách đúng chỗ
Xe chở sách phanh dài hơn lúc đi. Nhả ga sớm trước đèn đỏ, bóp phanh nhẹ và dài, đi chậm qua gờ giảm tốc. Người ở Long Biên hay Gia Lâm qua cầu Chương Dương có thể gặp gió ngang ở đoạn trống; sinh viên về khu trọ quanh các trường ở Cầu Giấy hay Hai Bà Trưng nên tránh giờ tan tầm. Sau quãng đầu, dừng ở chỗ được phép để sờ lại dây.
Xếp sách lên xe nên làm ở điểm trông giữ xe, không làm giữa lòng đường hay trên vỉa hè phố hẹp. Điều 77 khoản 1 ghi: “vỉa hè được sử dụng cho người đi bộ”.
Khi nào nên mua theo đợt hoặc gửi sách về
Cả bộ sách nhiều tập, sách khổ lớn, hay số túi vượt chỗ trên xe: đừng cố gom một chuyến. Chia hai lần mua, hỏi nơi bán có nhận chuyển về nhà không, hoặc nhờ người có ô tô. Trời đổ mưa to thì để hôm sau.
Nếu thuê xe, hãy chọn xe ga sàn phẳng. Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00; muốn lắp thêm giá hay túi lên xe thuê, hỏi tiệm trước và xác nhận trực tiếp qua số 0942467674. Các cách chở đồ khác nằm ở mục chở đồ và hành lý, kỹ năng lái xe nói chung ở chuyên mục kỹ năng.