Mỗi tháng hai lần, sáng mùng Một và ngày rằm, khu quanh Hồ Gươm có một nhịp riêng: người đi lễ đền Ngọc Sơn từ sớm, hoa quả đặt trên sàn xe, khói hương ở đền Bà Kiệu bay sang đường. Đi lễ rằm mùng một Hồ Gươm bằng xe máy tiện hơn đi bộ từ bãi xa, nhất là khi mang theo hoa quả và đồ lễ, nhưng phải tính giờ cho khỏi đông, chở đồ sao cho khỏi dập, và biết hôm đó phố quanh hồ có cấm xe hay không.
Đi lễ rằm mùng một Hồ Gươm: các đền chùa trong tầm đi bộ từ một chỗ gửi
Đền Ngọc Sơn nằm trên đảo giữa hồ, vào qua cầu Thê Húc với cổng ở phố Đinh Tiên Hoàng; theo thông tin gần đây, đền mở từ bảy giờ sáng đến sáu giờ chiều ngày thường và tới chín giờ tối cuối tuần, có bán vé vào khu đền, miễn phí cho trẻ nhỏ, và một số dịp Tết thành phố mở cửa miễn phí theo thông báo riêng. Ngay bên kia đường, đối diện cổng đền, là đền Bà Kiệu thờ Mẫu, nhỏ và đông người lễ vào các ngày đầu tháng.
Đi bộ thêm vài phút về phía Nhà thờ Lớn là chùa Bà Đá ở phố Nhà Thờ và chùa Lý Triều Quốc Sư ở phố Lý Quốc Sư, cả hai nằm lọt giữa nhà phố nên lối vào hẹp. Xa hơn một chút về phía phố cổ có đền Bạch Mã ở Hàng Buồm, về phía nam có chùa Quán Sứ ở phố Quán Sứ. Tất cả đều trong tầm đi bộ từ một chỗ gửi xe quanh hồ, nên cách khôn là gửi một lần rồi đi bộ nối các điểm. Đường vào đền Ngọc Sơn và chỗ gửi ngày thường có ở bài đến Đền Ngọc Sơn bằng xe máy: gửi xe và đường đi.
Ngày rằm Hồ Gươm đông không: tính theo giờ và theo lịch
Đông nhất là sáng sớm, từ sáu đến chín giờ, khi người đi lễ trước giờ làm, và lại đông từ bốn đến sáu giờ chiều; giữa trưa vãn hẳn. Rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy và mùng Một Tết đông gấp nhiều lần ngày đầu tháng thường, lối vào cầu Thê Húc phải xếp hàng. Người muốn thong thả nên đi ngày thường vào khoảng mười giờ sáng hoặc đầu giờ chiều; chuyện chọn sáng hay chiều cho ngày lễ được bàn kỹ ở bài đi lễ chùa ngày rằm, mùng một ở Hà Nội bằng xe máy thuê: đi sáng hay chiều.
Lịch quan trọng không kém là lịch tuần. Khi mùng Một hay rằm rơi vào thứ Bảy, Chủ nhật, không gian đi bộ quanh hồ hoạt động và các phố Đinh Tiên Hoàng, Lê Thái Tổ, Hàng Khay không có xe, bạn phải gửi ở vành ngoài rồi đi bộ vào, xa hơn ngày thường. Tối thứ Sáu và cả ba tối cuối tuần, khu vực một của vùng phát thải thấp Hoàn Kiếm cấm toàn bộ xe máy, ô tô từ bảy giờ đến nửa đêm. Ngày thường, xe máy vào sát khu hồ được bình thường.
Chở đồ lễ bằng xe máy cho khỏi dập nát
Hoa dễ gãy nhất: bó hoa cuốn giấy rồi để người ngồi sau cầm, cuống hướng về trước, hoặc đặt nằm ngang trên sàn xe ga chèn bằng túi mềm hai bên; không cắm hoa vào giỏ trước vì gió đập nát cánh. Quả chọn loại cứng như táo, cam, bưởi, chuối còn xanh, xếp vào hộp nhựa có nắp hoặc túi vải lót giấy báo, để trên sàn hoặc trong cốp, không treo ở móc vì đung đưa là dập. Xôi, oản, bánh cho vào hộp kín; hương, nến để riêng một túi nhỏ khỏi gãy; vàng mã nếu có thì gói phẳng, kẹp giữa hai tấm bìa.
Cách gọn nhất là soạn sẵn mâm lễ ở nhà vào một khay có nắp, đặt khay lên sàn xe ga và chèn chắc, tới nơi chỉ việc bê vào. Với xe số, dùng ba lô cứng đeo trước ngực hoặc buộc hộp vào yên sau bằng dây ràng, siết hai lần. Chạy chậm qua gờ giảm tốc và đoạn đường gạch quanh hồ, đừng phanh gấp. Kinh nghiệm đầy đủ hơn nằm ở bài chở đồ đi lễ chùa đầu năm trên xe máy, áp dụng cho mọi ngày rằm, mùng Một trong năm.
Ăn mặc và cách đi lễ ở đền giữa phố
Đền chùa quanh hồ nằm giữa khu du lịch nên có bảng nhắc về trang phục: áo có tay, quần dài hoặc váy qua gối, không mặc đồ hở vai, hở lưng; ban quản lý đền Ngọc Sơn có thể nhắc hoặc không cho vào nếu ăn mặc quá ngắn. Bỏ mũ bảo hiểm cầm tay hoặc để trong cốp, tắt chuông điện thoại, bước qua bậu cửa, lễ ban chính trước rồi mới sang các ban khác. Nhiều đền trong phố hạn chế thắp hương trong cung vì không gian kín, hãy thắp ở lư ngoài sân theo hướng dẫn, tiền công đức bỏ vào hòm chứ không đặt lên ban hay nhét vào tay tượng.
Ngày đông, giữ túi xách phía trước người và để ý trẻ nhỏ ở lối hẹp qua cầu Thê Húc. Lễ xong, hạ lễ nhanh gọn để nhường chỗ cho người sau, phần lộc mang về gói lại cẩn thận như lúc mang đi.
Gửi xe ở đâu ngày rằm và cách ra về
Ngày thường, các điểm trông giữ có vé dọc các phố quanh hồ nhận xe từ sáng sớm; vị trí và mức giá ngày thường có trong bài gửi xe quanh Hồ Gươm giá và vị trí. Cuối tuần, lùi ra các bãi quanh Hàng Dầu, Lò Sũ phía đông bắc, Hàng Bông, Phủ Doãn phía tây hoặc Hai Bà Trưng phía nam, rồi đi bộ vào; danh sách được nói ở bài phố đi bộ Hồ Gươm cuối tuần xe máy gửi ở đâu. Từ Long Biên, qua cầu Chương Dương xuống Trần Nhật Duật rồi gửi quanh Hàng Dầu, Lò Sũ là gần cổng đền Ngọc Sơn nhất.
Lễ xong, đừng vội lấy xe ngay vào khung bảy rưỡi đến tám rưỡi sáng, khi trục Hàng Đào, Cầu Gỗ, Hàng Bài kín xe đi làm; ăn sáng quanh hồ rồi về sau chín giờ nhẹ nhàng hơn. Mang lộc về thì cũng chở như lúc đi: hoa quả để sàn, không treo. Các bài khác về khu này nằm ở chuyên mục phố cổ, còn điểm đến toàn thành phố ở mục du lịch.