Gia đình muốn đi lễ đền Bà Tấm Gia Lâm vào dịp tháng Hai âm lịch thường vướng hai câu hỏi: đi đường nào cho đỡ xe tải, và tới nơi thì gửi xe ở đâu khi cả làng đang mở hội. Đền nằm ở Dương Xá, phía đông Long Biên, chạy xe máy chưa tới một giờ nếu đi đúng hướng. Bài này đi theo đúng thứ tự một chuyến: chọn đường từ nội thành, chọn ngày giờ, gửi xe ngày đông, giữ lễ trong đền và lúc quay về.
Đền Bà Tấm Gia Lâm là nơi thế nào
Người địa phương gọi chung cụm di tích là đền, chùa Bà Tấm. Nơi đây thờ Nguyên phi Ỷ Lan, phi tần của vua Lý Thánh Tông và là mẹ vua Lý Nhân Tông. Theo tích truyền, bà là cô gái hái dâu ở làng Thổ Lỗi xưa, đứng tựa gốc cây lan khi xa giá nhà vua đi qua, từ đó được đón vào cung. Cũng theo tích truyền, dân gian gắn bà với hình ảnh cô Tấm hiền lành trong truyện cổ, nên gọi là Bà Tấm. Sau này bà nhiều lần giúp triều đình lo việc nước, được dân suy tôn là Quan Âm Nữ.
Cụm di tích gồm phần chùa và phần đền thờ bà, sân rộng, nhiều cây cổ thụ.
Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, tên xã có thể đã khác; khi tra bản đồ cứ gõ “chùa Bà Tấm Dương Xá”.
Cung đường từ Long Biên: qua Nguyễn Văn Cừ ra quốc lộ 5
Cụm di tích nằm gần quốc lộ 5, nên trục chính là đi về phía đông theo hướng Hải Phòng.
Từ phố cổ, Hoàn Kiếm: qua cầu Chương Dương
Từ Trần Quang Khải, lên cầu Chương Dương sang bờ Long Biên. Xuống cầu đi thẳng vào Nguyễn Văn Cừ, chạy qua khu Bồ Đề, tới nút giao cầu chui Gia Lâm thì theo biển về phía quốc lộ 5, tức đường Nguyễn Văn Linh.
Từ Hai Bà Trưng, Hoàng Mai: qua cầu Vĩnh Tuy
Lên cầu Vĩnh Tuy sang Long Biên, xuống cầu theo hướng Thạch Bàn để nhập vào quốc lộ 5. Nhớ không đi cầu Thanh Trì vì cầu này cấm xe máy, và không lên đường Vành đai 3 trên cao.
Đoạn quốc lộ 5 và lối vào Dương Xá
Từ Nguyễn Văn Linh, đường chạy qua Sài Đồng, Phúc Đồng rồi tới khu Trâu Quỳ. Từ đây Dương Xá đã rất gần. Quốc lộ 5 có nhiều xe container và xe tải đi cảng, nên:
- Giữ làn bên phải, không len vào giữa hai xe tải lớn.
- Bật xi nhan sớm trước mỗi chỗ rẽ, giảm tốc từ xa vì xe sau thường chạy nhanh.
- Nếu ngại đường lớn, từ Trâu Quỳ có thể rẽ vào trục đường Ỷ Lan đi phía trong về Dương Xá, đường hẹp hơn nhưng dễ chịu hơn.
Cách giữ khoảng cách và tránh điểm mù khi chạy cạnh xe tải trên đoạn này được viết kỹ ở bài chạy xe máy cạnh xe tải và container ở Gia Lâm.
Lễ hội tháng Hai: chọn ngày và giờ đi
Lễ hội đền, chùa Bà Tấm diễn ra vào tháng Hai âm lịch, các nguồn báo chí thường ghi khoảng từ ngày mười chín đến hai mươi mốt hoặc hai mươi hai tháng Hai. Có năm địa phương mở hội sớm hơn và kéo dài gần một tuần, nên trước khi đi hãy xem thông báo của năm đó trên trang tin địa phương hoặc hỏi người quen trong vùng.
Phần lễ thường có rước kiệu, tế lễ, phần hội có trò chơi dân gian, hát xướng. Đây là lúc vui nhất nhưng cũng đông nhất. Vài gợi ý theo nhu cầu:
- Muốn xem rước kiệu: đi sớm ngày khai hội, đứng ở chỗ thoáng, đừng chen vào đường rước.
- Gia đình có người già, trẻ nhỏ: đến trước ngày chính hội vài hôm, sân đền đã trang hoàng mà người còn thưa.
- Chỉ muốn thắp hương yên tĩnh: đi vào ngày thường ngoài mùa hội, buổi sáng, cả cụm di tích vắng và mát.
Tháng Hai âm lịch thường rơi vào khoảng tháng Ba dương lịch, trời hay có mưa phùn, đường ẩm và trơn. Mang theo áo mưa bộ, đi chậm ở đoạn đường làng lát gạch.
Gửi xe ngày hội đông ở Dương Xá
Ngày thường, khoảng sân và lối quanh di tích đủ chỗ để xe. Ngày chính hội thì khác: người dân quanh làng thường mở điểm trông xe tạm ở sân nhà, bãi đất trống, đầu ngõ. Cách gửi cho yên tâm:
- Gửi ở chỗ có người trông và có vé. Nhận vé hoặc thẻ giữ xe, chụp ảnh vé cùng biển số. Hỏi rõ giá gửi trước khi dựng xe.
- Nhớ mốc chỗ gửi. Chụp ảnh cổng nhà hoặc biển quán gần chỗ gửi, ghim vị trí trên bản đồ.
- Không gửi xe sát lối rước. Chỗ này hay bị dồn xe, lúc về khó dắt ra, có khi phải chờ đoàn rước đi qua.
- Mang ít đồ trên xe. Mũ bảo hiểm khóa vào xe hoặc cầm theo, không để túi lễ, đồ có giá trị trong cốp khi gửi xe cả buổi.
Nguyên tắc chọn bãi khi đi lễ đông người cũng giống những nơi khác quanh Hà Nội; bài đền Hát Môn bằng xe máy và gửi xe ngày lễ hội có thêm vài kinh nghiệm cho cảnh đông kiểu này.
Đi đền Bà Tấm: trang phục và giữ lễ
Đền và chùa là nơi thờ tự, nên ăn mặc kín đáo: áo có tay, quần hoặc váy qua gối.
- Lễ vật đơn giản là đủ: hương, hoa, quả. Mua trước ở nhà hoặc ở hàng quanh cổng, buộc gọn vào giỏ hay để ở sàn để chân, tránh treo túi hoa quả lủng lẳng ở móc xe khi chạy quốc lộ 5.
- Không thắp hương lung tung, thắp ở đúng bát hương chung theo chỉ dẫn của người trông đền.
- Hỏi trước khi chụp ảnh trong gian thờ chính. Sân và cổng thường chụp thoải mái.
- Giữ trẻ nhỏ đi cạnh, ngày hội người đông dễ lạc.
Kết hợp thêm điểm quanh Gia Lâm và chặng về
Dương Xá nằm gần nhiều điểm của vùng Gia Lâm. Nếu đi sáng sớm, có thể ghé thêm phiên chợ quê, xem bài chợ Sủi ở Phú Thị vì hai nơi cách nhau không xa.
Chặng về đi ngược lại: quốc lộ 5, Nguyễn Văn Linh, Nguyễn Văn Cừ rồi qua cầu Chương Dương hoặc Vĩnh Tuy. Chiều muộn quốc lộ 5 thường ùn về phía cầu chui, nên quay ra trước giờ tan tầm. Nếu thuê xe, tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên nằm ngay trên trục đi, mở cửa từ chín giờ sáng đến chín giờ tối; nên hẹn trước giờ nhận và trả xe.
Đi đền Bà Tấm bằng xe máy gói lại trong vài điều: qua Long Biên ra quốc lộ 5 và giữ làn phải, xem lịch hội của năm đó, gửi xe có vé ở chỗ thoáng, và giữ lễ khi vào đền. Các điểm đi về trong ngày quanh thủ đô được gom ở mục ngoại thành Hà Nội, còn những gợi ý chơi và đi lễ khác nằm trong chuyên mục du lịch.