Nhiều người Hà Nội chạy ngang phố Kim Mã hằng ngày, liếc thấy hai con voi đá quỳ trước một cổng đền cổ sát công viên Thủ Lệ mà chưa lần nào dừng lại. Đó là đền Voi Phục Thủ Lệ, ngôi đền trấn giữ phía tây kinh thành Thăng Long xưa. Bài này giải thích vì sao đền được gọi là trấn Tây, rồi đi vào phần thực tế: chạy tới cổng theo hướng nào trên một trục phố đông xe, dừng xe ở đâu và vào đền thế nào cho đúng phép.
Đền Voi Phục Thủ Lệ là trấn nào trong Thăng Long tứ trấn
Thăng Long tứ trấn là bốn ngôi đền được coi là giữ yên bốn hướng của kinh thành: Bạch Mã trấn đông, Voi Phục trấn tây, Kim Liên trấn nam và Quán Thánh trấn bắc. Đền Voi Phục có tên chữ là Tây trấn từ, dân gian còn gọi là trấn Đoài, vì “đoài” là cách người xưa gọi hướng tây. Đền được lập từ thời Lý ở góc tây nam thành Thăng Long cũ, trên đất làng Thủ Lệ, nay là khu công viên Thủ Lệ.
Đền thờ Linh Lang Đại vương. Thần tích và tài liệu kể khác nhau đôi chút về thân thế của ngài, nhưng đều gắn ngài với một hoàng tử nhà Lý có công đánh giặc, sau khi mất được dân Thủ Lệ lập đền thờ và được triều đình sắc phong làm phúc thần. Cái tên Voi Phục đến từ thứ bạn thấy đầu tiên ở cổng: hai con voi đá quỳ gối chầu vào trong, hình ảnh của sự canh giữ, hợp với vai trò trấn giữ cửa ngõ phía tây.
Ngôi đền hôm nay: nên nhìn gì khi bước vào
Đền cũ từng bị phá hủy năm 1947 trong chiến tranh, sau đó được dựng lại và tu bổ nhiều lần, đợt tu sửa lớn bắt đầu từ năm 2000. Bố cục cổ vẫn đọc ra được nếu biết nhìn:
- Ba lối lên sân. Lối giữa có bậc đá rộng, theo lệ chỉ dùng rước kiệu ngày hội; ngày thường đi hai lối bên.
- Giếng vuông trước lối giữa, mang ý nghĩa tụ thủy tụ phúc, xưa là nơi lấy nước cúng.
- Cây đa lớn trong sân, chỗ người đi lễ đứng chờ và sắp lễ.
- Hậu cung đặt tượng Linh Lang Đại vương ở gian giữa, vị trí sâu và cao nhất.
- Quả chuông “Tây trấn thượng đẳng”, do người dân Thủ Lệ góp công đúc lại năm 1994.
Hội đền chính theo các tài liệu phổ biến diễn ra vào mùng chín, mùng mười tháng Hai âm lịch, có nghi lễ rước. Đó là lúc đền đông nhất năm, phố Kim Mã trước cổng cũng chật hơn hẳn.
Đền Voi Phục ở đâu và chạy xe máy tới thế nào
Đền nằm ở số 362 phố Kim Mã, nay thuộc phường Giảng Võ, khu Ba Đình, sát hàng rào công viên Thủ Lệ, về phía cuối phố gần khu Cầu Giấy. Cổng mở thẳng ra mặt phố nên dễ thấy, nhưng cũng dễ chạy quá nếu bạn đi nhanh ở làn giữa.
Từ phía Long Biên, qua cầu Chương Dương hoặc cầu Long Biên vào nội thành, đi theo hướng Ba Đình rồi nhập vào Kim Mã từ phía Nguyễn Thái Học, Sơn Tây và chạy thẳng về phía Cầu Giấy. Bản đồ điện thoại để chế độ xe máy sẽ gợi ý đường cụ thể, nhưng hãy để ý biển một chiều và biển cấm rẽ ở các nút trong khu Ba Đình.
- Sang làn sát lề phải từ sớm. Kim Mã nhiều xe buýt và ô tô, đợi gần tới cổng mới tạt sang thì dễ cắt mặt xe sau.
- Đi ngược hướng thì không cắt ngang. Nếu tới từ phía Cầu Giấy và đền ở bên kia đường, đi tới chỗ quay đầu hợp lệ hoặc vòng qua phố bên.
- Tránh giờ tan tầm, khi đoạn gần Cầu Giấy hay ùn và dừng sát lề vừa khó vừa nguy hiểm.
Người chưa quen khu này có thể đọc bài những lưu ý khi chạy xe quanh công viên Thủ Lệ để hình dung các phố bao quanh.
Dừng xe cạnh đền: gửi chỗ có người trông, không đỗ chắn cổng
Trước cổng đền là vỉa hè của một trục phố lớn, không phải bãi xe. Dựng xe ngay trước hai con voi đá để chụp ảnh, hay đỗ thành hàng che lối vào, vừa thiếu lịch sự với nơi thờ tự vừa làm khó người đi bộ. Ngày hội, lối giữa còn là đường rước kiệu.
- Bật xi nhan phải, giảm tốc từ xa, dừng sát lề ở chỗ không có xe buýt đang đón khách, tắt máy rồi dắt xe lên vỉa hè.
- Hỏi người trông đền xem xe nên để đâu; có lúc được để gọn một góc, có lúc được chỉ sang điểm trông giữ gần nhất.
- Ưu tiên chỗ có người trông và có vé. Quanh công viên Thủ Lệ có các điểm trông giữ phục vụ khách vào công viên, đi bộ thêm vài phút vẫn hơn để xe không người trông. Xem thêm bài đến công viên Thủ Lệ bằng xe máy: gửi xe và đường đi.
- Khóa cổ, rút chìa, cất mũ vào cốp, chụp lại vé và vị trí xe.
Ngày rằm, mùng Một hay mùa hội, chấp nhận gửi xa rồi đi bộ, đừng cố len sát cổng.
Vào đền lễ và tham quan cho phải phép
Giờ mở cửa của đền không được niêm yết rộng rãi, nên tốt nhất đi vào ban ngày và hỏi người trông đền nếu muốn xem kỹ hậu cung. Mặc áo có tay, quần hoặc váy qua gối, bỏ mũ bảo hiểm trước khi vào. Lễ vật đơn giản là đủ: hoa tươi, quả, chút tiền công đức bỏ vào hòm, thắp hương ở nơi đền chỉ định. Đi nhẹ, nói khẽ, bước qua bậu cửa chứ không giẫm lên, hỏi trước khi chụp ảnh trong hậu cung. Muốn chụp hai con voi đá, đứng lùi vào sân hoặc mép vỉa hè, không bước xuống lòng đường Kim Mã.
Ghép đền Voi Phục với công viên Thủ Lệ hoặc trọn bốn trấn
Vì đền nằm sát công viên, cách dễ nhất là đi lễ buổi sáng rồi dạo vườn hoa, hồ Thủ Lệ, giữ nguyên xe ở một chỗ gửi. Người muốn đi đủ tứ trấn có thể lấy Voi Phục làm điểm phía tây, theo đường Bưởi, Thụy Khuê lên đền Quán Thánh ở đầu đường Thanh Niên; đường đi và chỗ gửi xe có trong bài đến đền Quán Thánh bằng xe máy. Ngôi trấn phía đông giữa phố cổ được kể ở bài đền Bạch Mã, ngôi đền trấn Đông.
Đền Voi Phục không lớn, nửa tiếng là đủ để lễ và ngắm kỹ. Chuyến đi trọn vẹn khi bạn đến đúng hướng trên Kim Mã, gửi xe nơi có người trông và để cổng đền thông thoáng. Các di tích, bảo tàng khác trong nội thành nằm ở mục bảo tàng và di tích, còn mọi gợi ý điểm đến bằng xe máy có ở chuyên mục du lịch.