Cứ qua Tết là tiệm tôi lại có khách hỏi đường đi đền Bà Chúa Kho bằng xe máy, phần lớn là người buôn bán và các gia đình đi lễ đầu năm. Đường từ Hà Nội lên Cổ Mễ không khó. Cái khó nằm ở đám đông: chọn sai ngày là mất cả buổi để chen vào sân đền, tìm chỗ gửi xe và giữ ví. Bài này đi đúng thứ tự một chuyến: chọn ngày, chạy đường nào, gửi xe ra sao, vào lễ thế nào cho gọn.
Đền Bà Chúa Kho ở đâu và vì sao đầu năm đông thế
Đền nằm trên sườn núi Kho, thuộc khu Cổ Mễ, cách trung tâm Bắc Ninh cũ không xa. Theo truyền thuyết và tư liệu địa phương, Bà Chúa Kho là người phụ nữ thời Lý được giao trông coi kho lương ở vùng này trong cuộc kháng chiến chống quân Tống, và đã hy sinh khi giữ kho. Dân làng lập đền thờ bà trên nền kho cũ; đền đã được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.
Đầu năm đông vì tục “vay lộc”: người làm ăn lên đền xin lộc đầu năm, cuối năm quay lại trả lễ. Lễ hội chính rơi vào khoảng giữa tháng Giêng âm lịch, nhưng dòng người đi đền Bà Chúa Kho đầu năm thường kéo dài từ sau Tết tới khoảng tháng Ba âm lịch.
Chọn ngày và giờ đi cho đỡ đông
Ngày nào đền cũng có người, nhưng có ngày nên tránh hẳn. Tôi vẫn dặn khách thuê xe đi lễ thế này:
- Tránh mùng Một, mấy ngày ngay sau Tết, rằm tháng Giêng và các ngày chính hội, khi đường vào đền ùn kéo dài.
- Tránh thứ Bảy, Chủ nhật trong tháng Giêng. Người đi làm dồn lễ vào cuối tuần nên đông không kém ngày hội.
- Nên đi ngày thường giữa tuần và có mặt từ khoảng bảy giờ sáng. Đến sớm thì sân đền còn thoáng, lễ xong vẫn kịp về Hà Nội trước trưa.
- Nếu không nhất thiết phải đúng tháng Giêng, các ngày thường trong tháng Hai âm lịch thường thưa hơn hẳn mà vẫn được tính là lễ đầu năm.
Ngày lễ hội và việc phân luồng có thể thay đổi theo từng năm, nên xem thông báo của địa phương hoặc ban quản lý di tích trước khi đi.
Đường đi đền Bà Chúa Kho bằng xe máy từ Hà Nội
Từ trung tâm Hà Nội lên đền khoảng 35 đến 45 km tùy điểm xuất phát, chạy thong thả mất chừng một tiếng đến một tiếng rưỡi. Hướng quen thuộc với xe máy là bám quốc lộ 1 cũ:
- Qua sông Hồng sang Long Biên, theo đường Ngô Gia Tự đi lên hướng Đức Giang, Yên Viên.
- Từ Yên Viên theo quốc lộ 1 cũ qua Từ Sơn rồi vào Bắc Ninh.
- Tới khu vực Bắc Ninh thì mở bản đồ dẫn về Cổ Mễ. Gần đền có biển chỉ dẫn, và khi gặp dòng người mang lễ là bạn đã tới nơi.
Cao tốc Hà Nội – Bắc Giang, hay được gọi là quốc lộ 1 mới, không dành cho xe máy. Bản đồ đôi khi vẫn gợi ý lối này; gặp biển cấm xe máy thì quay về quốc lộ 1 cũ.
Đầu năm miền Bắc hay có mưa phùn, sáng sớm có sương, mặt đường ẩm và trơn hơn bình thường. Mặc áo ấm chắn gió, mang áo mưa, giữ khoảng cách xa hơn và bật đèn khi trời mù. Đoạn qua Từ Sơn nhiều xe tải và xe khách, đừng lách sát bánh xe lớn.
Một ví dụ thực tế: gia đình ở Bồ Đề đi hai xe, chở mâm lễ và hai ông bà. Họ xuất phát lúc sáu giờ sáng thứ Tư, tới đền khi trời còn mát, lễ xong lúc chín giờ, ăn sáng ở trung tâm Bắc Ninh rồi về tới nhà trước mười một giờ. Năm trước họ đi Chủ nhật đầu tháng Giêng, riêng tìm chỗ gửi xe đã mất gần một tiếng.
Gửi xe đền Bà Chúa Kho sao cho yên tâm
Quanh đền dịp đầu năm có nhiều điểm trông xe, từ bãi rộng tới sân nhà dân. Dù gửi ở đâu, mấy điều sau vẫn đúng:
- Chọn chỗ có người trông thật sự, có vé hoặc thẻ ghi số, không để xe ở mép đường không ai coi.
- Hỏi rõ giá gửi trước khi dắt xe vào. Giá ngày hội có thể khác ngày thường, hỏi trước thì lúc lấy xe không ai phải khó chịu.
- Chụp ảnh vé xe, biển số và một biển hiệu gần chỗ đỗ làm mốc để lúc ra về tìm xe nhanh.
- Khóa cổ, rút chìa, không treo mũ hay túi đồ trên xe. Đồ giá trị mang theo người, đừng để trong cốp.
- Không đỗ chắn lối đi, cổng nhà dân hay lối cho xe cứu thương.
Đi xe thuê thì giữ vé kỹ hơn bình thường, vì giữa hàng trăm chiếc tay ga cùng màu, nhầm xe hay mất vé rất dễ xảy ra.
Giữ đồ và đi lễ gọn khi đông người
Chỗ chen chúc là chỗ kẻ gian dễ ra tay nhất. Vài nguyên tắc đơn giản:
- Mang ít tiền mặt và chia làm hai chỗ. Ví, điện thoại để trong túi đeo chéo kéo ra phía trước ngực, không để túi quần sau.
- Đi theo nhóm thì hẹn trước một điểm gặp dễ nhận ra ngoài cổng, phòng khi lạc nhau.
- Người già và trẻ nhỏ đi giữa nhóm, tránh lúc sân đền đông nhất.
- Tiền công đức bỏ vào hòm, không nhét lên ban thờ hay tay tượng.
Lễ vật nên chuẩn bị gọn từ nhà, vì sắm vội sát cổng đền ngày đông thường đắt và khó chọn. Mâm lễ cho vào hộp hoặc túi chắc, đặt ở sàn xe tay ga hay buộc vào giá chở đồ, không cầm tay khi lái. Trang phục kín đáo, lịch sự, đi giày đế bám vì bậc lên đền có thể trơn khi trời ẩm.
Đường về Hà Nội và chuẩn bị xe trước chuyến đi
Về sớm luôn dễ hơn. Lễ xong trước trưa thì đường còn thông; để tới chiều, nhất là chiều cuối tuần, cửa ngõ phía Gia Lâm và Long Biên hay ùn. Bài chọn giờ về Hà Nội chiều Chủ nhật có cách tính giờ xuất phát cho những hôm như vậy. Đi cùng bố mẹ lớn tuổi thì đọc thêm cách chọn điểm đi cuối tuần ít leo trèo.
Trước khi đi, kiểm tra phanh, đèn, lốp, đổ đầy xăng trong nội thành và cài quai mũ bảo hiểm chắc.
Cần xe cho chuyến này, bạn có thể thuê ở Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú, 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, ngay đầu hướng đi Bắc Ninh. Honda Vision hoặc Air Blade giá 200.000 đ/ngày, sàn để chân tiện đặt túi lễ; Honda Wave giá 150.000 đ/ngày. Đặt cọc, giấy tờ và việc có kèm mũ bảo hiểm hay không, bạn hỏi cửa hàng khi đặt xe qua số 0942 467 674. Cửa hàng mở từ 09:00 đến 21:00, nên ai xuất phát lúc sáu giờ sáng thì nhận xe từ hôm trước. Giá các dòng khác ở trang bảng giá thuê xe.
Lễ xong mà còn thời gian, bạn có thể ghé thêm chùa Dâu và thành cổ Luy Lâu ở Thuận Thành. Các chuyến gần Hà Nội khác nằm trong mục cung đường cuối tuần và trang tổng hợp cung đường.