Chùa Bà Đá phố Nhà Thờ là ngôi chùa cổ mà rất nhiều người đã đi ngang khi tới Nhà thờ Lớn nhưng không hề nhận ra. Chùa không có cổng tam quan mở ra mặt phố, chỉ có một lối ngõ hẹp nằm kẹp giữa các ngôi nhà. Người đi lễ hay khách tìm hiểu chùa cổ thường hỏi tôi: lối vào ở đâu, để xe chỗ nào khi khu nhà thờ đông, và vào chùa nên ăn mặc thế nào. Bài này trả lời lần lượt.
Chùa Bà Đá phố Nhà Thờ: vài điều nên biết trước
Theo nhiều tài liệu giới thiệu, chùa ở số 3 phố Nhà Thờ, chỉ cách Hồ Gươm một quãng đi bộ ngắn. Tên chữ của chùa là Linh Quang tự. Hà Nội có hơn một ngôi chùa mang tên Linh Quang, nên khi tìm “Linh Quang tự Hà Nội” trên bản đồ, hãy kiểm tra địa chỉ có đúng phố Nhà Thờ hay không.
Cái tên Bà Đá gắn với một truyền thuyết được nhiều sách báo kể lại: thời Lê, khi dân đào đất quanh vườn chùa để đắp thành, người ta tìm thấy một pho tượng đá hình người phụ nữ, cho là tượng Phật bà nên rước vào thờ, từ đó dân gian quen gọi là chùa Bà Đá.
Về niên đại khởi dựng, các tài liệu ghi không thống nhất, có nơi đưa về thời Lý, có nơi đưa về thời vua Lê Thánh Tông. Nhiều tài liệu cũng gắn khu đất chùa với tháp Báo Thiên của kinh thành Thăng Long xưa. Hiện chùa được thành phố xếp hạng di tích, và theo nhiều nguồn là trụ sở của Thành hội Phật giáo Hà Nội.
Tìm lối vào ngõ nhỏ giữa dãy nhà
Phố Nhà Thờ rất ngắn, chỉ khoảng trăm mét, một đầu thông ra phía Hàng Trống gần hồ, đầu kia là sân trước Nhà thờ Lớn. Phố ngắn nên rất dễ đi hết mà bỏ lỡ lối vào chùa.
Mẹo nhận lối vào:
- Nhìn số nhà chứ đừng tìm mái chùa. Từ ngoài phố gần như không thấy mái chùa, chỉ thấy một lối ngõ nhỏ giữa hai ngôi nhà.
- Không chạy xe vào ngõ. Ngõ hẹp, một chiếc xe dựng giữa ngõ là chắn hết lối.
Nếu đi lần đầu, cách dễ nhất là gửi xe trước rồi đi bộ dọc phố từ phía Hàng Trống vào, vừa đi vừa nhìn số nhà.
Đi xe máy tới phố Nhà Thờ từ Long Biên hay Hồ Gươm
Người ở bên Long Biên qua cầu Chương Dương hoặc cầu Long Biên rồi đi theo các phố ven hồ về phía Hàng Trống. Chi tiết từng hướng vào khu Nhà thờ Lớn, kể cả Ấu Triệu và Nhà Chung, đã có trong bài Nhà thờ Lớn Hà Nội ngày thường bằng xe máy.
Điều riêng cần lưu ý khi đi lễ chùa Bà Đá là lịch phố đi bộ. Tối cuối tuần, một số tuyến quanh Hồ Gươm cấm xe máy trong thời gian tổ chức, giờ cụ thể có thể điều chỉnh theo thông báo. Nếu bạn định đi lễ buổi tối thứ Sáu đến Chủ nhật, đọc trước bài phố đi bộ Hồ Gươm cuối tuần xe máy gửi ở đâu và chọn hướng vào không cắt qua khu đi bộ.
Để xe ở đâu khi khu Nhà thờ Lớn đông khách
Ngày thường buổi sáng, khu này khá dễ thở. Từ chiều muộn, cuối tuần và mùa lễ, khách ra ngắm nhà thờ, ngồi quán trà cà phê kín vỉa hè, phố Nhà Thờ gần như chỉ còn lối cho người đi bộ. Lúc đó nên tính như sau:
- Quyết định chỗ gửi trước khi vào phố. Vào tới nơi mới quay đầu giữa đám đông là rất khó.
- Chỉ gửi ở điểm trông giữ xe hợp lệ, có người trông và có vé. Tôi không chỉ đích danh bãi nào, vì vị trí và cách thu tiền thay đổi theo ngày. Hỏi giá và giờ đóng cửa trước khi đưa xe.
- Đông thì gửi ở vòng ngoài. Thà đi bộ thêm vài phút từ phía hồ còn hơn cố len vào phố hẹp.
- Không dựng xe trên vỉa hè, trước lối ngõ vào chùa hay trước cửa nhà dân. Vỉa hè là chỗ cho người đi bộ, còn lối vào chùa phải để trống cho người đi lễ.
- Khóa cổ, rút chìa, chụp ảnh vé và tên phố để lúc về tìm xe nhanh.
Ví dụ, một nhóm hai xe muốn đi lễ chùa rồi ngắm nhà thờ vào tối thứ Bảy: gửi cả hai xe ở một điểm có vé ngoài vòng phố đi bộ, đi bộ vào phố Nhà Thờ, xong việc mới quay ra lấy xe.
Trang phục và cách cư xử khi vào chùa
Chùa Bà Đá nằm giữa khu du lịch nhưng vẫn là nơi tu hành và thờ Phật, nên giữ phép như ở mọi ngôi chùa:
- Ăn mặc kín đáo: áo có tay, quần hoặc váy qua gối. Đi xe máy dễ mặc quần ngắn, nên để sẵn áo khoác mỏng hoặc khăn trong cốp.
- Tháo mũ bảo hiểm, mũ lưỡi trai, kính râm trước khi vào. Nếu thấy mọi người để dép ngoài khi vào gian thờ, bạn làm theo.
- Nói nhỏ, tắt chuông điện thoại.
- Hỏi trước khi chụp ảnh bên trong, không chụp khi đang có khóa lễ hay người đang khấn.
- Đồ lễ gọn nhẹ. Hỏi người trông coi chỗ đặt lễ, không tự ý đặt lên ban thờ.
Giờ mở cửa của chùa có thể khác nhau theo ngày thường và ngày lễ, tôi không ghi giờ cụ thể; đi vào ban ngày và hỏi người trông coi là chắc nhất. Ngày rằm, mùng một, khu quanh hồ đông người đi lễ hơn hẳn, cách chở đồ lễ và chọn giờ có trong bài đi lễ rằm, mùng Một quanh Hồ Gươm.
Ghép chùa Bà Đá, Nhà thờ Lớn và đền Lý Quốc Sư trong một lần gửi xe
Ba điểm nằm sát nhau nên chỉ cần gửi xe một lần. Đi bộ dọc phố Nhà Thờ, ghé chùa Bà Đá, sang sân Nhà thờ Lớn ở cuối phố, rồi rẽ sang phố Lý Quốc Sư thăm đền Lý Quốc Sư. Chỉ nhớ đổi cách cư xử theo từng nơi: nhà thờ có giờ thánh lễ riêng, chùa và đền có cách lễ riêng.
Thuê xe từ Long Biên để đi lễ quanh Hồ Gươm
Cửa hàng Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa từ 09:00 đến 21:00, không giao xe ngoài khung giờ này; thời gian và chi phí giao nhận cần xác nhận trước khi đặt. Phố quanh nhà thờ hẹp, xe ga nhỏ gọn hoặc xe số nhẹ dễ dắt và quay đầu hơn.
Viếng chùa Bà Đá chỉ cần nhớ: tìm theo số nhà, gửi xe ở điểm có vé trước khi vào phố, để trống lối ngõ và ăn mặc kín đáo. Các bài khác về khu này có ở mục phố cổ Hoàn Kiếm, còn những hành trình khác nằm trong chuyên mục du lịch Hà Nội bằng xe máy.