Cuối tuần muốn cho con nhỏ thấy tận mắt một món đồ chơi dân gian ra đời từ bàn tay người thợ, nhiều bố mẹ ở Hà Nội nghĩ ngay tới làng tò he Xuân La ở Phú Xuyên. Làng không quá xa, nhưng hơn ba mươi cây số trên xe máy với một đứa trẻ năm, sáu tuổi lại là chuyện khác hẳn một mình chạy đi chụp ảnh. Bài này giúp bạn tính trước: con xem được gì, đi đường nào, chở trẻ ra sao cho an toàn, mấy giờ nên tới và làm gì khi đứng trước quầy của nghệ nhân.
Làng tò he Xuân La có gì để trẻ con xem
Xuân La là một thôn thuộc vùng Phượng Dực, phía tây Phú Xuyên, nơi gần như nhà nào cũng có người biết nặn tò he. Theo các cụ trong làng, nghề đã có từ vài trăm năm. Nguyên liệu truyền thống là bột gạo nếp hấp chín, nhào dẻo rồi nhuộm màu; thời trước màu lấy từ cây lá quen thuộc như gấc, nghệ, lá xanh. Từ một nắm bột cắm trên que tre, nghệ nhân chỉ dùng ngón tay, chiếc lược nhỏ và que tre mảnh để vuốt ra con gà, con trâu, ông tiến sĩ, nhân vật cổ tích, và giờ có cả nhân vật hoạt hình mà trẻ con mê.
Điều bố mẹ cần biết trước: tò he vốn là nghề đi rong. Nhiều nghệ nhân Xuân La mang khay bột lên phố, tới hội làng, dịp Trung thu và vào cả trường mầm non, tiểu học để dạy nặn. Vì thế đến làng một ngày bất kỳ chưa chắc gặp được người đang ngồi nặn. Cách chắc ăn là hỏi trước qua trang của câu lạc bộ làng nghề hoặc người quen trong vùng, hẹn ngày có người làm và có chỗ cho trẻ tự tay nặn thử.
Nếu con còn quá nhỏ để chịu một chặng dài, có phương án nhẹ hơn: cuối tuần, nghệ nhân Xuân La thường ngồi nặn ở khu phố đi bộ quanh hồ Hoàn Kiếm.
Đi Xuân La Phú Xuyên: chọn quốc lộ 1A cũ, không vào cao tốc
Từ phía Long Biên, qua sông bằng cầu Vĩnh Tuy hoặc cầu Chương Dương, rồi đi về phía Giải Phóng. Tới khu Pháp Vân, phải để ý kỹ: lối thẳng vào cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ là đường cấm xe máy. Bạn đi theo quốc lộ 1A cũ qua Văn Điển, Ngọc Hồi, xuyên qua Thường Tín rồi xuống Phú Xuyên. Hai tuyến chạy gần song song nên ứng dụng bản đồ đôi khi gợi ý cao tốc; hãy chọn chế độ xe máy và nhìn biển trước mỗi nút giao. Xem thêm bài xe máy có được vào cao tốc không.
Gần tới Phú Xuyên, rẽ phải sang hướng tây theo đường tỉnh, đi thêm vài cây số đường làng vào vùng Phượng Dực rồi hỏi đường vào thôn Xuân La. Một chiều thường mất khoảng một giờ nếu chạy đều; có trẻ con đi cùng, hãy tính dư ra nửa tiếng.
Quốc lộ 1A cũ nhiều xe tải và xe khách, nhất là đoạn qua Thường Tín: giữ làn bên phải, không vượt sát đầu xe lớn.
Chở trẻ an toàn suốt chặng hơn ba mươi cây số
Với trẻ nhỏ, cái mệt nhất là phải ngồi yên quá lâu. Vài nguyên tắc nên giữ:
- Mũ vừa đầu, không phải mũ người lớn đội tạm. Mũ phải ôm vừa, cài quai dưới cằm, lách được khoảng một ngón tay. Mũ rộng sẽ xoay, trượt che mắt khi xe xóc. Cách chọn có trong bài chọn mũ bảo hiểm cho trẻ đi cùng trên xe máy thuê.
- Trẻ ngồi giữa hai người lớn. Người lái phía trước, một người lớn ngồi sau cùng ôm giữ bé. Không cho trẻ đứng ở sàn để chân hay ngồi trước tay lái trên chặng dài.
- Quần áo kín, giày có quai hậu. Chân bé cần tránh xa ống xả.
- Dừng ngay khi bé buồn ngủ. Trẻ ngủ gật trên xe rất dễ ngả người sang bên. Thấy con lim dim, tìm chỗ an toàn ven đường cho nghỉ, đừng cố chạy thêm.
Nên chia chặng: nghỉ một lần ở Thường Tín cho bé uống nước, đi vệ sinh, duỗi chân. Ba lô của bố mẹ nên có nước, khăn ướt, áo khoác mỏng và chút đồ ăn nhẹ. Nếu muốn đọc kỹ hơn về nhịp nghỉ khi chở con đi xa, bài đưa con nhỏ đi bảo tàng bằng xe máy có phần giờ nghỉ áp dụng được cho cả chuyến này.
Giờ nên đến và chỗ dừng xe trong làng
Xuất phát khoảng tám giờ sáng là vừa: tránh giờ cao điểm trong nội thành, tới làng khi trời còn mát và bé còn tỉnh táo. Mùa hè tránh có mặt giữa trưa; chiều nên rời làng sớm để về tới nội thành trước khi trời tối và đường Giải Phóng ùn tắc.
Đường trong thôn hẹp, có đoạn chỉ vừa hai xe máy tránh nhau. Đừng chạy sâu vào ngõ khi chưa biết lối quay đầu. Dựng xe ở sân nhà văn hóa, sân đình hoặc ngay sân nhà nghệ nhân đã hẹn, xin phép một câu trước. Khóa cổ, rút chìa, mang túi đồ theo người.
Xem nghệ nhân nặn và cho trẻ tự tay thử
Phần hay nhất của chuyến đi nằm ở vài chục phút ngồi cạnh khay bột. Để trẻ xem được trọn vẹn:
- Cho bé ngồi ngang tầm tay nghệ nhân, không đứng chen phía sau. Trẻ nhỏ cần nhìn rõ từng ngón tay vê, ấn, cắt.
- Để con chọn một con giống quen, như con gà hay con vịt, rồi xem nghệ nhân làm từ đầu tới cuối. Hỏi người thợ vì sao bột phải hấp chín, trẻ sẽ nhớ lâu hơn.
- Cho bé tự nặn thử nếu nghệ nhân đồng ý. Hỏi rõ chi phí trước, khoản này nhỏ và tùy nhà. Bột dính tay, nên mang khăn ướt.
- Xin phép trước khi chụp ảnh, nhất là chụp cận tay và khay bột.
Dặn trẻ không cho tò he vào miệng, trừ khi nghệ nhân nói rõ đó là loại ăn được; nhiều sản phẩm bây giờ làm để chơi và trưng bày.
Lúc ra về mới là chỗ nhiều bố mẹ quên: tò he cắm trên que tre nhọn. Đừng để bé cầm que trên tay khi xe đang chạy, một cú phanh là đầu que có thể chọc vào mặt. Xin nghệ nhân một hộp nhỏ hoặc cắm các que vào miếng xốp, cho vào ba lô của người lớn ngồi sau. Về nhà rồi mới trao lại cho con.
Ghép thêm điểm gần đó và tính đường về
Cùng vùng phía nam còn có làng khảm trai Chuyên Mỹ ở Phú Xuyên. Với gia đình có con nhỏ, chỉ nên ghép thêm một điểm, nếu bé vẫn còn hứng thú.
Đường về đi lại quốc lộ 1A cũ, nghỉ thêm một lần nếu bé mệt. Nếu cả nhà cần thuê xe cho chuyến đi sớm này, nên nhận xe từ hôm trước ở tiệm tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa từ 09:00 đến 21:00; muốn giao xe thì xác nhận giờ và chi phí trước khi đặt. Các điểm ngoài nội thành khác nằm ở chuyên mục ngoại thành Hà Nội, còn gợi ý đi chơi nói chung có trong chuyên mục du lịch.