Nhiều người mới lái và khách du lịch chọn tốc độ khi đi xe máy bằng cách chạy ngang bằng dòng xe quanh mình. Cách đó ổn trên đoạn đường thoáng và quen, nhưng sai ngay khi phía trước có chỗ bạn không nhìn thấy gì. Bài này chỉ giữ một nguyên tắc, không cần nhớ con số nào: chạy ở mức mà bạn dừng hẳn được trong đoạn đường mình đang thấy rõ là trống.
Tốc độ an toàn xe máy: dừng được trong đoạn đường nhìn rõ là trống
Hãy hình dung phía trước như một tấm thảm trải từ bánh xe của bạn đến điểm xa nhất mà bạn còn thấy mặt đường sạch: không người, không xe, không vật cản. Tốc độ phù hợp là tốc độ để xe dừng hẳn trước khi tấm thảm ấy hết. Chạy nhanh hơn nghĩa là bạn đang đặt cược rằng ngay sau điểm mắt mình chạm tới sẽ không có gì xuất hiện.
Chữ “trống” cần hiểu nghiêm: bạn phải thấy mặt đường chứ không phải đoán. Phần đường sau xe tải đỗ, sau bụi cây hay góc tường không được tính. Đoạn nhìn thấy ngắn lại thì tốc độ giảm theo, dài ra thì mới được nới ga.
Một mẹo để hình dung không cần đo: chọn mốc cố định ở rìa tầm nhìn như cột điện, biển hiệu hay gốc cây, rồi tự hỏi “nếu có gì lao ra ở mốc đó, mình dừng kịp không?”. Nếu câu trả lời là không chắc, hãy nhả ga.
Vì sao quãng dừng xe máy dài hơn cảm giác
Quãng dừng gồm hai phần. Phần đầu là đoạn xe vẫn lao đi trong lúc bạn nhận ra nguy hiểm và quyết định phanh. Phần sau là đoạn xe còn trôi khi phanh đã ăn. Cả hai đều dài ra khi tốc độ tăng, và phần phanh dài ra nhanh hơn nhiều so với mức tăng của tốc độ, nên chạy nhanh hơn một chút đã khiến quãng dừng dài hơn khá nhiều.
Mỏi mệt, mất tập trung vì điện thoại hay bản đồ, chở nặng, lốp mòn, mặt đường trơn đều kéo dài thêm quãng dừng. Với xe thuê, bạn còn chưa quen độ nhạy phanh, mà người mới thường phanh rụt rè vì sợ bó bánh. Vì thế hãy tập phanh sớm và đều bằng cả hai phanh, thay vì chờ phút chót rồi bóp mạnh một lần.
Đi chậm ở chỗ khuất tầm nhìn: đầu ngõ, cổng chợ, khúc cua
Ở khu phố cổ, nguyên tắc này hiện rõ nhất. Đầu ngõ nhỏ có tường nhà hai bên, đoạn nhìn thấy vào trong gần như bằng không, trong khi xe máy, xe đạp hay người đi bộ có thể bước ra bất cứ lúc nào. Tốc độ lúc này phải thấp đến mức nếu ai đó xuất hiện ngay mép tường, bạn vẫn dừng được trước họ. Hãy nhả ga sớm và đặt sẵn ngón tay lên cần phanh trước khi tới đầu ngõ.
Cổng chợ, cổng trường, chỗ có xe đỗ dọc lề đường cũng cùng kiểu: người đi bộ hay bước ra từ sau một chiếc xe đỗ, đúng chỗ tầm nhìn bị che. Trên đoạn có nhiều ngõ đổ ra, vị trí đứng trong làn cũng giúp bạn thấy xa hơn, xem thêm ở bài đi sát lề hay giữa làn.
Khúc cua bị hàng cây hoặc bức tường che là chỗ khuất mà bạn thấy từ xa, nên còn thời gian xử lý. Hãy giảm tốc trước khi vào cua, kéo mắt ra cuối khúc cua và chỉ tăng ga khi đã thấy đoạn đường phía sau, như trong bài vào cua, giảm tốc trước rồi mới mở ga.
Với mọi chỗ khuất, hãy chọn tốc độ theo đoạn nhìn thấy ngắn nhất, không theo đoạn đường thoáng phía sau.
Đường đê ven sông Hồng: thẳng và vắng nhưng chưa chắc đã trống
Đoạn đê dài, thẳng, ít xe là nơi người mới dễ vặn ga quá mức mình kiểm soát. Tầm nhìn tưởng rất xa, nhưng “xa” chưa phải “trống”: từ khoảng cách lớn, bạn khó thấy ổ gà, cát đổ hay vệt bùn khô. Mặt đê thường hẹp, có lối nhỏ xuống bãi, có người dắt gia súc, xe chở vật liệu chạy chậm, hoặc con chó chạy ngang từ bụi cỏ.
Có hai lúc đoạn nhìn thấy trên đê ngắn lại mà người lái hay quên: sáng sớm có sương mỏng và chiều muộn khi nắng thấp chiếu thẳng vào mắt. Đường vẫn thẳng nhưng bạn thấy ít hơn giữa trưa, nên tốc độ phải thấp đi. Lối xuống bãi hay khúc đê gấp khúc nên xử lý như đầu ngõ: nhả ga, sẵn sàng phanh.
Muốn chụp ảnh, hãy dừng hẳn ở chỗ đủ rộng thay vì rề rà giữa đường. Thói quen đưa mắt xa phía trước được nói trong bài nhìn xa khi đi xe máy trong phố.
Ban đêm: đèn chiếu tới đâu, bạn phải dừng được tới đó
Ban đêm, đoạn nhìn thấy bị giới hạn bởi vùng sáng của đèn pha và đèn đường. Người mặc đồ tối, xe không đèn, ổ gà hay vật nằm giữa đường chỉ hiện ra khi đã rất gần. Nguyên tắc vẫn y nguyên: khi một vật hiện ra ở rìa vùng sáng, bạn phải dừng được trước nó, nếu không thì bạn đang chạy nhanh hơn tầm nhìn cho phép.
Đoạn ngoại ô ít đèn nên giảm tốc nhiều hơn trong phố sáng. Khi gặp xe ngược chiều bật pha gắt, đừng nhìn thẳng vào ánh sáng mà hướng mắt về mép đường bên phải để giữ đường đi, đồng thời nhả ga nhẹ vì lúc bị lóa, đoạn nhìn thấy của bạn gần như về không.
Đường ướt: nhìn vẫn rõ nhưng dừng khó hơn
Mưa nhỏ hay mặt đường ướt thường không làm tầm nhìn ngắn đi nhiều, nên nhiều người cứ chạy như cũ. Nhưng lốp bám đường kém đi và quãng dừng dài ra. Đoạn nhìn thấy giữ nguyên mà quãng dừng dài hơn thì chỉ còn cách giảm tốc độ.
Ở Hà Nội, chỗ trơn thường gặp là vạch sơn kẻ đường, nắp cống, đường ray, lá rụng đầu thu và vệt dầu quanh các ngã tư đông xe. Mưa phùn mùa nồm khiến mặt đường trông như khô mà vẫn trơn. Khi đường ướt, hãy phanh sớm, nhẹ và đều, tránh bóp mạnh lúc xe đang nghiêng, đồng thời để khoảng cách rộng hơn thường lệ.
Mưa lớn làm tầm nhìn xấu đi thật sự vì kính mũ đọng hơi nước, vạch kẻ mờ đi. Khi đoạn nhìn thấy ngắn lại còn quãng dừng thì dài ra, bạn nên tấp vào chỗ an toàn chờ mưa ngớt thay vì cố chạy cho kịp.
Chọn tốc độ khi đi xe máy thành thói quen
Biển báo tốc độ chỉ nói mức tối đa được phép, còn mức nên chạy do tầm nhìn, mặt đường và thời tiết quyết định; quy định có thể thay đổi, hãy kiểm tra văn bản mới nhất. Đừng để dòng xe chọn tốc độ thay bạn: người bám sát đuôi xe bạn phải tự điều chỉnh, đó không phải lý do để bạn chạy quá mức mình dừng được.
Bốn thói quen giúp nguyên tắc này vào tay lái:
- Trước mỗi chỗ khuất, nhả ga và đặt ngón tay lên cần phanh.
- Tự hỏi: “Mình đang thấy rõ bao xa, và có dừng được trong đó không?”
- Đừng bám sát xe tải hay xe buýt phía trước, vì thân xe lớn che gần hết tầm nhìn của bạn.
- Khi nhận xe thuê, chạy thử một đoạn vắng, phanh nhẹ vài lần để làm quen độ nhạy trước khi ra đường đông.
Hãy đọc nối tiếp các bài trong chuyên mục kỹ năng lái cơ bản, hoặc xem toàn bộ hướng dẫn ở mục kỹ năng. Nếu cần chọn xe cho chuyến đi, bạn có thể gọi Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú qua số 0942 467 674 trong khung giờ 09:00–21:00.