Nhiều người Hà Nội chạy qua phố Tây Sơn gần như mỗi ngày, thấy bóng tượng đài vua Quang Trung trên khu đất cao bên đường mà ít khi rẽ vào. Gò Đống Đa là nơi ghi dấu chiến thắng của nghĩa quân Tây Sơn mùa xuân năm Kỷ Dậu, nay là một công viên văn hóa giữa quận Đống Đa. Bài này dành cho người muốn đưa con đi học sử ngoài trời, nhóm học sinh làm bài tìm hiểu, hay du khách ghé dịp hội đầu xuân: di tích kể chuyện gì, chạy xe máy tới bằng đường nào, gửi xe ở đâu và đi hội vào giờ nào cho đỡ chen.
Gò Đống Đa và câu chuyện mùa xuân năm Kỷ Dậu
Cuối năm Mậu Thân, quân Thanh kéo vào chiếm Thăng Long. Nguyễn Huệ lên ngôi lấy niên hiệu Quang Trung rồi tiến quân thần tốc ra Bắc. Rạng sáng mùng 5 Tết Kỷ Dậu, tức ngày 30 tháng 1 năm 1789, vua Quang Trung trực tiếp chỉ huy trận đánh đồn Ngọc Hồi ở phía nam. Cùng lúc, cánh quân của Đô đốc Long đánh vào đồn Khương Thượng, vùng đất nay là khu Đống Đa. Hai trận đánh mở đường cho nghĩa quân tiến vào giải phóng kinh thành.
Theo các bài viết về di tích, khu gò xưa thuộc đất làng Khương Thượng, và cả vùng quanh đây từng là chiến trường. Tương truyền những gò đất lớn ở đây được đắp lên sau trận đánh, cái tên Đống Đa gắn với ký ức đó. Phố Đặng Tiến Đông chạy sát công viên mang tên một vị tướng mà nhiều nhà nghiên cứu cho là chính Đô đốc Long, chi tiết nhỏ nhưng giúp trẻ con nhớ bài hơn.
Ngày nay khu Gò Đống Đa là di tích quốc gia đặc biệt, được quy hoạch thành công viên văn hóa có lối dạo, cây xanh, khoảng sân rộng và tượng đài vua Quang Trung đặt trên khu đất cao, có bậc dẫn lên.
Bên trong công viên: nên xem gì trong một giờ
Công viên không quá rộng, đi bộ chậm rãi khoảng một giờ là đủ. Vài gợi ý để chuyến đi có nội dung chứ không chỉ chụp ảnh:
- Tượng đài vua Quang Trung. Đứng từ khoảng sân phía dưới nhìn lên mới thấy hết thế tượng. Đây cũng là nơi các đoàn dâng hương mỗi dịp lễ, nên giữ trật tự, không leo trèo lên bệ.
- Gò đất và lối dạo quanh gò. Đi một vòng để hình dung địa thế cao thấp mà sử sách nhắc tới, kể cho trẻ nghe về trận đánh đồn Khương Thượng.
- Các bảng giới thiệu trong khuôn viên. Đọc kỹ trước khi kể chuyện cho trẻ, thay vì dựa vào trí nhớ hay mạng xã hội.
Mang theo nước uống, mũ che nắng và túi đựng rác. Mùa hè buổi trưa nắng gắt, nên đi sáng sớm hoặc chiều muộn. Giờ mở cửa, quy định ra vào và việc có thu phí hay không có thể thay đổi, nên xem thông báo tại cổng hoặc trên trang của địa phương trước khi đi.
Chạy xe máy tới Gò Đống Đa trên phố Tây Sơn
Công viên nằm trên phố Tây Sơn, trục nối Ngã Tư Sở với khu Thái Hà, Chùa Bộc và Ô Chợ Dừa. Tây Sơn là tuyến đông, nhiều xe buýt, ô tô và xe máy đi làm, đi học, nên điều quan trọng nhất là đi đúng chiều để không phải cắt ngang dòng xe.
Từ phía Ngã Tư Sở đi lên
Người tới từ Thanh Xuân, Hà Đông hay theo Trường Chinh thường gặp Tây Sơn ở nút Ngã Tư Sở. Nút này nhiều luồng rẽ, chọn làn sớm và theo đèn. Bài qua nút Ngã Tư Sở, Kim Liên giờ cao điểm có phần chọn làn cho người đi xe nhỏ. Vào Tây Sơn rồi thì giữ làn sát phải, giảm tốc khi bắt đầu thấy tượng đài để kịp rẽ vào.
Từ phía Ô Chợ Dừa, Thái Hà đi xuống
Nếu công viên nằm ở phía bên kia đường so với hướng bạn đi, đừng quay đầu giữa phố. Đi tới chỗ quay đầu hợp lệ hoặc vòng qua phố bên. Trong dịp hội, cơ quan chức năng từng tổ chức đi vòng qua các phố Thái Hà, Trung Liệt, Hoàng Cầu, nên đó cũng là những phố quen để vòng lại.
Từ Long Biên sang
Từ bên Long Biên, qua cầu Chương Dương hoặc cầu Long Biên vào nội thành rồi đi về phía Văn Miếu, Ô Chợ Dừa để nhập Tây Sơn. Bản đồ điện thoại ở chế độ xe máy sẽ gợi ý đường cụ thể theo giờ, nhưng hãy để ý biển một chiều và biển cấm rẽ trong khu Đống Đa.
Giờ nên tránh: khung sáng đi làm và chiều tan tầm, khi Tây Sơn và Ngã Tư Sở thường ùn. Buổi sáng sau giờ đi làm hoặc cuối tuần là lúc dễ đi nhất.
Gửi xe ở đâu khi tới công viên
Vỉa hè Tây Sơn không phải bãi xe. Dừng xe dọc lòng đường để chụp ảnh tượng đài vừa nguy hiểm vừa có thể bị nhắc nhở. Hãy làm theo thứ tự:
- Bật xi nhan phải, giảm tốc từ xa, dừng sát lề ở chỗ không có xe buýt đón khách, tắt máy rồi mới dắt xe lên.
- Tìm điểm trông giữ có người trông và có vé. Hỏi bảo vệ ở cổng công viên xem xe nên để đâu, hoặc tìm điểm trông giữ ở các phố quanh công viên.
- Không để xe chắn cổng, lối dành cho người đi bộ hay cửa nhà dân trên phố Đặng Tiến Đông và các ngõ quanh đó.
- Khóa cổ, rút chìa, cất mũ vào cốp, chụp lại vé và vị trí xe để khi ra không phải tìm.
Nếu đi đông người, gửi chung một điểm rồi cùng đi bộ vào, đỡ phải hẹn nhau ở nhiều cổng.
Lễ hội Gò Đống Đa mùng 5 Tết: nên đi giờ nào
Lễ hội Gò Đống Đa tổ chức hằng năm vào dịp mùng 5 Tết, kỷ niệm chiến thắng Ngọc Hồi, Đống Đa. Theo báo chí đưa tin về mùa hội năm Ất Tỵ, hội kéo dài ba ngày từ mùng 5 đến mùng 7 tháng Giêng, phần lễ bắt đầu từ sáng sớm với dâng hương, tế lễ, rước kiệu, rồi múa lân, múa rồng, võ thuật, cờ người và thư pháp. Năm đó còn có chương trình nghệ thuật buổi tối.
Ngày khai hội, phố Đặng Tiến Đông đoạn từ Tây Sơn tới Trung Liệt từng bị cấm ô tô trong ngày, xe máy vẫn đi được nhưng rất đông. Lịch và phương án giao thông thay đổi theo từng năm, nên trước Tết hãy xem thông báo của địa phương.
- Muốn xem lễ rước và dâng hương: đến sớm, gửi xe ngay khi gặp điểm trông giữ còn chỗ, chấp nhận đi bộ xa hơn.
- Đi cùng trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi: tránh giờ khai hội, chọn chiều mùng 6 hoặc mùng 7 khi đông vừa phải.
- Tết vẫn có nhiều xe từ ngoại thành vào: nếu thuê xe dịp này, xem bài thuê xe máy theo ngày đi chúc Tết để đặt lịch sớm.
Ghép Gò Đống Đa với các điểm gần Tây Sơn
Từ công viên, bạn có thể ghé khu Chùa Bộc, Thái Hà rồi theo đường quen về phía hồ Gươm, lộ trình có trong bài từ khu Chùa Bộc, Thái Hà, Tây Sơn về Hồ Gươm. Gia đình có trẻ học sử có thể ghép thêm Văn Miếu ở phía Ô Chợ Dừa, đường đi và chỗ gửi xe xem ở bài đến Văn Miếu Quốc Tử Giám bằng xe máy.
Gò Đống Đa đáng ghé hơn một lần liếc qua từ phố Tây Sơn: đến đúng chiều, gửi xe có người trông, dành một giờ đi quanh gò và đứng trước tượng đài. Các di tích khác trong nội thành nằm ở mục bảo tàng và di tích, còn mọi gợi ý điểm đến bằng xe máy có ở chuyên mục du lịch.