Đi làng nghề Thường Tín một ngày mà muốn ghé đủ bốn nơi là sơn mài Hạ Thái, tiện gỗ Nhị Khê, lược sừng Thụy Ứng và thêu Quất Động, khó nhất không phải đường xa mà là thứ tự. Xếp sai, bạn sẽ chạy lên chạy xuống quốc lộ, tới làng cuối thì thợ đã dọn đồ. Bài này giúp bạn sắp bốn làng thành một chiều đi, ước giờ ở từng nơi, chọn chỗ ăn trưa giữa chặng và biết làng nào nên bỏ khi trễ lịch.
Làng nghề Thường Tín một ngày: bốn làng nằm thế nào trên bản đồ
Cả bốn làng đều bám quanh trục quốc lộ 1A cũ, con đường chạy từ Giải Phóng, Ngọc Hồi xuống phía nam. Xe máy đi trục này, không vào cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ. Chuyện giữ làn, xe tải và cách rẽ khỏi quốc lộ đã có trong bài quốc lộ 1A cũ qua Thường Tín, Phú Xuyên, ở đây chỉ bàn chuyện xếp lịch.
Một cách dễ nhớ vị trí là nhìn vào đợt sắp xếp xã năm 2025:
- Hạ Thái là thôn của xã Duyên Thái cũ; một phần Duyên Thái đã nhập vào xã Ngọc Hồi, tức phía gần nội thành. Đây là làng ở đầu bắc.
- Nhị Khê và xã Hòa Bình cũ, nơi có làng sừng Thụy Ứng, cùng nhập với thị trấn cũ thành xã Thường Tín. Hai làng này nằm ở khúc giữa, quanh trung tâm Thường Tín.
- Quất Động nhập cùng các xã phía nam như Nghiêm Xuyên, Dũng Tiến, Tân Minh thành xã Thượng Phúc. Đây là làng xa nhất về phía nam.
Người dân vẫn gọi theo tên làng, nên trên ứng dụng bản đồ cứ gõ tên làng kèm nghề, như “làng sơn mài Hạ Thái”, rồi ghim cả bốn điểm trước khi đi.
Thứ tự ghé: từ Hạ Thái xuống dần tới Quất Động
Nguyên tắc là đi một mạch từ bắc xuống nam, mỗi làng chỉ rẽ khỏi quốc lộ một lần, rồi về bằng một chặng thẳng. Như vậy không phải quay ngược giữa hai làng.
Hạ Thái: mở đầu bằng xưởng sơn mài
Hạ Thái gần nội thành nhất nên hợp làm điểm đầu, khi bạn còn tỉnh và trời chưa nắng gắt. Một món sơn mài phải qua nhiều lượt sơn, chờ khô rồi mài, nên trong xưởng thường có nhiều món đang dở xếp trên giá. Đứng xem thì đừng chạm tay vào bề mặt đang khô. Dành chừng một tiếng là đủ đi vài xưởng và chọn một món nhỏ.
Nhị Khê: máy tiện và đền thờ Nguyễn Trãi
Chạy tiếp xuống, Nhị Khê là làng tiện gỗ, làm đồ thờ, đồ gia dụng và nhiều món gỗ nhỏ. Làng còn là đất gắn với Nguyễn Trãi, có khu lưu niệm ông nằm trong thôn, nên nhiều người ghép thêm một lượt thắp hương. Cộng cả hai việc, tính chừng một tiếng đến hơn một tiếng.
Thụy Ứng: lược sừng sau bữa trưa
Thụy Ứng không nằm sát quốc lộ mà lùi vào trong một đoạn, nên ghim sẵn trên bản đồ để khỏi trượt lối rẽ. Làng được biết tới là nơi hiếm hoi còn chuyên làm lược từ sừng trâu, sừng bò. Xưởng nhỏ, đồ nhỏ, chừng bốn mươi lăm phút là xem được các công đoạn chính. Cách xem xưởng và chọn lược có trong bài làng sừng Thụy Ứng.
Quất Động: điểm cuối, đền thờ tổ nghề thêu
Quất Động là quê của Lê Công Hành, người được giới thêu tôn làm tổ nghề; dân làng lập đền thờ ông. Đặt làng này cuối ngày vì nó xa nhất về phía nam. Chừng một tiếng là vừa để thắp hương ở đền và ghé một hai nhà đang thêu. Cứ hỏi người trong làng nhà nào đang có khung để xin vào xem.
Nghỉ trưa giữa chặng: ăn ở khu trung tâm, đừng tìm trong làng
Theo thứ tự trên, giờ trưa thường rơi vào khoảng sau Nhị Khê, trước khi rẽ sang Thụy Ứng. Đó là khúc giữa của chuyến, gần trung tâm Thường Tín cũ, nơi quốc lộ đi qua phố đông nhà và dễ tìm hàng cơm, hàng phở hơn là đi sâu trong ngõ làng.
Trên quốc lộ đoạn qua Nhị Khê còn có phố Quán Gánh, nổi tiếng với bánh giầy bán cho khách qua đường từ thời con đường này còn là đường thiên lý. Một gói bánh giầy vừa lót dạ vừa làm quà. Chọn quán có chỗ dựng xe trong sân hoặc lề rộng; đừng dừng sát mép quốc lộ khi xe tải đang chạy. Nhiều xưởng cũng nghỉ trưa, nên ngồi lâu một chút không thiệt gì.
Ước giờ cả ngày và chỗ cắt bớt khi trễ lịch
Cửa hàng mở từ 09:00 đến 21:00 và không giao xe ngoài giờ ấy, nên nếu nhận xe buổi sáng, lịch của bạn bắt đầu sau chín giờ. Muốn tới làng đầu sớm hơn thì nhận xe từ chiều hôm trước. Một khung tham khảo:
- Buổi sáng: Hạ Thái rồi Nhị Khê, mỗi làng chừng một tiếng.
- Giữa trưa: ăn và nghỉ quanh trung tâm Thường Tín, chừng một tiếng.
- Đầu chiều: Thụy Ứng, chừng bốn mươi lăm phút.
- Giữa chiều: Quất Động, chừng một tiếng.
- Cuối chiều: quay ra quốc lộ, chạy thẳng về trước khi trời tối.
Thời gian chạy giữa các làng phụ thuộc giờ đi và độ đông của quốc lộ, nên đừng xếp lịch sát nút. Trễ quá một tiếng so với khung trên thì bỏ một làng thay vì chạy vội. Làng nên bỏ là làng bạn ít quan tâm nhất trong hai làng cuối, vì bỏ Thụy Ứng hay Quất Động đều không làm hỏng chiều đi. Mùa đông trời tối sớm, cân nhắc chỉ đi ba làng và để làng còn lại cho một buổi khác.
Gửi xe và mua đồ sau bốn lần dừng
Bốn làng là bốn lần dựng xe, mỗi nơi một kiểu ngõ. Thói quen chung là để xe ở chỗ rộng đầu làng hoặc sân đình nếu được phép, rồi đi bộ vào xưởng; cách đọc ngõ trước khi quyết định có trong bài gửi xe đầu làng hay chạy vào ngõ. Xưởng là nhà ở, nên hỏi trước khi chụp; bài chụp ảnh thợ làng nghề nói kỹ cách xin phép.
Chuyện mua sắm dễ vượt sức chở của một chiếc xe máy khi đồ cộng dồn qua bốn làng. Vài cách giữ cho xe gọn:
- Tính trước chỗ chứa: cốp xe ga và một ba lô là đủ cho đồ nhỏ của cả ngày.
- Món mua ở làng đầu phải theo bạn cả ngày: đồ sơn mài và đồ gỗ mặt bóng nên bọc kỹ.
- Món to thì hỏi xưởng cách gửi hàng, đừng buộc chênh vênh sau yên.
- Tranh thêu để phẳng giữa hai tấm bìa, mua ở làng cuối nên ít bị xóc hơn.
Chuẩn bị xe và giờ về
Trước khi rời nội thành, đổ đầy xăng, xem lốp, phanh và đèn. Đi xa nên báo cửa hàng lộ trình dự kiến; xe có dấu hiệu lạ giữa đường thì dừng chỗ an toàn và gọi tiệm theo số 0942467674 trước khi tự sửa. Từ tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, qua cầu Vĩnh Tuy rồi nhập trục Giải Phóng; không đi cầu Thanh Trì vì cầu này cấm xe máy.
Chặng về là một đường thẳng theo quốc lộ lên Ngọc Hồi, Giải Phóng. Về trước khi trời tối vì đường làng ít đèn, quốc lộ lại nhiều xe tải. Đặt cọc, thời gian và chi phí giao nhận được xác nhận trực tiếp khi đặt xe.
Gói lại, một ngày bốn làng ở Thường Tín là: ghim đủ bốn điểm, đi một chiều từ Hạ Thái xuống Quất Động, ăn trưa ở khúc giữa và sẵn sàng bỏ một làng khi trễ. Các chuyến đi về trong ngày khác có ở mục ngoại thành Hà Nội, còn toàn bộ gợi ý dạo chơi nằm trong chuyên mục du lịch.