Hà Nội có những đợt lạnh bất chợt: không phải cái lạnh dài của miền Bắc mà là những đợt rét đột ngột giữa mùa, khi nhiệt độ tụt xuống chỉ sau một đêm gió mùa. Với người đi xe máy thuê, đợt lạnh đột ngột là tình huống dễ bị bắt chưa chuẩn bị nhất: hôm qua đi một chiếc áo sơ mi, sáng nay tay lái lạnh tê, xe đề khó hơn, và các kỹ năng điều khiển đều chậm đi một nhịp. Bài viết này bàn về cách chuẩn bị và cách đi khi trời trở lạnh đột ngột trên chiếc xe thuê.
Trang phục nhiều lớp là nguyên tắc số một
Cách mặc chống lạnh trên xe máy khác với cách mặc chống lạnh khi đi bộ: gió trực tiếp thổi qua thân người ở tốc độ xe làm mất nhiệt nhanh gấp nhiều lần, nên dù nhiệt độ không quá thấp, cảm giác lạnh khi đi xe luôn lớn hơn. Nguyên tắc trang phục là nhiều lớp: một lớp trong hút ẩm, lớp giữa giữ nhiệt, lớp ngoài chắn gió. Ba lớp mỏng luôn ấm hơn một lớp dày, vì lớp không khí kẹp giữa các lớp là lớp cách nhiệt tốt nhất.
Ba điểm cơ thể cần che kỹ nhất: cổ, tay và đầu gối. Khăn trùm cổ hoặc áo có cổ cao giữ hơi ấm của thân không thoát ra, găng tay giữ độ linh hoạt của các ngón khi bóp phanh và bóp còi, và quần dài dày hoặc gối bảo vệ giữ khớp gối không bị cứng vì lạnh. Khớp cứng là lý do các thao tác như bóp còi, xi nhan trở nên chậm chạp trong ngày lạnh, và đó là lúc dễ xảy ra sai sót.
Xe máy ngày lạnh: đề máy và ắc quy
Xe máy nói chung, cả xăng lẫn điện, đều khó chịu với đợt lạnh đột ngột. Với xe xăng, đề máy buổi sáng lạnh có thể chậm hơn mọi ngày khác, và đây là lúc đề pa hoặc đề điện yếu hiện nguyên hình. Nếu sáng đầu tiên của đợt lạnh mà đề đã ì, báo cửa hàng để kịp kiểm tra, đừng chờ đến sáng thứ ba khi xe từ chối khởi động trong giờ đi làm. Với xe điện, pin cho quãng đường ngắn hơn khi trời lạnh, nên sạc đầy hơn mức thường dùng và cộng thêm biên độ cho các chặng đầu ngày.
Áp suất lốp cũng thay đổi khi nhiệt độ tụt: lốp non hơn làm xe đầm hơn nhưng mòn và dễ nổ hơn, còn lốp căng quá làm bánh cứng và trơn. Một lượt ghé tiệm xăng có máy bơm trong tuần đầu của đợt lạnh để kiểm tra áp suất là việc đáng làm, nhất là với xe thuê dài hạn đi hằng ngày.
Mặt đường mùa lạnh: các điểm trơn bất ngờ
Lạnh đột ngột kèm sương muối hoặc mưa phùn tạo các điểm trơn mà ban ngày nhìn không ra. Các đoạn cầu vượt kim loại, vạch sơn, nắp cống và mặt đường bóng vì ẩm là những chỗ trượt nhiều nhất. Nguyên tắc đi ngày lạnh đột ngột: phanh sớm hơn, vào cua chậm hơn, và tuyệt đối không phanh gấp trên vạch sơn. Với các sáng sớm có sương muối, đoạn bóng loáng trên mặt đường là tín hiệu giảm tốc ngay lập tức.
Nguy hiểm tinh tế của ngày lạnh là sự chủ quan: trời trong, đường khô ở đoạn thẳng, người đi nhanh lên, rồi gặp một khúc cua ẩm bị nắng chưa tới. Đi ngày lạnh cần sự không đều về tốc độ một cách có chủ ý: nhanh khi mặt đường chắc chắn khô, chậm hẳn ở mọi đoạn bóng và râm.
Cơ thể lạnh làm tay lái chậm
Yếu tố ít được thừa nhận nhất: lạnh làm người đi xe giảm độ chính xác. Các ngón tay tê bóp còi và bóp phanh kém lực, vai co làm thao tác quay đầu xe chậm, và sự thiếu tập trung vì run nhẹ cộng thêm đủ để phản ứng chậm nửa giây. Nửa giây ở tốc độ ba mươi cây số một giờ là khoảng bốn mét đường trôi qua, và bốn mét là ranh giới của nhiều tình huống.
Vì vậy, trong các đợt lạnh, đừng sắp lịch đi sớm những việc gấp: dành thêm thời gian để khởi động người, đi chặng đầu chậm như khởi động xe, và dừng giữa đường dài để vận động tay chân nếu thấy tê. Uống nước ấm trước khi lên xe cũng giúp cơ thể giữ nhiệt tốt hơn so với bụng đói và lạnh. Nếu có thể, chuyển các lịch quan trọng vào giữa ngày khi trời đã ấm, và dùng các khung giờ ấm nhất cho các chặng xa.
Chuẩn bị cho đợt lạnh khi thuê xe dài hạn
Nếu kỳ thuê của bạn trải qua mùa lạnh, một vài chuẩn bị đáng làm ngay từ đầu kỳ: hỏi cửa hàng về tình trạng ắc quy và đề máy của xe, giữ mũ bảo hiểm kín tai hoặc chuẩn bị mũ trùm bên trong, và để găng tay cùng áo gió ở cốp xe cố định thay vì căn theo thời tiết buổi sáng. Trời Hà Nội trong một ngày lạnh vẫn có thể ấm lên buổi trưa, nên lớp ngoài phải dễ cởi giấu, và cốp xe đủ chứa là một tiêu chí chọn xe đáng cân nhắc mùa lạnh.
Với các đợt rét đậm kéo dài, sắp lịch đổ xăng đầy hơn thường lệ: trời lạnh bắn xe giữa đường còn khó chịu gấp đôi, và các bơm tay trong ngày rét hoạt động thưa hơn. Trang bị thêm khăn giấy và túi niêm trong cốp, vì mưa giá và mưa tuyền trong đợt lạnh làm ướt nhanh hơn mưa thường.
Sương mù và tầm nhìn trong đợt lạnh
Các đợt rét đột ngột ở Hà Nội thường đi kèm sương mù sáng sớm, nhất là ven sông và các khu vực trũng. Sương mù cộng ánh sáng đèn xe tạo cảm giác nhìn rõ hơn thực tế: bạn thấy được các khối sáng nhưng khó nhận các chi tiết nhỏ như ổ gà, người đi bộ hoặc xe đỗ lề không đèn. Trong sương, tốc độ phải giảm xuống theo tầm nhìn thực, và đèn pha nên chuyển về chế độ chiếu gần để hạn chế hiện tượng sáng loà chao cả một vùng.
Khoảng cách với xe trước trong sương nên nhân đôi so với ngày thường, vì đèn hậu xe trước là thứ bạn nhìn thấy đầu tiên, và nếu xe đó phanh gấp, quãng đường bạn cần để phản ứng dài hơn mọi ước tính. Với các khung giờ sương dày, cân nhắc hoãn các chuyến không cần thiết: sương mù Hà Nội thường tan sau vài giờ khi mặt trời lên, và một buổi sáng trễ đi làm vẫn hơn một chuyến đi trong điều kiện nhìn không rõ.
Bảo quản xe qua các đêm lạnh
Nếu chỗ để xe qua đêm là lối đi chung không che chắn tốt, các đêm rét đậm lấy đi nhiệt ắc quy và dầu máy theo cách không nhìn thấy nhưng rõ rệt vào sáng hôm sau. Che nắp máy và khu vực khóa bằng một tấm bạt nhỏ nếu có thể, và hướng xe tránh gió Bắc trực tiếp. Với các xe có khóa cổ, một giọt dầu bôi trơn chuyên dụng vào lỗ khóa trước mùa lạnh giúp khóa không bị kẹt vào đúng sáng rét nhất, chi tiết nhỏ mà ai từng đứng run rẩy với ổ khóa kẹt vào buổi sáng năm giờ đều hiểu giá trị của nó.
Ngoài ra, khởi động xe và để máy nổ ổn định một khoảng ngắn trước khi lăn bánh, đặc biệt nếu sáng đó xe đề khó lần đầu. Không vặn ga lớn để ép máy nóng nhanh, vì máy lạnh cộng ga lớn là cách mòn động cơ nhanh nhất. Kiên nhẫn một hai phút đầu buổi sáng là cách đối xử tử tế với chiếc xe thuê cũng như với chính lịch trình của bạn.
Lạnh đột ngột là bài kiểm tra của thói quen chuẩn bị
Không ai dự báo chính xác hết được thời tiết Hà Nội, nhưng người đi xe máy nhiều năm đều có một ngăn cốp chung cho các đợt trở trời: găng, áo gió, mũ trùm. Đợt lạnh đột ngột không nguy hiểm với người đã chuẩn bị, và chỉ bất tiện với ai hoàn toàn bị bắt giật lưng. Nếu bạn thuê xe dài hạn ở Hà Nội và sắp bước vào mùa lạnh, hãy trao đổi với Nguyễn Tú qua trang liên hệ về tình trạng xe cũng như loại xe có cốp đủ rộng cho đồ giữ nhiệt. Đọc thêm kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội và các bài kinh nghiệm khác để mọi đợt trở trời đều chỉ là chuyện nhỏ.