Làng thêu Quất Động nằm ở phía nam Hà Nội, vùng Thường Tín, cách trung tâm khoảng 25 km, chạy xe máy thong thả hơn một giờ là tới. Đây là nơi thờ Tiến sĩ Lê Công Hành, người được giới làm thêu tôn là tổ nghề. Người thuê xe ở tiệm tôi hay hỏi ba chuyện: làng giờ còn thêu không, đến đó xem gì, và mua gì mang về mà tranh không nhàu, khung không vỡ. Bài này trả lời lần lượt theo đúng trình tự một buổi đi.
Làng thêu Quất Động có gì đáng xem
Trước hết là tên gọi. Từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, Hà Nội không còn cấp huyện; xã Quất Động cũ được nhập cùng vài xã lân cận thành xã Thượng Phúc. Người dân và biển chỉ dẫn cũ vẫn gọi Quất Động, nên cứ tìm theo tên làng, chỉ cần biết tên xã mới để khỏi bối rối trên ứng dụng bản đồ.
Điểm nên ghé đầu tiên là đền thờ tổ nghề thêu. Tục truyền ông Lê Công Hành học được cách thêu trong một chuyến đi sứ phương Bắc, về dạy lại cho dân làng, rồi nghề lan ra nhiều nơi. Ngày giỗ tổ thường được nhắc vào tháng Sáu âm lịch, nhưng lịch cụ thể từng năm nên hỏi lại người trong làng.
Cần nói thật để bạn khỏi hụt hẫng: đây không phải phố bày hàng san sát như Bát Tràng. Nghề thêu ở làng đã thu hẹp nhiều, không phải nhà nào cũng còn ngồi khung. Đi chậm qua các ngõ, để ý nhà treo tranh mẫu hay có khung căng vải ở hiên, đó là chỗ có thể xin vào xem.
Ba nhóm sản phẩm bạn sẽ gặp
- Tranh thêu phong cảnh, hoa lá, con vật: loại dễ gặp nhất, nhiều cỡ, hợp làm quà.
- Tranh thêu chân dung: khó nhất, thường thêu theo ảnh đặt trước, mất nhiều ngày công.
- Đồ thêu trên trang phục, lễ phục, đồ thờ: tùy nhà còn làm, nên hỏi trước khi vào.
Xem thợ làm việc sao cho phải phép
Một bức tranh vừa phải cũng có thể mất vài tuần, vì thợ phải đổi chỉ nhiều sắc độ để lên khối. Khi xem, đứng cách khung một chút, không chạm tay vào mặt vải đang thêu vì mồ hôi tay dễ làm ố chỉ sáng màu. Muốn chụp ảnh thì hỏi trước một câu; cách ứng xử với thợ làng nghề có trong bài chụp ảnh thợ làng nghề và người dân ngoại thành.
Đi Quất Động bằng xe máy theo hướng nam
Cung đường từ nội thành
Từ phố cổ Hoàn Kiếm hay khu Hai Bà Trưng, cung dễ nhất là theo đường Giải Phóng đi thẳng xuống phía nam, qua Văn Điển, Ngọc Hồi rồi chạy tiếp trục quốc lộ cũ vào địa phận Thường Tín. Tới khu vực chợ Vồi, để ý biển chỉ dẫn làng nghề hoặc dừng hỏi người bán hàng ven đường lối vào Quất Động. Biển có thể đã cũ, nên bật bản đồ để đối chiếu chứ đừng chỉ nhìn biển.
Xuất phát từ Long Biên, chẳng hạn nhận xe ở Bồ Đề, bạn qua cầu Vĩnh Tuy, đi Minh Khai rồi nhập vào Giải Phóng. Đừng theo bản đồ lên cầu Thanh Trì, Vành đai 3 trên cao hay cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ: các tuyến này cấm xe máy. Chọn chế độ chỉ đường cho xe máy để đỡ bị dẫn nhầm.
Chạy trên quốc lộ cho an toàn
- Xe tải, xe khách chạy dày qua Văn Điển và Thường Tín: giữ làn bên phải, không bám đuôi xe tải.
- Đổ xăng ở trục chính trước khi rẽ vào làng.
- Khởi hành khoảng 8 giờ sáng để tới làng lúc thợ đang làm. Tiệm xe mở cửa 09:00–21:00, nên ai muốn đi sớm hãy nhận xe từ chiều hôm trước.
- Cuối tuần, đường về phố đông dần từ chiều; tham khảo bài về phố chiều Chủ nhật đỡ tắc để chọn giờ quay lại.
Chỗ để xe khi vào làng
Đường trong làng nhỏ, nhiều ngõ chỉ vừa hai xe máy tránh nhau. Cách gọn nhất là để xe ở sân rộng đầu làng hoặc sân đền nếu người trông cho phép, rồi đi bộ vào ngõ. Ghé hẳn một nhà làm tranh thì hỏi chủ nhà có dựng xe trong sân được không.
Đừng dựng xe chắn cổng nhà người khác hay lối vào ngõ; khóa cổ, rút chìa, mang theo đồ có giá trị. Ngày giỗ tổ hay ngày lễ làng người về đông, khi đó gửi ở bãi có người trông và giữ vé cẩn thận. Bài gửi xe đầu làng hay chạy vào ngõ làng cổ có thêm cách chọn khi mỗi làng một kiểu.
Chọn tranh thêu Quất Động gọn nhẹ để chở về
Nhận ra thêu tay
Cách đơn giản nhất là lật mặt sau. Tranh thêu tay thường có nút chỉ, chỉ chồng nhiều lớp tạo khối, mũi kim không đều tăm tắp. Tranh thêu máy thì mặt sau phẳng, đường chỉ chạy dài đều đặn. Bạn cũng cứ hỏi thẳng người bán tranh nào thêu tay.
Hỏi giá trước khi chọn, vì tranh thêu tay đắt hơn hẳn do công ngồi khung nhiều tuần. Tranh chân dung theo ảnh thường phải đặt trước; hỏi rõ thời gian làm và cách nhận.
Món nào hợp đi xe máy
- Tranh thêu cỡ nhỏ chưa đóng khung: nhẹ, gấp gọn trong bìa cứng, về phố đóng khung sau.
- Khăn tay, túi vải hay đồ thêu nhỏ nếu nhà đó còn làm: hợp làm quà cho nhiều người.
- Tranh đã đóng khung kính: đẹp nhưng dễ vỡ, không hợp chở xe máy quãng 25 km có đoạn ổ gà; nếu thích, nhờ người bán gói kỹ hoặc hỏi họ có nhận gửi hàng không.
Gói và chở cho tranh không hỏng
Tranh thêu sợ nhất là gập, ẩm và bẩn. Đặt tranh phẳng giữa hai tấm bìa cứng, lót giấy mềm lên mặt thêu, rồi bọc túi nilon kín để chống bụi và mưa bất chợt. Tranh dài hơn thì cuộn lỏng quanh một ống, không cuộn chặt và không gập đôi.
Xe ga có cốp như Honda Vision hay Air Blade để vừa một gói tranh nhỏ, chỉ cần đừng nhét chung với chai dầu hay đồ ướt. Không ép tranh dưới dây ràng sau yên vì dây hằn vết lên vải; gói to hơn cốp thì cho vào ba lô phẳng, đeo sát lưng.
Ghép thêm điểm ở Thường Tín
Quất Động và làng sơn mài Hạ Thái giờ cùng thuộc xã Thượng Phúc, đi tiếp trong buổi là vừa sức; đường và cách chọn món mang về có trong bài làng sơn mài Hạ Thái ở Thường Tín. Gần đó còn có chùa Đậu, ngôi chùa cổ được biết tới với hai pho tượng táng xác thiền sư. Với người mới chạy quốc lộ, hai điểm trong một buổi là nhịp vừa đẹp.
Thuê xe cho chuyến đi làng nghề
Nếu thuê xe ở Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú, bạn nhận xe tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00, điện thoại 0942 467 674. Đặt cọc, giấy tờ cần mang và việc có kèm mũ bảo hiểm hay không, hãy hỏi cửa hàng khi đặt xe để chuẩn bị đúng.
Muốn tìm thêm làng nghề, chùa cổ và cung đường quanh thủ đô, xem chuyên mục ngoại thành Hà Nội hoặc toàn bộ chuyên mục du lịch Hà Nội bằng xe máy.