Đường ra làng sơn mài Hạ Thái xe máy chạy từ nội thành chỉ hơn một giờ, làng nằm sát trục quốc lộ phía nam thuộc huyện Thường Tín. Đây là cái tên quen nhất khi nhắc làng nghề sơn mài Hà Nội: nơi đây vẫn còn nhiều cơ sở làm nghề thật, từ khay, hộp, đồ thờ tới tranh sơn mài lớn nhỏ. Người đi lần đầu thường lo đường xa và không biết ghé cơ sở nào cho đúng; bài viết này xếp trình tự một buổi đi: tính cung đường, dừng xe, xem công đoạn rồi chọn món mang về gọn trên xe.
Làng sơn mài Hạ Thái xe máy: cung đường từ nội thành xuống Thường Tín
Làng Hạ Thái nay thuộc xã Dũng Tiến, huyện Thường Tín, cách trung tâm Hà Nội khoảng hai mươi cây số, quãng đường vừa sức cho một buổi đi bằng xe máy. Cung quen nhất là men theo trục quốc lộ hướng phía nam, qua khu vực Thanh Trì, giữ làn trong trên đoạn đông nhà ven đường, tới địa bàn Thường Tín thì nhìn biển chỉ dẫn rẽ vào đường xã dẫn tới cụm làng nghề. Đường lớn gần hết chặng, chỉ đoạn vào xã là đường liên thôn vừa rộng một xe hơi, giờ tan học có phụ huynh đón con nên chạy chậm.
Chỗ để xe dễ hơn bạn nghĩ: các cơ sở quanh làng có sân hoặc bãi trước cổng, khách ghé xem hàng cứ dựng xe trong sân sau khi hỏi một câu. Ngày lễ hội làng, người về đông, khi đó để xe ở bãi đầu xóm rồi bộ hành vào trong. Trước khi rời xe, khóa cổ, rút chìa và chụp lại vị trí cho dễ tìm lúc ra về. Kiểm tra xăng đủ chặng khứ hồi trước khi rời quốc lộ, vì cây xăng lớn nằm ven trục chính, vào đến đường xã thì trạm thưa.
Kinh nghiệm đi làng sơn mài Hạ Thái Thường Tín là xuất phát sớm buổi sáng, vừa tránh nắng vừa kịp xem nghề lúc thợ đang làm việc. Cuối tuần đường về nội thành đông từ sau ba giờ chiều, nên tính giờ ra về trước để không kẹt giữa đoạn qua thị trấn. Trời mưa thì mặt đường xã trơn, chạy chậm, lấy phanh nhịp và tránh vệt đất chảy ở đoạn gần cửa các xưởng.
Đi làng sơn mài Hạ Thái Thường Tín: ghé cơ sở xem công đoạn
Vào cửa các cơ sở ở đây là hỏi thẳng: làng quen khách tới xem nghề, phần lớn nhà mở cửa cả sáng. Nghề ở đây đi qua nhiều công đoạn: làm nền đồ từ gỗ, bồi từng lớp sơn ta trộn vật liệu nền, mài phẳng rồi đánh bóng bằng lá, sau đó mới tới vẽ, điểm màu và hoàn thiện bề mặt. Một món nhỏ cũng cần trọn vài ngày công, nên xem được hai ba công đoạn trong một buổi là đã hình dung gần hết cái khó của nghề.
Khi xem, để tay khỏi chạm bề mặt đang sơn vì lớp chưa khô dễ lưu dấu vân tay; muốn chụp ảnh nên hỏi trước một câu. Thợ già trong làng chịu kể chuyện nghề: vì sao phải lấy sơn ta đúng quy trình, vì sao từng lớp phải phơi khô tự nhiên rồi mới bồi lớp sau. Chậm rãi nghe một lúc, bạn sẽ hiểu vì sao đồ sơn mài của làng giữ màu bền mà máy móc không thay được.
Đi sâu vào các ngõ nhỏ, bạn còn thấy sân phơi đồ, giá kê hàng dở dang, màu vàng bạc điểm xếp dọc hiên; không khí đúng chất một làng nghề còn làm việc thay vì chỉ bán hàng. Nhiều cơ sở nhận làm tranh theo yêu cầu, khách có thể đặt kích thước trước rồi ghé lấy chuyến sau, đỡ phải chở món lớn trên xe chật.
Làng nghề sơn mài Hà Nội: chọn món gọn mang về
Trong các làng nghề sơn mài Hà Nội, Hạ Thái giữ được mặt hàng rộng: khay, hộp đựng, lọ hoa, đồ thờ cúng cỡ nhỏ tới tranh sơn mài treo tường. Đi bằng xe máy nên chọn món gọn: hộp đũa, hộp gia vị, khay nhỏ hoặc bức tranh cỡ vừa cuộn khít được. Tranh lớn buộc sau yên cần ống cuộn cứng, bọc nilon kín để khỏi dính bụi đường về. Hỏi giá trước khi chọn, rồi mới nhờ chủ cơ sở gói lại cẩn thận.
Khi mua, soi món dưới trời sáng để thấy lớp sơn đều và đường viền thẳng; món loang nhẹ ở góc thường chỉ là lệch một lớp, còn nền nứt thì không nên lấy vì vết sẽ lan theo thời gian. Hỏi luôn cách giữ món ở nhà: tránh nắng gắt, tránh lau ướt hàng ngày, lau bằng khăn mềm là đủ.
Bề mặt sơn mài bóng nhưng sợ cạ và sợ nóng: giữa hành lý chèn khăn mềm, không để vật nặng đè lên. Món còn mới cần né nắng chói lâu trên xe vì lớp sơn chưa ổn nhiệt dễ bạc chỗ tiếp xúc. Về nhà, để nơi thoáng, tránh gió bụi là món giữ được bóng nhiều năm.
Ghép thêm điểm quanh Thường Tín và đường về
Thường Tín còn có làng chạm khắc gỗ nổi tiếng cách không xa, ghép vào cùng buổi đi là vừa sức; xem thêm các bài trong chuyên mục ngoại thành Hà Nội để chọn chặng ghép, hoặc tham khảo một điểm đến khác và chuyên mục du lịch Hà Nội cho trọn buổi. Quanh huyện cũng có chùa cổ và đình làng mang nét khảm trai, ghé nhanh chụp vài tấm cũng đủ đẹp album chuyến đi.
Đường về chạy lại quốc lộ, chú ý xe khách và xe tải dày vào buổi chiều. Nếu đi nhóm, hẹn trước điểm dừng tập trung ở đầu đường xã để khỏi lạc nhau giữa đoạn đông. Ghé quán đầu xã ăn nhẹ trước khi lên đường; món đồng quê quanh đây đơn giản mà hợp với buổi đi làng nghề. Về tới nội thành, chạy chậm qua ngõ nhỏ, tranh sơn mài cuộn sau yên nên tránh cua gắt.
Một buổi ở Hạ Thái cho bạn thấy trọn nghề sơn mài còn giữ nếp cũ, nhưng để buổi đi dễ chịu, chiếc xe phải đủ khỏe cho chặng khứ hồi hai mươi cây số và đủ chỗ chở hàng gọn. Nếu bạn cần thuê xe máy cho các chuyến về làng nghề quanh Hà Nội, Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú nhận đặt xe tại 112 Nguyễn Văn Cừ, phường Bồ Đề, quận Long Biên, mở cửa từ 09:00 - 21:00, điện thoại 0942 467 674.