Người Hà Nội đi qua ngã tư Kim Liên mỗi ngày, nhưng không ít người tìm mãi mới thấy đền Kim Liên trấn Nam, vì ngôi đền không mở cổng ra mặt đường lớn mà nằm lùi trong khu dân cư Phương Liên, Đống Đa. Bài này dành cho người muốn đi lễ hoặc tìm hiểu Thăng Long tứ trấn: đền thờ ai, nằm ở đâu, chạy xe máy từ Giải Phóng hay Lê Duẩn rẽ vào thế nào, và dừng xe sao cho khỏi chắn lối của bà con trong phố.
Đền Kim Liên trấn Nam: ngôi đền giữ phía nam kinh thành
Thăng Long tứ trấn là bốn ngôi đền được coi là giữ yên bốn hướng của kinh thành xưa: Bạch Mã ở phía đông, Voi Phục ở phía tây, Quán Thánh ở phía bắc và Kim Liên ở phía nam. Năm 2022, Thủ tướng Chính phủ xếp hạng đền Kim Liên là di tích quốc gia đặc biệt trong cụm Thăng Long tứ trấn.
Theo tài liệu báo chí chính thống dẫn lại, đền được vua Lê Tương Dực cho xây năm 1509 để thờ thần Cao Sơn Đại Vương, tương truyền là một người con của Lạc Long Quân và Âu Cơ. Đền còn giữ tấm bia đá do sử thần Lê Tung soạn năm 1510 và ba mươi chín đạo sắc phong của nhiều đời vua.
Một điều hay gây nhầm: tài liệu và biển chỉ đường lúc gọi đền Kim Liên, lúc gọi đình Kim Liên, đều chỉ cùng một di tích ở Phương Liên. Còn chùa Kim Liên ở Quảng An, Tây Hồ là một ngôi chùa khác hẳn, nằm bên bờ hồ Tây. Nếu bạn đang tìm ngôi chùa ấy, xem bài chùa Kim Liên và chùa Tứ Liên bên đường Âu Cơ.
Đền Kim Liên ở đâu: lùi trong phố nhỏ, không ra mặt đường lớn
Các nguồn tin về lễ hội ghi đền nằm trên phố Kim Hoa, thuộc phường Phương Liên, quận Đống Đa theo địa giới cũ. Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính, ứng dụng bản đồ có thể hiển thị tên phường mới, nên khi tìm đường bạn cứ gõ “đền Kim Liên” kèm “Kim Hoa” là ra đúng chỗ.
Phố Kim Hoa nhỏ, chạy gần như song song với đường Xã Đàn, phía sau dãy nhà mặt phố. Muốn tới đền, bạn rời trục đường lớn, theo lối hẹp trong khu dân cư, chỉ vừa cho xe máy đi chậm, có đoạn phải tránh người đi bộ và hàng quán.
Điểm mốc dễ nhớ nhất là nút giao Kim Liên, nơi gặp nhau của Lê Duẩn, Giải Phóng, Đại Cồ Việt và Xã Đàn. Đền nằm về phía tây nam nút giao này, tức phía bên Xã Đàn và Giải Phóng.
Chạy xe máy từ Giải Phóng hay Lê Duẩn vào đền
Cả hai hướng đều dẫn về nút giao Kim Liên, rồi từ đó rẽ sang phía Xã Đàn. Nút này luôn đông, có hầm chui cho luồng Đại Cồ Việt sang Xã Đàn, nên phải chọn làn từ sớm.
Đi từ phía Giải Phóng (hướng Giáp Bát lên)
- Đi theo Giải Phóng về phía nút Kim Liên, nhìn gương và bật xi nhan sớm trước khi dịch dần sang trái để rẽ sang Xã Đàn. Luôn theo đèn và biển báo tại nút; gặp biển cấm rẽ thì đi tiếp tới chỗ quay đầu hợp lệ.
- Rẽ vào Xã Đàn rồi giảm tốc ngay, mở bản đồ ở chế độ xe máy để tìm lối vào phố Kim Hoa. Đừng vừa chạy vừa dò điện thoại giữa dòng xe.
- Lỡ chỗ rẽ thì đi tiếp, tuyệt đối không quay ngang giữa nút giao.
Đi từ phía Lê Duẩn (hướng ga Hà Nội xuống)
- Theo Lê Duẩn về phía nam tới nút Kim Liên, rẽ phải sang Xã Đàn. Rẽ phải ở nút đông thì nép sát lề, chú ý người đi bộ sang đường.
- Đoạn Lê Duẩn có đường sắt chạy song song và vài điểm giao cắt, gặp chuông báo hay barie hạ thì dừng hẳn. Người đi xe nhỏ có thể đọc thêm bài qua nút Ngã Tư Sở, Kim Liên giờ cao điểm để chọn làn cho đúng.
Người ở Long Biên có thể qua cầu Chương Dương để nhập Lê Duẩn, hoặc qua cầu Vĩnh Tuy theo Minh Khai, Đại La sang Giải Phóng. Tránh giờ tan tầm buổi chiều, khi nút Kim Liên đặc xe; buổi sáng ngày thường là lúc dễ đi và dễ dừng nhất.
Lối vào đền và chỗ dừng xe cho phải phép
Vì đền nằm trong khu dân cư, cái khó không phải là tìm bãi lớn mà là đừng làm phiền người đang sống ở đó. Khu này không có bãi gửi xe riêng được niêm yết cho khách tới đền, nên hãy làm theo thứ tự sau:
- Vào phố nhỏ thì đi chậm, tắt máy sớm, dắt bộ đoạn cuối tới cổng. Lối hẹp, trẻ con và người già hay đi lại.
- Hỏi người trông đền chỗ để xe và làm đúng như được dặn: có lúc được để gọn một góc, có lúc được chỉ sang điểm trông giữ gần đó.
- Không dựng xe chắn cổng đền, cửa nhà dân hay lối thoát hiểm.
- Nếu phải gửi ngoài phố lớn, chọn điểm có người trông và có vé rồi đi bộ vào. Bài gửi xe ở khu vực không có bãi giữ xe gợi ý thêm vài phương án.
- Khóa cổ, rút chìa, chụp lại vé và vị trí xe.
Ngày rằm, mùng Một, lối vào đông hơn hẳn. Khi đó cứ gửi ngoài rồi đi bộ, đừng cố chen xe vào tận cổng.
Đi lễ, tham quan và mùa hội tháng Ba
Lễ hội đền Kim Liên tổ chức hằng năm vào ngày mười sáu tháng Ba âm lịch, ngày sinh của thần Cao Sơn, có tế lễ, rước kiệu và trò chơi dân gian. Những năm gần đây, phần lễ và hội thường kéo dài hai ngày, ban tổ chức bố trí khu trông giữ xe riêng cho người về dự hội. Dịp này nên theo biển chỉ dẫn và hướng dẫn của người trực, không tự đỗ dọc lối rước.
Giờ mở cửa của đền không được niêm yết rộng rãi và có thể thay đổi theo ngày lễ, nên đi vào ban ngày và hỏi người trông đền nếu muốn xem kỹ tấm bia hay hậu cung. Mặc áo có tay, quần hoặc váy qua gối, bỏ mũ bảo hiểm trước khi vào. Lễ vật đơn giản là đủ: hoa tươi, quả, chút tiền công đức bỏ vào hòm. Hương thắp ở nơi đền chỉ định. Nói khẽ, bước qua bậu cửa chứ không giẫm lên, hỏi trước khi chụp ảnh bên trong.
Ghép đền Kim Liên vào hành trình trọn bốn trấn
Kim Liên là ngôi trấn nằm xa nhất về phía nam, nên nhiều người đi đền này trước rồi ngược lên phố cổ: theo Lê Duẩn về Hoàn Kiếm là tới đền Bạch Mã, ngôi đền trấn Đông, sang phía tây là đền Voi Phục ở Thủ Lệ, ngôi trấn Tây, rồi kết thúc ở đền Quán Thánh đầu đường Thanh Niên. Muốn lễ chậm rãi thì tách thành hai buổi.
Đền Kim Liên không lớn, nửa tiếng là đủ để lễ và ngắm tấm bia cổ. Chuyến đi trọn vẹn khi bạn rẽ đúng từ nút Kim Liên, dắt xe nhẹ nhàng qua lối nhỏ và để cổng đền thông thoáng. Các di tích khác trong nội thành có ở mục bảo tàng và di tích, còn gợi ý điểm đến bằng xe máy nằm ở chuyên mục du lịch.