Đền Phù Đổng bằng xe máy từ Long Biên là chuyến nửa ngày đáng đi cho ai thích di tích cổ: đền thờ Thánh Gióng nằm ở xã Phù Đổng, Gia Lâm, cách khu tập trung của Long Biên chừng vài cây số đường quê, vừa đủ gần cho một sáng hoặc một chiều. Bài viết này xếp đường đi theo từng hướng, thời điểm nên đến, đồ cần chuẩn bị và các điểm ghép thêm; gợi ý quanh khu phía đông Hà Nội nằm ở chuyên mục Long Biên và chuyên mục du lịch.
Đền Phù Đổng bằng xe máy: đường từ Long Biên ra Phù Đổng
Từ khu Long Biên, chạy về phía cầu Đuống, qua cầu là vào địa phận Gia Lâm, tiếp theo trục quốc lộ 5 hướng ra phía Hưng Yên một đoạn rồi rẽ trái theo biển chỉ dẫn vào xã Phù Đổng. Đường quanh năm hơi bụi vào mùa khô và trơn lầy nhẹ sau mưa, nhưng mặt đường rộng, xe máy chạy thoải mái, chỉ cần để ý các xe tải chở hàng đi cùng hướng.
Người xuất phát từ nội đô có thể qua cầu Long Biên hoặc cầu Vĩnh Tuy rồi nhập về trục quốc lộ 5, tổng thời gian từ khu Hồ Gươm chừng ba mươi phút nếu đi khung vắng. Trục quốc lộ đông xe công vụ vào giờ tan tầm, nên ai đi lễ ngày rằm nên xuất phát sớm hơn khung dự kiến, vừa tránh kẹt vừa kịp giờ vào đền khi còn mát.
Đoạn rẽ từ quốc lộ vào đền đi qua đường liên xã, hai bên là vườn và ruộng, chạy chậm sẽ thấy biển dẫn từ xa. Vào mùa đào, đoạn đường này rợp vườn đào Phù Đổng, dừng xe chụp ảnh vài phút cũng là một phần thú vị của chuyến đi; kinh nghiệm chạy xe mùa đào đã có trong bài chạy xe máy đến vườn đào Phù Đổng mùa Tết.
Thời điểm nên đến đền
Sáng sớm là khung lý tưởng nhất: không khí làng quê còn mát, sân đền vắng, xin hương và dâng lễ không phải chờ lâu. Ngày rằm và mùng một, khách đổ về đông từ rất sớm, nên ai muốn yên tĩnh thì đi trước bảy giờ, ai thích không khí lễ thì đi muộn hơn để xem trọn nhịp người qua lại.
Lễ hội Gióng tại Phù Đổng diễn ra vào tháng tư âm lịch, lúc làng rực rỡ nhất với rước kiệu và trò diễn dân gian. Đây là dịp duy nhất trong năm mà chuyến xe máy ra đền mang màu sắc khác hẳn ngày thường, nhưng đường làng lúc này đông đúc, người mới chạy nên đi chậm, gửi xe theo hướng của ban tổ chức đặt ở các bãi tạm quanh đình.
Giữa trưa hè nắng gắt lên mái ngói, không hợp cho ai đi cùng trẻ nhỏ hay người lớn tuổi; mùa đông ngược lại gió lành, chiều về sớm dễ gặp sương mỏng trên đồng, nên canh giờ về trước khi trời tối hẳn. Mùa thu khô ráo là lúc đường đẹp nhất, hợp cho người lần đầu chạy xe ra ngoài khu Long Biên. Ngày thường trong tuần, đền vắng khách, người trông coi thoải mái chỉ chỗ thắp hương và kể chuyện tích họ Gióng cho khách lạ; ai lần đầu đến nên chọn ngày như thế thay vì ngày rằm đông người.
Gửi xe và dạo quanh khuôn viên đền
Ngày thường, xe máy gửi ở dải đất trước cổng đền, chọn chỗ có bóng cây cho mát; ngày rằm bãi mở rộng sang các nền trống bên cạnh theo hướng người giữ xe chỉ. Giữ vé cẩn thận vì vé ghi ký số, lúc lấy lại xe đưa đúng số sẽ nhanh hơn.
Khuôn viên có sân gạch rộng, hàng cau thẳng tắp và các tòa thờ quay vào trong, đi bộ một vòng ngoại viện chừng mười lăm phút. Ai thích chi tiết kiến trúc dừng được ở bộ vì kèo chạm theo lối nghề mộc cổ; thường có cụm trưng vật nhỏ ở hành lang bên, mở cửa vào khung ngày lễ.
Sát đền là dải vườn và ruộng cạn, buổi sớm sương giăng trên lúa non, hợp cho ai muốn chụp ảnh phong cảnh làng quê. Trẻ nhỏ nên giữ chặt tay khi qua các bậc cấp rêu trơn sau mưa, người lớn tuổi nên chọn giày có đế bám chắc.
Chuẩn bị cho chuyến nửa ngày
Đồ dâng nên gọn nhẹ: hương, hoa quả và đèn nhỏ đều mua được tại các quầy quanh sân đền, không cần xách từ nhà theo nhiều lớp. Quần áo lịch sự kín đáo, giày bệt thoải mái cho đoạn đi bộ trong khuôn viên rộng, mũ hoặc ô che nắng cho chặng xe máy lúc giữa trưa. Điện thoại nên mang theo để chụp lại biển dẫn đường trên quốc lộ, vì lối rẽ vào xã khá nhỏ so với các biển quảng cáo lớn hai bên, ai bận nói chuyện dễ lỡ khúc rẽ.
Xe cần kiểm tra trước khi ra đi: xăng đủ cho khứ hồi qua quốc lộ, lốp non bơm căng, phanh nhạy, đèn sáng cho ai về khuya. Mang theo chai nước và khăn ướt, vì quanh đền ít hàng quán hơn trong nội đô; nếu định ghép thêm làng nghề cùng ngày thì xuất phát với bình xăng dư là nhất. Ai đi theo nhóm hẹn tập trung tại bãi gửi xe, người đi trước vào lễ trước rồi chờ ở hành lang, khỏi nhắn qua lại giữa vùng thỉnh thoảng chập chờn sóng.
Người ở xa không có sẵn xe thì có thể đặt thuê tại khu Long Biên, tiện xuất phát luôn từ phía bờ bắc; các gợi ý quanh khu được gộp trong bài các làng nghề gần Hà Nội chạy xe nửa ngày.
Ghép thêm các điểm ven Gia Lâm
Cùng ngày nên ghép làng gốm Bát Tràng, đường từ Phù Đổng sang thẳng và vắng xe, ghé xem lò gốm rồi mới về; cách đi và chỗ gửi xe đã có trong bài làng gốm Bát Tràng từ Long Biên. Lượt về chạy men theo đường ven sông từ Long Biên, tản bộ trên đê lúc chiều tà là cách gói chuyến đi trọn vẹn. Lượt về nên tránh khung tan tầm trên quốc lộ; nếu trễ, dừng quán nước ven đường chờ dòng xe tải đi bớt rồi mới nhập làn, và bật đèn từ lúc trời nhá nhem vì đường liên xã thưa cột đèn.
Tóm lại, một sáng sớm xuất phát, đúng lối rẽ từ quốc lộ 5, đồ dâng gọn nhẹ và một điểm ghép ven đường là đủ bộ ba cho chuyến đền Phù Đổng bằng xe máy trọn vẹn mà không bị vội.