Bánh phu thê Đình Bảng là món quà quen thuộc trong lễ cưới, lễ hỏi và dịp Tết của người miền Bắc: vỏ bánh vàng trong, thấy rõ sợi đu đủ, nhân đỗ xanh dừa thơm, buộc thành từng cặp bằng lạt đỏ. Từ Long Biên, chỉ cần qua cầu Đuống là tới vùng Từ Sơn mua bánh tận nơi làm. Bài này kể chuyện tên gọi, cách chọn bánh, đường đi bằng xe máy và cách xếp bánh trên xe cho khỏi dập.
Bánh phu thê Đình Bảng: vì sao có tên này
Làng Đình Bảng trước thuộc phường Đình Bảng, thành phố Từ Sơn; từ ngày 1/7/2025 thuộc phường Từ Sơn, và từ ngày 20/9/2026 Bắc Ninh là thành phố trực thuộc Trung ương, nên địa chỉ hiện nay là phường Từ Sơn, thành phố Bắc Ninh.
Theo truyền thuyết được TTXVN và VietnamPlus kể lại, có hai cách giải thích tên bánh:
- Chuyện thứ nhất: khi vua Lý Anh Tông ra trận, hoàng hậu làm bánh gửi ra; vua thích bánh, nhớ vợ nên đặt tên là bánh phu thê.
- Chuyện thứ hai: trong một dịp hội đền Đô, vua Lý Thánh Tông về làng, được một đôi vợ chồng trẻ dâng bánh, vua đặt tên là “phu thê”.
Đây là chuyện tương truyền, không phải sử chép. Xưa bánh làm vào dịp Tết và hội đền Đô; nay làng làm quanh năm.
Bánh xu xê và bánh phu thê khác nhau không
Nhiều người tưởng đây là hai loại bánh, nhưng theo TTXVN và VietnamPlus, bánh xu xê chính là tên gọi khác của bánh phu thê. Vì vậy khi hỏi mua, gọi tên nào người bán cũng hiểu.
Mua bánh phu thê Bắc Ninh: bánh làm thế nào, chọn ra sao
Theo các bài phỏng vấn người làm bánh ở Đình Bảng của TTXVN và VnExpress:
- Vỏ bánh làm từ bột gạo nếp cái hoa vàng, ngâm, xay rồi để lắng hơn một tuần; trộn với đường, đu đủ xanh nạo sợi và nước quả dành dành để có màu vàng.
- Nhân làm từ đỗ xanh đồ chín, giã nhuyễn với đường, nước cốt dừa và dừa nạo, có nơi thêm hạt sen.
- Gói bánh: lớp trong là lá chuối, lớp ngoài là lá dong, hấp chín rồi buộc từng cặp bằng lạt hồng hoặc đỏ.
Khi chọn, nhìn vỏ bánh trong, thấy rõ sợi đu đủ, màu vàng đều; lá gói còn tươi, lạt buộc chắc. Bánh luôn đi theo cặp, nên khi đặt cho lễ cưới, lễ hỏi, hãy tính số cặp chứ không tính số chiếc.
Theo báo chí năm 2025, bánh phu thê của vài cơ sở trong làng có tên trong danh sách sản phẩm tham gia chương trình OCOP của Bắc Ninh. Dịp cao điểm là từ khoảng 20 tháng Chạp tới Tết và mùa hội đền Đô, khi các lò bánh lớn phải thuê thêm người; muốn mua số lượng nhiều dịp này, hãy đặt trước.
Đi xe máy từ Long Biên
Từ Long Biên, đi Ngô Gia Tự lên cầu Đuống, qua sông rồi theo quốc lộ 1 cũ hướng Từ Sơn; đây cũng là tuyến đi đền Đô, xem bài từ Long Biên đi đền Đô Bắc Ninh bằng xe máy. Giữa tháng 10/2026, xe máy vẫn đi cầu Đuống cũ, mặt đường hẹp; cách đi có ở bài qua cầu Đuống bằng xe máy. Xe máy không được đi vào đường cao tốc.
Khi mua ở cửa hàng ven đường, tấp vào sát lề phải, không dừng giữa lòng đường hay ngay góc đường giao nhau.
Chở bánh về không bị dập
Theo lời một phó chủ tịch phường Đình Bảng cũ được TTXVN dẫn, bánh không dùng chất bảo quản nên không để được quá ba ngày; trời nóng bánh nhanh hỏng, trời lạnh bánh cứng. Vì vậy:
- Mua trong ngày định biếu hoặc dùng, đừng mua trước nhiều ngày.
- Xếp bánh nằm phẳng trong hộp hoặc túi cứng, cặp nọ sát cặp kia, không chồng quá cao.
- Đặt hộp bánh ở chỗ râm, trong cốp hoặc treo móc phía trước có che, tránh để trên yên hay sàn để chân phơi nắng.
- Không để đồ nặng đè lên bánh, đi chậm qua gờ giảm tốc, ổ gà.
- Trời lạnh, bánh cứng thì về nhà hấp lại trước khi ăn.
Ghép thêm điểm ở Từ Sơn
Cùng chuyến có thể viếng đền Đô hoặc chùa Tiêu gắn với thiền sư Vạn Hạnh, hoặc xem làng đồ gỗ Đồng Kỵ. Nếu ghé các điểm khác trước, hãy để việc mua bánh xuống cuối cho bánh khỏi nằm lâu trên xe.
Câu hỏi thường gặp
Bánh xu xê và bánh phu thê có khác nhau không?
Không. Bánh xu xê là tên gọi khác của bánh phu thê, món đặc sản của làng Đình Bảng.
Bánh phu thê để được bao lâu?
Theo người địa phương, bánh không dùng chất bảo quản nên không để được quá ba ngày; trời nóng nhanh hỏng, trời lạnh thì cứng.
Chở bánh phu thê bằng xe máy thế nào cho khỏi dập?
Xếp bánh nằm phẳng trong hộp, để chỗ râm, không để đồ nặng đè lên và đi chậm qua gờ giảm tốc.
Thuê xe máy đi Từ Sơn
Chặng qua cầu Đuống và quốc lộ 1 cũ nhiều xe lớn, nên chọn xe phanh tốt và có cốp rộng để đựng hộp bánh. Trên bảng giá của Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú, Honda Vision có giá ngày 200.000 đồng, Honda Wave và Honda Click có giá ngày 150.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674.
Thêm gợi ý quanh khu này có ở chuyên mục Long Biên và Gia Lâm và trang du lịch Hà Nội bằng xe máy.