Đền Hạ Ba Vì là ngôi đền nằm trong cụm di tích thờ Tản Viên Sơn Thánh, nơi các nguồn ghi là điểm nhận nước rước từ sông Đà để mở hội đầu năm. Nhiều người đi Ba Vì bằng xe máy nhầm ba ngôi đền Hạ, Trung, Thượng, hoặc nghĩ đền nào cũng nằm trong vườn quốc gia. Bài tổng hợp theo các nguồn: đền Hạ là đền nào và khác đền Trung, đền Thượng ra sao, tên hành chính cũ và mới, đường đi bằng xe máy, lễ hội đầu năm và những điều chưa xác minh như vé, giờ mở cửa, gửi xe. Thông tin tham khảo các nguồn tra cứu tháng 10 năm 2026, có thể thay đổi; hãy kiểm tra lại trước chuyến đi.
Bài không xác minh được vé, giờ mở cửa, chỗ gửi xe và nội quy riêng của đền Hạ; một nguồn về đường đi và vị trí đền Trung cũng có độ tin cậy thấp nên bài chỉ nêu ở mức tham khảo. Những điều thuộc về tiệm thuê xe đều là điều xác nhận trực tiếp.
Đền Hạ Ba Vì: ngôi đền nhận nước rước từ sông Đà
Theo các nguồn, đền Hạ thuộc khu di tích quốc gia gồm đền Hạ, đền Trung và đền Thượng cùng thờ Tản Viên Sơn Thánh. Ba nguồn ghi đền Hạ là nơi khai hội và là nơi nhận nước được rước từ sông Đà về. Một nguồn ghi đền ở thôn Phú Lội; bài nêu như thông tin tham khảo vì chỉ có một nguồn.
Nếu bạn nói đi đền Ba Vì, hãy xác định rõ đền nào trước khi bật bản đồ.
Phân biệt ba đền: đền Hạ, đền Trung và đền Thượng
Một nguồn ghi đền Thượng nằm trong Vườn quốc gia Ba Vì và có vé vào. Về đền Trung, các nguồn không thống nhất: có nguồn xếp đền Trung trong vườn quốc gia, có nguồn xếp ở khu vực Minh Quang cũ. Một nguồn ghi đền Hạ cách đền Trung khoảng sáu cây số, nhưng vì vị trí đền Trung đang mâu thuẫn nên bài không dùng con số này.
Vì vậy, hãy kiểm tra điểm đến trên bản đồ trước khi đi và hỏi người địa phương khi tới. Đừng giả định cứ vào vườn quốc gia là gặp cả ba đền.
Tên cũ và tên mới: từ xã Minh Quang sang xã Ba Vì
Hai nguồn ghi đền Hạ trước đây thuộc xã Minh Quang. Ba nguồn ghi nay thuộc xã Ba Vì. Theo nghị quyết sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của Hà Nội năm 2025, phần còn lại của xã Minh Quang nhập vào xã Ba Vì, và một phần nhập vào xã Bất Bạt. Vì vậy bài viết cũ có thể dùng tên Minh Quang, còn bài mới dùng tên xã Ba Vì.
Hãy tìm bằng cả hai tên, vì bản đồ có thể chưa cập nhật.
Đường đi bằng xe máy: Đại lộ Thăng Long, ngã ba Tản Lĩnh và biển chỉ dẫn
Một nguồn có độ tin cậy thấp ghi đi qua Đại lộ Thăng Long tới ngã ba Tản Lĩnh rồi theo biển chỉ dẫn, có đoạn dốc. Bài không coi đây là chỉ dẫn chính xác và không đo quãng đường từ Long Biên. Hãy dùng bản đồ ở chế độ xe hai bánh, đi theo làn và biển báo dành cho xe máy vì xe máy có thể không được đi trên một số đoạn đại lộ.
Đoạn dốc ở Ba Vì cần thao tác phanh và số cho đúng. Bài chạy xe máy lên Ba Vì buổi sáng: đường dốc và lưu ý và bài đi Ba Vì cuối tuần: xe số hay xe ga leo dốc và xuống dốc dễ hơn nói thêm về cách chạy.
Lễ hội đầu năm: rước nước sông Đà đêm 13 tháng Giêng
Các nguồn ghi lễ hội Tản Viên Sơn Thánh diễn ra từ ngày 11 đến ngày 15 tháng Giêng âm lịch, chính lễ vào ngày 14. Hai nguồn ghi nghi lễ rước nước giữa sông Đà về đền Hạ diễn ra vào đêm 13 tháng Giêng. Một nguồn nhắc các trò như kéo co, ném còn, bắn nỏ và cồng chiêng của người Mường.
Một nguồn khác ghi dịp lễ giỗ vào ngày 6 tháng 11 âm lịch có dâng hương ở đền Hạ. Bài không xác minh chương trình từng năm; hãy xem thông báo của địa phương trước.
Đi dịp hội hay ngày thường: đông và nhiều xe
Một nguồn ghi dịp Tết năm 2024 cụm đền Trung và đền Hạ đón hàng chục nghìn lượt khách. Dịp hội, đường dẫn tới đền dễ ùn và chỗ gửi xe có thể hết sớm. Nếu đi xe máy, hãy đi sớm, đừng đi vào ban đêm trên đoạn đường dốc nếu chưa quen, và tính đường về trước khi trời tối.
Nếu muốn đi yên tĩnh, hãy chọn ngày thường. Một nguồn khuyên ăn mặc kín đáo và mang theo tiền mặt; bài nêu như gợi ý, không phải quy định.
Vé, giờ mở cửa và gửi xe: chưa xác minh
Bài không tìm được nguồn nào ghi vé, giờ mở cửa hay chỗ gửi xe của đền Hạ. Vì vậy bài không nêu số liệu và không khẳng định có thu phí hay không. Đền Thượng có vé theo một nguồn, nhưng đây là đền khác nên không áp dụng cho đền Hạ.
Hãy hỏi người trông đền hoặc xem biển thông báo khi tới. Nếu gửi xe, hãy chọn chỗ có người trông, giữ vé xe, chụp ảnh xe và chỗ gửi trước khi đi vào đền.
Cách đi lễ: ăn mặc kín đáo và giữ trật tự
Đây là nơi thờ tự, nhất là vào dịp hội, nên hãy ăn mặc kín đáo, nói nhỏ và không chen lấn. Nếu thấy biển cấm chụp ảnh hay có nghi lễ đang diễn ra, hãy làm theo hướng dẫn. Bài không tìm được nội quy riêng của đền.
Đừng dừng xe giữa đường để chụp ảnh hay đỗ chắn lối vào đền và nhà dân; nếu đi nhóm, hãy hẹn điểm gặp trước.
Nếu ngủ lại Ba Vì: xe để ngoài trời cần lưu ý
Nếu bạn đi Ba Vì dịp hội và ngủ lại, chỗ gửi xe ở nơi nghỉ có thể là sân đất ngoài trời. Bài ngủ homestay ở Ba Vì hay Sơn Tây: xe để sân đất ngoài trời cần liệu những gì nêu những điều nên hỏi và cách khóa xe.
Báo tiệm: số liên hệ và giờ làm việc
Tiệm Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00 và không giao hay nhận xe ngoài khung giờ này; số liên hệ là 0942467674. Nếu bạn định đi Ba Vì bằng xe thuê, có được đi xa không, giờ trả xe, chi phí và cách xử lý khi xe gặp sự cố ra sao: bài không có dữ kiện về chính sách của tiệm, hãy hỏi và xác nhận trực tiếp, nhắn tin để có bằng chứng. Gọi hay nhắn khi xe đã dừng hẳn ở chỗ an toàn; đang chạy thì không dùng điện thoại.
Đây là thông tin chung, có thể thay đổi, không thay tư vấn pháp lý riêng. Xem thêm các bài khác trong chuyên mục ngoại thành Hà Nội và trang du lịch.
Tóm lại
Đền Hạ Ba Vì: ngôi đền nhận nước rước từ sông Đà để mở hội Tản Viên Sơn Thánh, khác đền Trung và đền Thượng, nay thuộc xã Ba Vì, lễ hội từ 11 đến 15 tháng Giêng âm lịch với rước nước đêm 13, vé giờ mở cửa và gửi xe chưa xác minh nên hãy hỏi tại chỗ, đi sớm và tránh chạy đường dốc ban đêm, ăn mặc kín đáo khi đi lễ. Xem thêm chuyên mục ngoại thành Hà Nội và trang du lịch.