Chùa Tiêu Từ Sơn nằm lưng chừng núi Tiêu, nơi sử sách gắn với thiền sư Vạn Hạnh và cậu bé Lý Công Uẩn, người sau này dời đô ra Thăng Long. Từ Long Biên, chỉ cần qua cầu Đuống rồi theo quốc lộ 1 cũ là tới, nên một buổi sáng đủ để viếng chùa và đi bộ lên đỉnh núi. Bài này chỉ đường, kể ngắn lịch sử chùa và những điều nên biết khi lên núi.
Chùa Tiêu Từ Sơn nay thuộc đâu
Từ ngày 1/7/2025, tỉnh Bắc Giang và tỉnh Bắc Ninh hợp nhất thành tỉnh Bắc Ninh mới. Theo Nghị quyết 1658/NQ-UBTVQH15, phường Tương Giang và phường Tam Sơn được gộp thành phường Tam Sơn. Theo Tạp chí Nghiên cứu Phật học năm 2026, chùa nằm lưng chừng núi Tiêu, trước thuộc phường Tương Giang, thành phố Từ Sơn, nay thuộc phường Tam Sơn, tỉnh Bắc Ninh.
Chùa có tên chữ là Thiên Tâm tự, còn gọi là chùa Tiêu Sơn. Xưa có hai chùa: chùa Trên trên núi và chùa Dưới, tức chùa Trường Liêu hay chùa Lục Tổ, nơi các sư ở. Chùa Dưới bị phá trong kháng chiến chống Pháp; tượng và chuông được chuyển lên chùa Trên. Chùa Tiêu là di tích lịch sử văn hóa quốc gia từ năm 1991.
Thiền sư Vạn Hạnh chùa Tiêu và Lý Công Uẩn
Sách Đại Việt sử ký toàn thư, được nhiều nguồn dẫn lại, chép rằng Lý Thái Tổ người châu Cổ Pháp, sinh năm 974, thuở nhỏ du học ở chùa Lục Tổ và được sư Vạn Hạnh nhận ra là người khác thường. Theo các sách Việt sử lược và Thiền uyển tập anh mà báo Ngày Nay trích, núi Tiêu là nơi Vạn Hạnh trụ trì. Vạn Hạnh là quốc sư dưới thời Tiền Lê và nhà Lý, hiện được thờ tại chùa.
Người địa phương còn truyền rằng mẹ Lý Công Uẩn đưa ông tới chùa từ năm lên ba để sư nuôi dạy. Đây là chuyện tương truyền. Một số trang viết rằng Lý Công Uẩn sinh ra ở chùa Tiêu, nhưng sử chép ông người Cổ Pháp, nên đừng nhầm.
Về sau chùa được mở rộng thời Lê Trung Hưng, từng bị phá trong chiến tranh và được dựng lại dần từ thập niên 1980; tòa Tam bảo hiện nay xây lại năm 2003. Nhà văn Khái Hưng chọn nơi này làm bối cảnh cho tiểu thuyết Tiêu Sơn tráng sĩ năm 1937.
Vào chùa xem gì
- Nhục thân thiền sư Như Trí, vị sư mất năm 1723, người đã khắc in sách Thiền uyển tập anh năm 1715; nhục thân hiện đặt trong nhà Tổ.
- Tượng đồng thiền sư Vạn Hạnh và bài vị ghi “Lý triều nhập nội Tể tướng Lý Vạn Hạnh thiền sư thần vị”.
- Tấm bia “Lý gia linh thạch”, quả chuông đúc năm 1843 và một bản sao Chiếu dời đô.
- Vườn tháp của các vị sư, và trước cổng là đoạn nước còn lại của sông Tiêu Tương gắn với truyện Trương Chi, Mỵ Nương; đây là chuyện dân gian.
Đi bộ lên núi Tiêu
Theo Tạp chí Nghiên cứu Phật học, bên phải tòa Tam bảo là khu vườn có bậc đá dẫn lên đỉnh núi Tiêu, nơi đặt tượng thiền sư Vạn Hạnh nhìn về phía Thăng Long. Báo Lao động Thủ đô tả đường lên đỉnh là những bậc đá rất đẹp. Chưa có nguồn nào ghi số bậc hay thời gian leo, nên hãy đi chậm theo sức mình:
- Đi giày đế bám, mang nước, tránh lên lúc trưa nắng.
- Người lớn tuổi nghỉ giữa chừng, trẻ nhỏ cần người lớn đi kèm.
- Không leo ra khỏi lối bậc, không bẻ cây trên núi.
- Lúc mưa, bậc đá dễ trơn, nên cân nhắc chỉ viếng chùa.
Chùa Tiêu Bắc Ninh xe máy: đi từ Long Biên
Từ Long Biên, đi Ngô Gia Tự lên cầu Đuống, qua sông rồi theo quốc lộ 1 cũ hướng Từ Sơn. Theo báo Lao động Thủ đô, chùa nằm dọc quốc lộ 1A, từ chùa ra tới quốc lộ khoảng 600 m; khi tới gần, đặt điểm đến trên bản đồ là “chùa Tiêu”. Giữa tháng 10/2026, xe máy vẫn qua cầu Đuống cũ, mặt đường hẹp; xem cách đi ở bài qua cầu Đuống bằng xe máy.
Tới chân núi, gửi xe ở chỗ được bố trí hoặc theo hướng dẫn của người trông coi, rồi đi bộ lên chùa. Cùng hướng có đền Đô ở Đình Bảng thờ các vị vua nhà Lý; xem bài từ Long Biên đi đền Đô Bắc Ninh bằng xe máy nếu muốn ghép thành một buổi về nhà Lý. Muốn tìm hiểu thêm về kinh đô mà Lý Công Uẩn dựng, có thể ghé Hoàng thành Thăng Long.
Lễ chay, không vàng mã
Theo Tạp chí Nghiên cứu Phật học năm 2026 và một số trang Phật giáo, chùa không đặt hòm công đức, không cho đốt vàng mã, chỉ nhận lễ chay đơn giản, không đồ mặn, không rượu, và không tổ chức dâng sao giải hạn. Hãy chuẩn bị hương, hoa, quả là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Chùa Tiêu Từ Sơn nay thuộc phường nào?
Từ ngày 1/7/2025, chùa Tiêu thuộc phường Tam Sơn, tỉnh Bắc Ninh.
Chùa Tiêu liên quan thế nào tới thiền sư Vạn Hạnh?
Theo sử sách, núi Tiêu là nơi Vạn Hạnh trụ trì; thuở nhỏ Lý Công Uẩn theo học ở chùa Lục Tổ, chùa Dưới của chùa Tiêu.
Đi chùa Tiêu có được mang vàng mã không?
Không. Chùa chỉ nhận lễ chay đơn giản và không cho đốt vàng mã.
Thuê xe máy đi Từ Sơn
Chặng qua cầu Đuống và quốc lộ 1 cũ nhiều xe lớn, nên chọn xe phanh tốt, đèn sáng. Trên bảng giá của Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú, Honda Vision và Honda Air Blade có giá ngày 200.000 đồng, Honda Wave và Honda Click có giá ngày 150.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674.
Thêm gợi ý quanh khu này có ở chuyên mục Long Biên và Gia Lâm và trang du lịch Hà Nội bằng xe máy.