Nhìn xa khi đi xe máy là kỹ năng ít được nhắc nhất, nhưng nó quyết định bạn còn thời gian để xử lý hay chỉ còn thời gian để hoảng. Người mới lái trong phố đông thường dán mắt vào đuôi chiếc xe ngay trước mặt hoặc vào bánh xe của mình, rồi giật bắn khi chiếc xe đó phanh gấp. Bài này nói về chỗ đặt mắt, cách quét mắt và cách nhìn xuyên qua xe lớn để đọc trước đường đi. Bạn không cần thêm thao tác nào, chỉ cần đổi chỗ mình nhìn.
Mắt dán xuống bánh xe trước khiến bạn luôn chậm một nhịp
Thứ bạn nhìn thấy sát đầu xe là thứ đã xảy ra xong. Khi chiếc xe phía trước bật đèn phanh, bạn chỉ nhận ra nó ở khoảng cách quá gần, nên cách duy nhất còn lại là bóp phanh thật mạnh. Phanh gấp giữa dòng xe dày lại kéo theo người phía sau, cả hàng xe dồn cục vào nhau.
Nhìn gần còn làm tay lái cứng lại: mắt căng theo từng vết nứt thì vai và cánh tay cũng căng theo, xe lắc nhẹ là bẻ lái quá tay. Nhiều khách lần đầu chạy trên trục Nguyễn Trãi giờ tan tầm kể lại cảm giác “xe nào cũng lao ra sát mình”. Thực ra xe không lao ra bất ngờ, chỉ là họ nhìn quá gần nên chỉ thấy khi mọi thứ đã sát đầu xe.
Người lái lâu năm thì ngược lại: mắt họ luôn đi trước xe một quãng. Họ không phản xạ nhanh hơn bạn, họ chỉ có nhiều thời gian hơn.
Nhìn xa khi đi xe máy là nhìn tới đâu
Nhìn xa không phải là nhìn ra tận cuối con phố. Trong phố đông, hãy hiểu đơn giản là nhìn qua đầu vài xe phía trước, tới chỗ dòng xe đang chuyển động hoặc sắp dừng. Đó là nơi thay đổi bắt đầu: đèn đỏ sắp bật, xe buýt chuẩn bị vào điểm đón, một chiếc xe đang tìm cách chen ra khỏi làn.
Bạn có thể chia tầm nhìn thành ba lớp:
- Lớp xa: điểm cuối của dòng xe, như vạch dừng đèn, cột đèn tín hiệu, chỗ đường hẹp lại.
- Lớp giữa: vài xe ngay phía trước, nhất là đèn phanh và xi nhan của chúng.
- Lớp gần: mặt đường ngay trước bánh xe, chỉ liếc nhanh rồi quay lại lớp xa.
Phần lớn thời gian mắt nên nằm ở lớp xa và lớp giữa. Tốc độ càng cao thì mắt càng phải đưa ra xa. Đừng cố nhớ con số mét hay giây nào, hãy tự hỏi: “Nếu xe phía trước chợt dừng, mình đã biết trước chưa?” Nếu chưa, mắt bạn đang ở quá gần.
Nhìn xuyên kính xe lớn để đọc trước dòng xe
Phía trước bạn thường là một chiếc xe buýt hoặc xe tải che gần hết tầm nhìn. Nhiều người nghĩ vậy là hết thông tin nên chỉ biết bám đuôi. Thực ra vẫn còn khá nhiều thứ để đọc.
Thứ nhất, nhìn xuyên qua kính sau của xe nếu nó trong suốt: bạn có thể thấy đèn phanh của chiếc xe đi trước nữa. Thứ hai, nhìn qua khe hở hai bên và gầm xe, nơi thường lộ ra bánh của các xe phía trước. Khi cả hàng cùng chùng xuống hoặc đèn phanh nhấp nháy lan tới, bạn biết sắp có phanh trước khi chiếc xe lớn kịp hãm.
Cũng cần nhớ giới hạn. Thùng xe tải kín thì không nhìn xuyên được, khi đó hãy tăng khoảng cách và quan sát nhiều hơn ở hai bên. Đừng nằm lì trong điểm mù của xe lớn. Bạn có thể xem thêm cách nhường xe buýt và xe lớn khi chạy trong phố, và bài về giữ khoảng cách với xe container cho những xe có thân rất dài.
Quét mắt: nhìn xa nhưng không bỏ quên xung quanh
Nhìn xa không có nghĩa là nhìn chằm chằm vào một điểm. Mắt cần di chuyển liên tục, đó là lý do người ta nói đến việc quét mắt khi đi xe máy. Một nhịp quét đơn giản:
- Nhìn xa, tới điểm cuối của dòng xe.
- Nhìn lớp giữa, đèn phanh và xi nhan các xe phía trước.
- Liếc nhanh mặt đường sát đầu xe.
- Liếc gương trái rồi gương phải.
- Quay lại nhìn xa.
Không cần làm đúng thứ tự. Quan trọng là mắt không bị “kẹt” ở một chỗ quá vài nhịp thở. Khi vào ngã tư, hãy dành thêm một nhịp cho hai bên, vì những ngõ nhỏ mở ra đường lớn thường có xe và người bất ngờ đi ra, như các tuyến quanh phố Huế hay Đại Cồ Việt.
Người mới thường chỉ quét khi đã thấy sợ, tức là quá muộn. Hãy tập khi đường còn thoáng, và mỗi lần liếc gương chỉ nên thật ngắn, vì phía trước vẫn đang chuyển động.
Ổ gà, nắp cống, vạch sơn: thấy sớm nhưng đừng nhìn chằm chằm
Ai chạy xe một thời gian cũng nhận ra: mắt nhìn đâu, xe có xu hướng đi về đó. Nếu bạn nhìn chằm chằm vào ổ gà vì sợ sa vào, nhiều khả năng bánh xe sẽ tìm đúng chỗ ấy. Hãy nhìn vào đường thoát, tức là khoảng mặt đường êm bên cạnh, chứ không nhìn vào chỗ cần tránh.
Muốn vậy bạn phải thấy ổ gà từ xa. Nhìn xa giúp phát hiện sớm nắp cống, chỗ đường lún, vệt dầu, vạch sơn bóng khi trời mưa. Có thời gian rồi thì chỉ cần giảm tốc nhẹ và đổi hướng một chút, không phải bẻ lái gấp hay phanh ngay trên chỗ trơn.
- Giảm tốc từ trước khi tới chỗ xấu, đừng phanh khi bánh đã nằm trên nó.
- Giữ tay lái thả lỏng, để bánh trước tự vượt qua nếu không tránh được.
- Trên đoạn đê ven sông Hồng vắng xe hơn nhưng mặt đường không đều, mắt vẫn cần nhìn xa để thấy chỗ lồi lõm từ sớm.
Nếu đường quá tệ hoặc xe bắt đầu chao đảo, hãy giảm tốc, tấp vào chỗ an toàn và dừng lại thay vì cố đi tiếp.
Luyện nhìn xa trong tuần đầu ở phố
Nhìn xa là thói quen, nên cần luyện dần trong các chuyến đi thường ngày.
Chọn điểm xa làm mốc. Mỗi đoạn đường, hãy chọn một cột đèn hoặc vạch dừng phía trước, tới nơi thì chọn mốc mới. Việc này kéo mắt bạn ra khỏi bánh xe một cách tự nhiên.
Nói thầm điều bạn thấy ở xa. Ví dụ: “đèn vàng”, “xe buýt vào bến”, “xe bên phải sắp rẽ”. Cách này cho bạn biết ngay mình đã nhìn đủ xa hay chưa.
Tập ở tuyến ít xe trước. Nếu bạn mới nhận xe, hãy chọn buổi sáng sớm để làm quen, rồi mới vào trục đông. Phần chuẩn bị trước khi nhận xe có trong bài kinh nghiệm thuê xe máy tại Hà Nội.
Áp dụng cả lúc quay đầu. Trước khi quay, hãy nhìn xa dọc đường để đọc dòng xe đang tới, đừng chỉ nhìn chỗ định quay. Các bước cụ thể nằm trong bài quay đầu xe máy trong phố.
Đừng cố làm tất cả cùng lúc. Tuần đầu chỉ cần nâng mắt lên khỏi bánh xe trước, phần còn lại sẽ đến dần.
Bắt đầu từ chuyến đi tiếp theo
Chiều nay, trên quãng đường quen nhất của bạn, hãy thử nâng mắt lên vài xe phía trước và để ý mình có thêm bao nhiêu thời gian. Muốn đọc tiếp về quan sát và giữ khoảng cách, hãy ghé chuyên mục kỹ năng lái cơ bản hoặc xem toàn bộ hướng dẫn ở mục kỹ năng lái xe. Nếu thấy mệt hoặc mất tập trung, nên dừng xe nghỉ một lát.