Nhiều người tới làng Gióng chỉ viếng đền mà không biết ngay bên cạnh là chùa Kiến Sơ Phù Đổng, nơi gắn với thiền phái Vô Ngôn Thông, một trong những dòng thiền sớm nhất ở Việt Nam. Chùa và đền nằm sát nhau, nên chỉ cần một buổi là viếng được cả hai. Bài này kể ngắn lịch sử chùa, những gì nên xem, cách đi xe máy từ Long Biên và cách ghép với khu di tích đền Phù Đổng.
Chùa Kiến Sơ Phù Đổng ở đâu
Chùa Kiến Sơ, người làng còn gọi là chùa Phù Đổng, ở làng Phù Đổng, quê hương Thánh Gióng. Từ ngày 1/7/2025, theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15, toàn bộ xã Phù Đổng cũ thuộc xã Phù Đổng mới. Theo trang du lịch của Gia Lâm, chùa nằm liền kề phía tây bắc khu đền Thượng; cổng chùa xưa nằm ngang hàng với cổng đền Phù Đổng.
Cần phân biệt rõ hai mức xếp hạng: khu di tích đền Phù Đổng là di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định 2383/QĐ-TTg ngày 9/12/2013, còn bản thân chùa Kiến Sơ là di tích quốc gia từ năm 1975.
Thiền phái Vô Ngôn Thông bắt đầu từ đây
Theo sách Thiền uyển tập anh được Tạp chí Nghiên cứu Phật học dẫn lại, tháng chín năm Canh Tý, tức năm 820, thiền sư Vô Ngôn Thông từ Quảng Châu tới chùa Kiến Sơ. Ngài ngồi quay mặt vào vách nhiều năm, chỉ có sư trụ trì Cảm Thành nhận ra và theo hầu. Trước khi mất năm 826, Vô Ngôn Thông truyền tâm pháp cho Cảm Thành, mở đầu dòng thiền mang tên Ngài; theo các tài liệu Phật giáo, dòng thiền này truyền được 17 thế hệ tới đầu thế kỷ XIII.
Một bài báo năm 2026 dẫn lại rằng chùa do một người giàu có tên Nguyễn Chí hiến đất, mời sư Lập Đức, tức Cảm Thành sau này, về dựng; dòng thiền Vô Ngôn Thông cũng được xem là một nguồn của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử về sau.
Làng còn lưu truyền nhiều chuyện kể: Lý Công Uẩn thuở nhỏ từng học ở đây, từng được các sư che giấu dưới hầm, và khi lên ngôi đã cho tu bổ chùa cùng đền Gióng. Đây là chuyện tương truyền, không phải sử chép.
Vào chùa xem gì
Theo Tạp chí Nghiên cứu Phật học và trang Tonkin Delta 360, chùa có:
- Cổng tam quan năm gian hai tầng mái, phía sau là hồ sen, chùa chính bố cục kiểu nội công ngoại quốc.
- Khánh đá đẽo thô, bề ngang khoảng 2,3 m, có tuổi gần 400 năm, cùng một tấm bia đã mờ chữ.
- Bộ tượng Tam Thế thế kỷ XVII bằng đất sơn son thếp vàng, cùng tượng được cho là Vô Ngôn Thông, Lý Công Uẩn và thân mẫu; hai bên hành lang có 18 vị La Hán.
- Tòa Cửu Long, hay động Liên Hoàn, đắp bằng đất với các tích như Bồ Đề Đạt Ma, Quan Âm cưỡi rồng và cảnh Tây du.
Vào chùa nên mặc kín đáo, nói nhỏ, hỏi người trông coi trước khi chụp ảnh trong điện, và không đặt lễ mặn lên ban Phật.
Chùa Kiến Sơ Gia Lâm: đi xe máy từ Long Biên
Phù Đổng nằm ở bờ bắc sông Đuống, nên từ Long Biên cần qua sông. Giữa tháng 10/2026, xe máy vẫn qua cầu Đuống cũ; cầu đường bộ mới đã hợp long nhưng các báo đưa tin mục tiêu thông xe là cuối năm 2026. Báo Tuổi Trẻ ngày 30/9/2026 tả mặt đường bộ trên cầu cũ hẹp, hai đầu cầu hay xảy ra va chạm, nên hãy đi chậm và giữ khoảng cách. Cách chọn làn và hướng rẽ ở hai đầu cầu có ở bài qua cầu Đuống bằng xe máy.
Sang bên kia sông, đặt điểm đến trên bản đồ là “chùa Kiến Sơ” hoặc “đền Phù Đổng” rồi đi theo hướng đông dọc sông Đuống. Gửi xe ở bãi trông giữ quanh khu đền rồi đi bộ sang chùa, vì hai nơi sát nhau.
Ghép chùa với khu di tích Phù Đổng
Khu di tích đền Phù Đổng có tám điểm, trong đó có đền Thượng nhìn ra đê sông Đuống, đền Hạ ở ngoài đê và miếu Ban cách đền Thượng khoảng 200 m. Một buổi sáng đủ để viếng đền Thượng, chùa Kiến Sơ rồi đi bộ một vòng quanh làng.
Nếu đi dịp hội Gióng, từ mùng 7 tới mùng 9 tháng Tư âm lịch, khu đền rất đông; năm 2025, chương trình hội kéo dài từ 26/4 tới 7/5. Cách gửi xe và đi lại ngày hội có ở bài hội Gióng ở đền Phù Đổng. Cùng xã Phù Đổng còn có làng thuốc Bắc Ninh Hiệp; xem bài nghề thuốc Bắc ở Ninh Hiệp nếu muốn ghép thêm buổi chiều.
Câu hỏi thường gặp
Chùa Kiến Sơ có phải di tích quốc gia đặc biệt không?
Không. Khu đền Phù Đổng bên cạnh là di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2013; chùa Kiến Sơ là di tích quốc gia từ năm 1975.
Thiền phái Vô Ngôn Thông bắt đầu khi nào?
Theo Thiền uyển tập anh, thiền sư Vô Ngôn Thông tới chùa Kiến Sơ năm 820 và truyền pháp cho sư Cảm Thành trước khi mất năm 826.
Đi chùa Kiến Sơ bằng xe máy gửi xe ở đâu?
Gửi ở bãi trông giữ quanh khu đền Phù Đổng rồi đi bộ sang chùa, vì chùa nằm sát đền Thượng.
Thuê xe máy đi Phù Đổng
Qua cầu Đuống cũ, một chiếc xe nhỏ gọn, dễ điều khiển sẽ an toàn hơn trên làn hẹp. Trên bảng giá của Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú, Honda Vision có giá ngày 200.000 đồng, Honda Wave và Honda Click có giá ngày 150.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674.
Thêm gợi ý quanh khu này có ở chuyên mục Long Biên và Gia Lâm và trang du lịch Hà Nội bằng xe máy.